De Ares I-X staat in de ‘Big Picture’

Credit: NASA/ Sandra Joseph and Kevin O’Connell.

Afgelopen woensdag ging de Ares I-X de lucht in voor een twee minuten durende testvlucht, de eerste en wellicht enige vlucht van het Constellationprogramma, dat de opvolger moet ophoesten van de Space Shuttles. Die vlucht, maar ook alles wat er qua bouwen en testen aan vooraf ging, wordt prachtig in beeld gebracht door 28 foto’s over de Ares I-X in de serie The Big Picture. Onder andere de foto hierboven, gemaakt kort na de lancering. Het blijkt overigens dat het onderste gedeelte van de testraket flink gebutst is, zie bijvoorbeeld de foto’s hier, en dat heeft vermoedelijk te maken met een te harde landing op het water, veroorzaakt doordat één van de drie hoofdparachutes niet werkte. Bron: The Big Picture.

De Galaxy Zoo meeting bij Astron in Drenthe

Bij de JIVE computers

Gisteren was een bijeenkomst van Galaxy Zooïsten [1]Deelnemers: Hanny, Els, David (alias Pluk op GZ), Marcel (Little Prince), Michel (Randomeda), Jan, Edd, Geoff en ikzelf (Adrianus V). Allemaal mensen die meedoen met de Galaxy Zoo. bij Astron in Beilen (Drenthe). Om die dag, vrijdag 30 augustus 2009 in de komende geschiedschrijving, te karakteriseren past eigenlijk maar één woord: geweldig! 😀 Da’s niet alleen vanwege het feit dat de deelnemers zo vriendschappelijk met elkaar om gaan, maar ook door de wijze waarop Astron deze dag invulling heeft gegeven, waarbij op perfecte wijze het nuttige met het aangename werd gecombineerd. Even een omschrijving van wat we allemaal hebben gedaan:

WSRT

De telescopen van de WSRT. Credit: ASTRON.

Om 11 uur ’s morgens nam Tom Oosterloo, werkzaam als sterrenkundige bij Astron, ons mee naar de Westerbork Synthese Radiotelescoop (WSRT). Toevallig ken ik Tom al een poosje, want in 1981 was hij m’n leider van de werkgroep Galactic Structure tijdens het international jeugdkamp in Havelte. We waren met z’n negenen (Tom reed in z’n eigen auto), maar ze hadden een complete luxe toeringcar geregeld, waar vijftig man met gemak in past. Van dik hout zaagt men planken, is zeker het gezegde bij Astron. 😉 Afijn, bij de WSRT heeft Tom van alles verteld over geschiedenis, heden en toekomst van dit stukje Hollands glorie op het gebied van radio-sterrenkunde. Er wordt momenteel geprobeerd op de WSRT weer op te krikken, middels de projecten Embrace en Apertif, zonder welke de veertien schotels wetenschappelijk gezien op sterven na dood zouden zijn.

LOFAR

Tom Oosterloo legt LOFAR uit

Vervolgens reden we per bus naar Exloo, alwaar de opvolger van de WSRT gestalte krijgt: LOFAR. Da’s de LOw Frequency ARray / Lage Frequentie Telescoop, die bestaat uit twee soorten antennes die middenin het Drenthse akkerland zijn/worden aangelegd. Het veld waar we onder leiding van Tom een kijkje namen vormt de kern van LOFAR, welke vertakkingen over grote delen van Europa krijgt, met lokaties in Duitsland, Zweden, Engeland en Frankrijk. Vergeleken met de schotels van de WSRT ziet het veld van LOFAR – vele paaltjes van een meter hoog op een stukje traliewerk van een vierkante meter ongeveer, allemaal af te halen bij de Gamma – er niet zo indrukwekkend uit, maar de wetenschappelijke waarde is enorm. De kracht van LOFAR zit ook niet zozeer in dat veld van antennes, maar in de computers erachter, die middels een gigantisch netwerk de data van de antennes combineren tot een bruikbaar signaal dat vanuit het heelal ontvangen wordt. Nadat Oosterloo op het Exloöerveld had uitgelegd hoe LOFAR precies werkt vertrokken we weer met de jetset-bus, waarvan even later de schokbrekers behoorlijk werden getest op de stoffige, van de nodige kuilen voorziene plattelandsweg. De chauffeur bleef er onverstoorbaar onder en nog genietend van een meegenomen lunch gingen we terug naar Astron.

Astron/JIVE

Raffaela Morganti vertelt over Astron

Bij Astron aangekomen vertelde de Italiaanse sterrenkundige Raffaela Morganti, hoofd van de Astronomy Group van Astron, ons in de colloquiumzaal over de werkzaamheden bij Astron. Een boeiend praatje aan de hand van sheets, waarmee we inzicht kregen in hoe die club in elkaar zit, hoe ze samenwerken met anderen en wat de wetenschappelijke doelen en resultaten zijn. Jan werd helemaal wild toen hij een foto zag van radiowaarnemingen aan een sterrenstelsels (NGC zoveel), dat hijzelf een poos geleden optisch had vastgelegd en vanaf dat moment kan Morganti geloof ik weinig kwaad meer bij hem doen. 😉 Na deze Italiaanse dame was het de beurt aan iemand van Astron waarvan mij de naam eventjes ontschoten is, die ons rondleidde door het gebouw van Astron, o.a. door het Research & Development gedeelte, alwaar ze aan het brainstormen zijn over de vraag hoe je zo goedkoop mogelijk zo efficiënt mogelijke radiowaarnemingen aan het heelal kunt doen.  Na deze sympathieke meneer kwam tenslotte Paul Boven aansluiten, medewerker van JIVE én als vrijwilliger werkzaam aan datgeen waar we vervolgens naartoe gingen.

Dwingeloo Radiotelescoop

De Dwingeloo radiotelescoop. Credit: ASTRON.

Dat was de 25 meter radiotelescoop van Dwingeloo, een enkele schotel van 25 meter uit 1954, direct achter de Astrongebouwen, die momenteel door amateurs van de stichting Camras in stand wordt gehouden. Vorig jaar deed de stichting mee met de wedstrijd “Restauratie” van de AVRO, om een miljoen euro te winnen, maar die wedstrijd werd helaas verloren. Paul Boven liet zien dat de Dwingeloo telescoop nog live & kicking is en dat een exotisch object zoals een pulsar rechtstreeks kan worden beluisterd. En aldus voegde hij de daad bij het woord, richtte de telescoop op één of andere pulsar met een ingewikkelde naam, en liet ons vervolgens de pulsen van deze 1 keer per 0,7 seconden rondtollende neutronenster uit de ruimte horen. Schitterend om dat mee te maken. Boven werkt ook bij JIVE [2]Joint Institute for Very Long Baseline Interferometry in Europe., het internationale samenwerkingsverband van vele radiotelescopen en hij nam ons mee naar de kelder van het Astrongebouw, waar het kloppende computerhart van JIVE actief is. Daar zagen we ondere andere de beroemde/beruchte/befaamde correlator van JIVE, zonder welke geen enkele waarneming mogelijk is. Vraag mij niet wat de correlator precies doet, want ik kan ’t je niet vertellen. 🙂

Maan, Jupiter & Hof van Dwingeloo

Het Hof van Dwingeloo

Hierna was het de beurt aan Jan, die ons op de parkeerplaats van Astron middels z’n 25 20 cm Newton/Dobsonkijker de Maan en Jupiter liet zien. Toevallig was er een overgang van een Jupitermaan en als ik de Sterrengids 2009 blz. 78 mag geloven was dat Io, wiens schaduw we op de reuzenplaneet zagen. Niemand van de aanwezige Zooïsten had dit ooit gezien, dus dat was een ervaring om nooit meer te vergeten, welke óók nog eens op de gevoelige film werd gelegd door Michel – die voor z’n studenten een film over de Galaxy Zoo aan het maken is. Na deze korte, maar thrilling ervaring (vooral voor Jan geloof ik) gingen we naar het klapstuk van de dag, een gezellig etentje bij Het Hof van Dwingeloo. Daar werd de dag nog eens geëvalueerd en werden alle ins & outs uitgewisseld. Toen was ’t over en sluiten en ging iedereen weer tevreden huiswaarts.

References[+]

References
1 Deelnemers: Hanny, Els, David (alias Pluk op GZ), Marcel (Little Prince), Michel (Randomeda), Jan, Edd, Geoff en ikzelf (Adrianus V). Allemaal mensen die meedoen met de Galaxy Zoo.
2 Joint Institute for Very Long Baseline Interferometry in Europe.

Happy Halloween allemaal!

Credit: Adam Block/Mount Lemmon SkyCenter/University of Arizona

Het is vanavond weer zover: kids die ons voor de deur de stuipen op het lijf jagen en snoep vragen om weg te gaan. Mijn dochters zijn d’r al jaren dol op. Op het snoep welteverstaan. 😉 Halloween is ook altijd een dag dat astroplaatjes worden vertoond die scarry zijn. Zoals bovenstaande foto, een bokglobule genaamd Sh 2-136, of de Astrofoto van de dag, de mysterieuze reflectienevel vdB?152. Astroblogger Ethan Siegel zegt dat Halloween ook een sterrenkundige oorsprong heeft, welke te maken heeft met de zogenaamde Kruis-Kwartierdagen (cross-quarterday’s), die precies tussen de startdata van de vier seizoenen gelegen zijn. Ik ben daar zelf niet helemaal van overtuigd, want het midden van de herfst valt omstreeks 5-10 november en bij mijn weten valt 31 oktober daar een tikkeltje buiten. Maar ach, het blijft leuk om naar die foto’s te kijken. Bron: Starts with a Bang.

ESO brengt kosmische juwelendoos in beeld

NGC 4755, de Juwelendoos. Credit: ESO.

De Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) heeft schitterende foto’s gepresenteerd van de open sterrenhoop NGC 4755 in het sterrenbeeld Zuiderkruis. De sterrenhoop, die vanaf het zuidelijk halfrond met het blote oog zichtbaar is, wordt ook wel ‘Jewel Box’ cluster of Juwelendoosje genoemd. Het Juwelendoosje staat op een afstand van 6400 lichtjaar en is ongeveer 16 miljoen jaar oud. NGC 4755 heeft zijn bijnaam te danken aan de Engelse astronoom John Herschel. Rond het jaar 1830 deed de sterrenhoop hem, kijkend door een telescoop, denken aan een exotisch juwelendoosje vanwege de indrukwekkende kleuren van de vaalblauw en oranje sterren. Het kosmische juwelendoosje is gefotografeerd met twee ESO-telecopen in Chili (de 2,2-meter telescoop op La Silla en de Very Large Telescope op Cerro Paranal). De Hubble Ruimtetelescoop heeft opnamen van de sterrenhoop gemaakt op onder andere ultraviolette golflengten. Wie bovenstaande foto van NGC 4755 in grotere resolutie wil zien kan op deze pagina terecht, waar onder andere een monsterversie van maar liefst 44 Mb voor je klaar staat. Bron: Nova. Ik zal later vandaag wel een astroblogje maken over m’n belevenissen gisteren met de Galaxy Zoo bij het Astron in Drenthe.

ESO komt met 3D-film over leven en werken op de VLT in Chili

De Very Large Telescope. Credit: parallax raumprojektion/ESO

De Very Large Telescope (VLT) is een zeer geavanceerd astronomisch observatorium, dat gevestigd is op de berg Cerro Paranal in de Atacamawoestijn in Chili op 2635 meter hoogte. De VLT is op die plaats gebouwd zodat de ESO [1]de Europese Organisatie voor Astronomisch Onderzoek in het Zuidelijk Halfrond. zo weinig mogelijk hinder zou ondervinden van bewolking, lichtvervuiling en de dampkring. De hemel is er dan ook 350 nachten per jaar buitengewoon helder. Nadeel van werken op die hoogte is dat er weinig zuurstof is en dat het moeizaam is om te acclimatiseren. Over leven en werken op de VLT heeft de ESO onlangs de 3D-film “EYE 3D  Life and Research on Cerro Paranal” uitgebracht. De film is gisteren op het Film Festival in Biberach (Duitsland) in premiere gegaan. Later zal ‘ie in geheel Europa in 3D-bioscopen worden vertoond (hebben wij die ook in Nederland?). Wie een 3D-brilletje met die rode en groene glazen heeft kan hier enkele foto’s uit de film bekijken. Heb je geen brilletje dan moet je ’t doen met deze 2D-trailer van de film. Ook mooi hoor. 😉

Bron: ESO + Wikipedia.

Even iets anders: vanavond ga ik met Jan Brandt richting Drenthe, waar we morgen een bijeenkomst hebben met andere gasten van de Galaxy Zoo. We gaan daar een bezoekje brengen aan de Westerbork Radio Synthese Telescoop, Astron en Jives. Kortom, morgen even geen astroblogjes. Ik ben uiteraard wel via Twitter te volgen (zie de rechterkolom).

References[+]

References
1 de Europese Organisatie voor Astronomisch Onderzoek in het Zuidelijk Halfrond.

Oud nieuws over het oudste licht

Dat rode: gammaflitser GRB 090423.  Credit: NASA/Swift/Stefan Immler

Vanmorgen las ik op Teletekst het bericht dat astronomen ‘het oudste licht in het heelal’ hebben ontdekt:  “Astronomen hebben licht waargenomen dat 13,1 miljard jaar onderweg geweest is naar de aarde.Van verder weg hebben telescopen nog nooit iets waargenomen, schrijven de astronomen in Nature. Het licht kwam van een ster die op een afstand van 13,1 miljard lichtjaar explodeerde. Een internationaal team van astronomen zag het licht gedurende tien dagen door telescopen op Hawaï. Volgens experts is het een belangrijke ontdekking, die een doorbraak kan zijn in het onderzoek naar de ‘kosmische middeleeuwen’. Daaronder wordt de tijd verstaan tussen de Big Bang en het ontstaan van de eerste sterrenstelsels.” Klinkt leuk, ware het niet dat dit oud nieuws is. Het draait namelijk om de gammaflitser GRB 090423, die slechts 640 miljoen jaar na de oerknal explodeerde. Dat was 4% van z’n huidige leeftijd. Ik berichtte daarover op 28 en 29 april dit jaar. Wel is inmiddels vast komen te staan dat de ster die de gammaflitser veroorzaakte erg zwaar moet zijn geweest en dat het één van de allereerste sterren in het heelal moet zijn geweest. Bron: Universe Today.

Lezing: De vorming van sterren en planeten

Ster- en planeetvorming. Credit: NASA / JPL-Caltech

Morgenavond, 30 oktober 2009, bij Chr. Huygens in Papendrecht een lezing van Ruud Visser over “De vorming van sterren en planeten”. Een tipje van de sluier van Visser’s verhaal: Sterren ontstaan uit grote wolken van gas en stof, die onder invloed van de zwaartekracht in elkaar storten. Diep in het binnenste van de wolk ontstaat de protoster. Het omringende materiaal vlakt af tot een dikke schijf, waar in een later stadium planeten gevormd worden. In deze lezing volgen we het ontstaan van een jong zonnestelsel uit een interstellaire wolk. We nemen een kijkje in deze reusachtige kraamkamers en zijn aanwezig bij de geboorte van een ster. Al snel geeft de protoster licht en begint het omringende materiaal op te warmen. Terwijl de ster verder groeit, richten we onze aandacht tot de minuscule stofdeeltjes in de schijf. We kijken hoe deze samenklonteren en langzaam veranderen in planeten zoals we die rond onze eigen zon en rond andere sterren kennen. In het laatste deel van de lezing gaan we nog in op de vraag hoe we dit allemaal weten. Meer weten over dit boeiende onderwerp? Kom dan vrijdagavond naar Christiaan Huygens vanaf 20.00 uur. Gratizz en voor nicx, voor leden én niet-leden. 🙂

Is de WMAP-mist eindelijk opgelost?

Credit: NASA/WMAP.

In 2003 ontdekten sterrenkundigen met behulp van de Wilkinson Microwave Anisotropy Probe (WMAP) een mysterieuze microgolfstraling die afkomstig was uit het centrum van onze Melkweg. De WMAP is een satelliet die de kosmische microgolf-achtergrondstraling bestudeerd, de straling die van alle kanten van het heelal op ons af komt en die is overgebleven van de oerknal. Die microgolfstraling uit de Melkwegkern met frequenties tussen 20 en 100 GHz was een verrassing voor de sterrenkundigen. In eerste instantie dacht men dat de WMAP-mist, zoals de straling werd genoemd, afkomstig zou kunnen zijn van donkere materiedeeltjes die annihileren, dat wil zeggen dat een ‘gewoon’ donkere materiedeeltje en z’n anti-deeltje elkaar vernietigen en dan vervolgens microgolfstraling produceren. Een groep sterrenkundigen onder leiding van Peter Biermann (Max Planck Institute for Radioastronomy in Bonn, Duitsland) denkt echter dat de WMAP-mist veroorzaakt wordt door uitbarstingen van uitbarstingen van zware supernovae en niet door donkere materie. Die supernovae zouden ontstaan doordat massieve Wolf-Rayet sterren of rode superreuzen, waarvan er in het centrum van de Melkweg veel voorkomen, aan het einde van hun kortstondige maar heftige leven exploderen. De magnetische sterrenwinden en de turbulentie die in het centrale gedeelte van de Melkweg heersen zouden de straling nog eens versterken en dat levert bij elkaar de waargenomen WMAP-mist op. In een artikel dat aangeboden is voor publicatie in het vakblad The Astrophysical Journal – en dat voor de hardcorefans hier leesbaar is – beschrijven Biermann et al hun ideeën over het ontstaan van de WMAP-mist. Ik heb geen idee of hiermee de mist is opgetrokken. Misschien dat Planck, de opvolger van de WMAP, ook eens z’n licht kan laten schijnen op deze mist. 😉 Bron: New Scientist.

Testvlucht van Ares I-X succesvol verlopen

De lancering van de Ares I-X. Credit: NASA TV.

De testvlucht van de Ares I-X is vanmiddag succesvol verlopen. Er waren eerst weer de nodige vertragingen dankzij het weer, maar op 16.30 uur Nederlandse tijd was het dan zover en kon de Ares I-X worden gelanceerd. De vlucht duurde zoals gepland maar twee minuten, maar alles heeft gewerkt. De onderste trap is ook middels de parachutes veilig op de Atlantische Oceaan terechtgekomen en naar ik heb begrepen inmiddels geborgen. Ik heb zelf de lancering niet kunnen volgen (vergadering, blehhhh….), dus ik moet het nieuws ook even via de media tot mij nemen. Straks ga ik ook weer weg [1]Oudste dochter is vandaag jarig, dus we gaan naar ’t restaurant zometeen., maar ik kon nog net deze video van de lancering (15 minuten in totaal) tevoorschijn halen:

Wowie!

References[+]

References
1 Oudste dochter is vandaag jarig, dus we gaan naar ’t restaurant zometeen.

Er wordt al proefgedraaid in deeltjesversneller LHC

De ionenbundel door de LHC. Credit: CERN/LHC Collaboration

Op vrijdag 23 oktober zijn de eerste protonen en lood-ionen geïnjecteerd in een deel van de Large Hadron Collider (LHC), de grootste deeltjesversneller ter wereld bij Genéve (Zwitserland). De complete 27 km lange versneller bestaat uit acht sectoren en vrijdag werden eerst ionen en toen protonen met de klok mee door één van die sectoren geschoten, tot net voorbij de A Large Ion Collider Experiment (ALICE) detector. Zaterdag j.l. werden de protonen vervolgens tegen de klok in door een andere sector geschoten, die ze tot aan de LHCb detector [1]Het experiment waar pas nog een Islamitische terreurverdachte werkzaam was. voerde. Alle testen zijn bedoeld om te kijken of de LHC weer goed functioneert. Op 19 september 2008 ging het door kortsluiting fout in sector 3-4 van de LHC en het gevolg was een grote lekkage van supergekoeld vloeibaar helium. Het herstellen van de schade duurde vervolgens een jaar. De bedoeling is dat half november deeltjes door de gehele LHC gaan draaien, zowel met de klok mee als tegen de klok in. Men wil dan ook al de eerste botsingen gaan doen, al zal dat in het begin voorzichtig gaan met energieën van ongeveer 0,5 TeV.  Als de LHC echt op stoom komt moeten bij die botsingen energieën van wel 14 TeV vrijkomen. Volgens CERN zijn de eerste pogingen afgelopen weekend goed verlopen en wisten de supergeleidende magneten de protonen en ionen goed op koers te houden. Op de afbeelding hierboven zie de de bundel van ionen net voordat ‘ie de ALICE binnengaat. Bron: CERN.

References[+]

References
1 Het experiment waar pas nog een Islamitische terreurverdachte werkzaam was.