Maandelijks archief: augustus 2009

Nieuwe ‘moonlet’ ontdekt in Saturnus’ B-ring

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

De ‘moonlet’ in Saturnus’ b-ring. Credit: NASA/JPL/Space Science Institute

Het voordeel van het feit dat morgen de Zon door het ringvlak van Saturnus gaat is dat er enorm lange schaduwen te zien zijn op datzelfde ringvlak. Iedere ‘oneffenheid’ die boven het ringvlak uitsteekt werpt daardoor schaduwen. Geen wonder dat Cassini onlangs stuitte op een  nog niet eerder waargenomen ‘moonlet’ in de B-ring van Saturnus, een soort van kleine maan, die een diameter van zo’n 400 meter heeft. Zonder Saturnus aanstaande equinox zouden we deze moonlet nooit gezien kunnen hebben. Op de foto zie je die mini-maan temidden van de B-ring. De schaduw die ‘ie werpt is zo’n 40 km  lang. Mooi plaatje hoor. Bron: Astroengine.

Saturnus morgen in z’n equinox

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Morgen heeft Saturnus even geen ringen. Credit: NASA

De planeet Saturnus gaat morgen door z’n equinox. Eh… klinkt nogal technisch, maar het betekent dat z’n equatoriale vlak op maandag 10 augustus eventjes gelijk is aan z’n baan om de Zon. Een ander woord voor equinox is nachtevening en de Zon staat daarbij precies boven de evenaar van Saturnus. Dat zorgt er voor dat het dunne ringenstelsel, dat hooguit enkele tientallen meters dik is, precies van opzij wordt verlicht en door de enorme afstand tot de Aarde niet te zien is. Sinds 18 november 1995 keken we vanaf de Aarde tegen de zuidzijde van de ringen van Saturnus, welke door de Zon werden verlicht. Vanaf morgen tot 6 mei 2025 zal de noordzijde verlicht worden. Niet dat we dat nu direct kunnen aanschouwen, want Saturnus staat in augustus en september vanaf de Aarde gezien te dicht bij de Zon om te kunnen worden waargenomen. Nog eventjes geduld s.v.p. 🙂 Bron: Sterrengids 2009.

LHC herstart november op half vermogen

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

De LHC start in november. Credit: CERN.

De Large Hadron Collider (LHC), ’s werelds grootste deeltjesversneller van CERN bij Genéve, zal november herstarten en hij zal daarbij de helft van z’n potentiële vermogen bereiken. Vorig jaar september gebeurde er kort na de start een incident waarbij gekoelde helium vrijkwam en er grote schade ontstond aan apparatuur. Technici zijn sindsdien volop bezig de schade te herstellen en te kijken hoe te voorkomen dat een dergelijk incident opnieuw plaatsvindt. De LHC versnelt protonen in twee tegengestelde bundels en die zullen in november elk energieën bereiken van 3,5 TeV [1]1 Teravolt is 1012 electronvolt.. Bij de botsing levert dat een energie van 7 TeV op. De LHC zou in theorie tot 14 TeV kunnen gaan, maar men vreest dat sommige electrische verbindingen dat wel eens kunnen springen en dan begint de ellende weer van voren af aan. Die verbindingen wil men later vervangen door betere, die wel bestand zijn tegen hogere energieën. De grens van 7 TeV is volgens theoretici wel voldoende om nieuwe verschijnselen te kunnen waarnemen, zoals indicaties van extra dimensies. Die 7 TeV is een poepie hoger dan de huidige recordhouder van bereikte energieën: dat is de Tevatron versneller van Fermilab in Batavia, Illinois, waar bij botsingen 2 TeV is bereikt. Bron: New Scientist.

References[+]

References
↑1 1 Teravolt is 1012 electronvolt.

Mogelijk een nova ontdekt in Boogschutter!

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

De mogelijke nova in Boogschutter. Credit: Koichi Nishiyama en Fujio Kabashima

Volgens AAVSO [1]The American Association of Variable Star Observations. Special Notice #164 is in het sterrenbeeld Boogschutter (Sagittarius) wellicht een nova [2]Een nova is een ster die plotseling veel helderder wordt en daarna geleidelijk, over een periode van maanden tot vele jaren, tot zijn vroegere helderheid terugkeert. De helderheid van novae kan met … Continue reading ontdekt. Op 6 augustus werd door Koichi Nishiyama en Fujio Kabashima uit Japan een ster gezien met een helderheid van magnitude 7,7, die daar niet eerder was. Het object toont geen beweging en de preciese lokatie ervan is rechte klimming = 18u 07m 07,67s, declinatie = -33d 46m 33,9s (equinox 2000.0). Inmiddels heeft Brian Marsden van het Central Bureau for Astronomical Telegrams (CBAT) de waarneming bevestigd en hij spreekt van Nova Sagittarii 2009 No. 3. Hieronder is een zoekkaart voor de mogelijke nova. Het wachten is nu op de bevestiging dat het inderdaad om een nova gaat en op de eerste lichtcurves van de nova. Bron: Universe Today.

Credit: AAVSO

References[+]

References
↑1 The American Association of Variable Star Observations.
↑2 Een nova is een ster die plotseling veel helderder wordt en daarna geleidelijk, over een periode van maanden tot vele jaren, tot zijn vroegere helderheid terugkeert. De helderheid van novae kan met tien grootteklassen toenemen, dat wil zeggen dat de lichtsterkte 10.000 maal zo groot wordt. Meer info: Wikipedia.

Aardscheerder met twee manen ontdekt

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Drievoudig planetoïde 1994 CC. Credit: NASA/JPL.

Radarbeelden hebben aangetoond dat de planetoïde met de catalogusnaam 1994 CC twee kleine manen heeft die om de planetoïde heen bewegen. 1994 CC werd op 12 en 14 juni j.l. onderzocht door NASA’s Goldstone Solar System Radar en daaruit bleek dat er om de 700 meter brede planetoïde twee maantjes cirkelen, ieder zo’n 50 meter in doorsnede. Op 10 juni naderde 1994 CC de Aarde tot een afstand van 2,5 miljoen km en dat maakt ‘m tot een zogenaamde aardscheerder [1]In het Engels spreekt men van een NEO (near Earth orbit/object) of een NEA (near Earth asteroid).. Het drievoudige systeem werd bevestigd door waarnemingen met de radar van het Arecibo Observatory in Puerto Rico. Voor de volgende keer dat 1994 CC in de buurt komt van de Aarde moeten we geduld opbrengen: dat zal pas in 2074 zijn. 1994 CC is trouwens niet de eerste drievoudige planetoïde die ontdekt is. Die eer valt te beurt aan 2001 SN263. Bron: NASA/JPL.

References[+]

References
↑1 In het Engels spreekt men van een NEO (near Earth orbit/object) of een NEA (near Earth asteroid).

Yep, Opportunity vond inderdaad een meteoriet

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

De door Opportunity gevonden meteoriet. Credit: NASA/JPL.

De NASA heeft bevestigd dat het gesteende dat Marsrover Opportunity onlangs tegenkwam inderdaad een meteoriet is. Chemisch onderzoek heeft laten zien dat het gaat om een ijzer-nikkel meteoriet. Op Aarde vormt dat soort meteorieten een minderheid van alle meteorieten die op het oppervlak neerkomen: zo’n 5%. Voor de geïnteresseerden: hier is een 3D-foto van Block Island te zien, zoals de meteoriet genoemd wordt. Het is niet de eerste keer dat de Opportunity een meteoriet vind. Eind 2004 werd ook al een ijzer-nikkel meteoriet gevonden, die Heat Shield Rock werd genoemd. Interessant is natuurlijk of het percentage ijzer-nikkel meteorieten op Mars gelijk is aan dat van de Aarde of dat er verschillen zijn. Bron: NASA/JPL.

Waarneemschema Hubble van Hanny’s Voorwerp is bekend

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Credit: William Keel

De planning van de Hubble ruimtetelescoop om Hanny’s Voorwerp waar te nemen is bekend gemaakt. De bedoeling is dat tussen 22 februari en 19 juni 2010 met verschillende instrumenten onderzoek aan Hanny’s Voorwerp én het naburige IC 2497 zal worden gedaan. Die instrumenten zijn de STIS, ACS en WFC3 [1]Space Telescope Imaging Spectrograph, Advanced Camera for Surveys en de Wide Field Camera 3 respectievelijk., die recentelijk allemaal zijn vernieuwd. De preciese planning welk instrument wanneer wordt gebruikt zie je in het schema hierboven. Als ik het goed heb zal Hubble in totaal 6,5 uur naar Hanny’s Voorwerp kijken. Dat 11620 slaat op Proposal 11620, waarin de Galaxy Zoo sterrenkundigen precies hebben beschreven hoe ze de Hubble willen gebruiken om Hanny’s Voorwerp waar te nemen.  De status van het schema is ‘scheduling’, hetgeen betekent: ‘This visit has been made available as a candidate for flight scheduling‘. Het moet nog één treetje hoger in de planning om echt definitief te worden. Dan is de status ‘scheduled’. Het kan dus zijn dat data nog enigzins veranderen. Het was NGC 3314, oftewel Galaxy Zoo sterrenkundige Willam (‘Bill’) C. Keel die ons vanmorgen via een reactie op de Astroblogs op de hoogte bracht van het waarneemschema. Bill, je Nederlands is uitstekend! Bedankt hoor voor het nieuws!

References[+]

References
↑1 Space Telescope Imaging Spectrograph, Advanced Camera for Surveys en de Wide Field Camera 3 respectievelijk.

Kepler kán aardachtige planeten ontdekken

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Lichtcurve van HAT_P_7b. Credit: NASA

De op 7 maart j.l. gelanceerde planetenjager Kepler is uitvoerig getest en het blijkt dat ‘ie daadwerkelijk in staat is om aardachtige exoplaneten te ontdekken. Dát Kepler dat zou kunnen was uiteraard de torenhoge verwachting, maar na waarnemingen aan de reeds bekende exoplaneet HAT-P-7b is duidelijk geworden tot welke resultaten Kepler in staat is. Da’s een planeet ter grootte van Jupiter, die om een ster cirkelt die net zo groot als de Zon is. Deze exoplaneet was ontdekt door de tijdelijke ‘verduistering’ van de planeet op de ster. Bij die verduistering komt de planeet periodiek tussen de ster en de Aarde te staan en dat komt tot uiting komt in een schommeling van de lichtkracht, die eerder door de Franse planetenjager COROT is waargenomen. Kepler heeft dat dunnetjes overgedaan en daaruit blijkt hoe gedetailleerd ‘ie kan waarnemen. Morgen verschijnt een artikel over de waarnemingen van Kepler aan HAT-P-7b in het Amerikaanse vakblad Science. Nou nog wachten tot de eerste aardachtige exoplaneet door Kepler ook écht gevonden is. Bron: Universe Today.

De Perseïden komen er aan

Geplaatst op door Arie Nouwen
29

De radiant van de Perseïden

De bekende meteorenzwerm de Perseïden is weer actief. In de nacht van woensdag op donderdag (12 > 13 augustus a.s.) zal het maximum te zien zijn, waarbij de verwachting is dat er per uur tussen de 20 en 30 meteoren te zien zullen zijn. Onder ideale omstandigheden zijn er ruim honderd meteoren per uur te zien, maar omdat de voor 60% verlichtte maan behoorlijk stoort zijn de zwakste meteoren niet zichtbaar. De Perseïden tellen af en toe heldere exemplaren en daarom is het toch interessant om de zwerm te gaan bekijken. Wat heb je er voor nodig? Een veldbed of ligstoel, warme kleding/deken (tenzij je ergens in Zuid-Europa waarneemt), meer niet. Oh ja en goed weer natuurlijk. Naar boven kijken en genieten maar. En wellicht dat er af en toe ook nog een Thaise vuurbol tussendoor komt 😉 De radiant van de Perseïden, de plaats waar ze allemaal vandaan lijken te komen, ligt overigens vlakbij de bekende dubbele open sterrenhoop χ en h Perseï (zie afbeelding). Die kan je met een verrekijker gemakkelijk zien. Bron: Sterrengids 2009.

Leidse astronomen ontdekken hyperactief sterrenstelsel in het vroege heelal

Geplaatst op door Arie Nouwen
7

Hyperactief compact sterrenstelsel in verhouding tot de Melkweg. Credit: Princeton University/Universiteit Leiden

Een internationaal team van astronomen uit de VS en Leiden [1]Pieter G. van Dokkum, Mariska Kriek & Marijn Franx. heeft voor de eerste keer de snelheid kunnen meten van sterren in een sterrenstelsel op een afstand van 11 miljard lichtjaar. De sterren blijken met ongeveer 1,5 miljoen km per uur bijna tweemaal zo snel door de ruimte te bewegen als de zon in ons melkwegstelsel. De metingen zijn nodig om te begrijpen hoe compacte sterrenstelsels in het vroege heelal zich kunnen ontwikkelen tot de melkwegstelsels zoals we die tegenwoordig kennen. De resultaten zijn vandaag in Nature gepubliceerd. Een gecombineerde zoektocht met de Hubble Ruimtetelescoop en de 8-meter Gemini-telescoop in Chili leverde een opmerkelijk resultaat. Sterrenkundigen van de Sterrewacht Leiden en de Universiteit van Yale ontdekten een klein, maar zwaar sterrenstelsel, met de naam 1255-0, aan de rand van het heelal. Het licht van dit sterrenstelsel heeft er 11 miljard jaar over gedaan om de aarde te bereiken en dus kunnen de astronomen terugkijken naar de tijd dat het heelal net een paar miljard jaar oud was. De wetenschappers gebruikten de Hubbletelescoop om te bewijzen dat het inderdaad een compact sterrenstelsel betreft. Met de 8-meterspiegel van de Gemini-telescoop was het vervolgens mogelijk om de snelheid te bepalen waarmee sterren in 1255-0 bewegen. Het is onduidelijk hoe dergelijke compacte sterrenstelsels ontstaan en ook hoe ze op een gegeven moment uit het zicht verdwijnen. “Wellicht dat deze compacte stelsels het uitgangspunt vormen voor de kern van grotere sterrenstelsels en dat ze door een soort kosmisch kannibalisme uitgroeien tot de sterrenstelsels zoals we die tegenwoordig kennen”, aldus prof. Marijn Franx (Leiden). Om dit te onderzoeken willen de sterrenkundigen nog verder in de tijd gaan terugkijken met de recentelijk op de Hubble geïnstalleerde Wide Field Camera 3. Wordt vervolgd! Bron: Nova.

References[+]

References
↑1 Pieter G. van Dokkum, Mariska Kriek & Marijn Franx.