Eigenlijk is de titel van deze Astroblog op twee manieren te lezen: ten eerste dat afgelopen augustus Saturnus een equinox meemaakte. Iedere 14,8 jaren passeert de Zon het baanvlak van de geringde planeet en dat vond op 10 augustus j.l. plaats. Ten tweede dat sinds 1 juli dit jaar de Saturnusverkenner Cassini aan ’t werk is met haar zogenaamde Equinoxmissie. Foto’s van Saturnus gedurende de nu lopende Equinoxmissie staan centraal in de serie The Big Picture van de online krant Boston.com. Ik heb regelmatig foto’s uit deze serie aanbevolen en van de huidige 23 foto’s kan ik niets anders zeggen dan: kijken! Met name enkele animated GIF’jes zijn schitterend om te zien. Bron: The Big Picture.
De 3e meteoriet, Mackinac. Credit: NASA/JPL/Cornell/
Ergens begin augustus dit jaar ontdekte Marsrover Opportunity een grote ijzer- en nikkelmeteoriet op Mars, genaamd Block Island. Op 1 oktober volgde meteoriet nr. 2, 700 meter verderop, en die werd Shelter Island genoemd. En verdraaid als ’t niet waar is, maar Opportunity heeft op 13 oktober (sol 2034 in de Martiaanse kalender) nummertje drie ontdekt: een meteoriet genaamd Mackinac. Schijnt ook de naam van de eiland te zijn ergens in de Amerikaanse staat Michigan. Begint er verdacht op te lijken dat er wel erg veel meteorieten op Mars voorkomen. De andere Marsrover op Mars, Spirit, zit overigens nog steeds vast in het zand op Mars. Dat begon in mei dit jaar en ’t karretje is nog geen centimeter verschoven. Beetje uitzichtloos, heb ik ’t idee. Bron: Universe Today.
Een van de ontdekte exoplaneten, Gliese 667 C. Credit: ESO/L. Calçada
Met het HARPS-instrument op ESO’s 3,6-meter telescoop in Chili zijn 32 nieuwe exoplaneten gevonden. Dat is vandaag bekendgemaakt op de exoplanetenconferentie in Porto door het team dat de spectrograaf heeft gebouwd. Met de ontdekking heeft de High Accuracy Radial Velocity Planet Searcher (HARPS) zijn positie als belangrijkste exoplanetenjager verstevigd. Het aantal bekende lage-massa-exoplaneten is in één klap met 30% gestegen. De afgelopen vijf jaar heeft HARPS meer dan 75 van de in totaal 400 exoplaneten gespot die nu bekend zijn. De laatst ontdekte batterij exoplaneten bestaat uit niet minder dan 32 stuks. In totaal heeft HARPS de ontdekking van 74 exoplaneten op zijn naam staan, in 30 verschillende planeetsystemen. Juist dank zij de enorme precisie van de spectrograaf heeft de zoektocht naar kleine planeten, met het gewicht van enkele malen die van de aarde (superaardes of Neptunus-achtige planeten) een enorme stimulans gekregen. HARPS heeft de ontdekking gefaciliteerd van 24 van de 28 planeten die kleiner zijn dan 20 aardmassa’s. Net zoals bij de eerder ontdekte superaardes, maken de nieuwe lage-massakandidaten deel uit van systemen waarin zich tot vijf planeten bevinden.
De geschiedenis van HARPS
De HARPS spectrograaf. Credit: ESO.
In 1999 nam ESO het initiatief tot de ontwikkeling van een hoge-resolutie, extreem precieze spectrograaf voor de 3,6 meter telescoop op La Silla in Chili. HARPS was al spoedig in staat om de schommelingen van sterren te meten door het detecteren van kleine veranderingen – van slechts 3,5 kilometer per uur – in de radiale snelheid van de ster. Zulke precisie is cruciaal om exoplaneten te kunnen ontdekken en deze methode, waarbij kleine veranderingen in de radiale snelheid van een ster gedetecteerd worden als deze lichtjes schommelt onder invloed van de zwaartekracht van een (onzichtbare) exoplaneet, is de beste methode in de zoektocht naar exoplaneten. In ruil voor het bouwen van het instrument kreeg het HARPS-consortium honderd waarneemnachten per jaar gedurende een periode van vijf jaar toegewezen, om ’s werelds meest ambitieuze systematische zoektocht naar exoplaneten uit te voeren door herhaaldelijk de radiale snelheid van honderden sterren te meten die wellicht planeten herbergen. Het programma bleek al snel erg succesvol. Zo ontdekte met met behulp van HARPS onder andere in 2004 de eerste superaarde bij µ Ara, in 2006 het trio van Neptunus-achtige planeten bij HD 69830, in 2007 Gliese 581d, de eerste superaarde in een leefbare zone van een kleine ster en in 2009 de lichtste exoplaneet ooit ontdekt bij een normale ster, Gliese 581e. Nog recenter vonden ze een mogelijk met lava bedekte wereld, met een dichtheid vergelijkbaar met die van de aarde, CoRoT-7b. Enkele doelstellingen van het HARPS-consortium zijn het zoeken naar planeten bij zonachtige sterren, bij lage-massa dwergsterren en bij sterren met een lager metaalgehalte dan de zon. Het aantal ontdekte exoplaneten rond lage-massa sterren, de zogenoemde M-dwergen, is spectaculair toegenomen, inclusief een handvol superaardes en een klein aantal reuzenplaneten die de theorie over planeetvorming op de proef stellen. Het team vond drie kandidaat-exoplaneten bij metaalarme sterren. Men dacht dat zulke sterren minder geschikt waren voor planeetvorming, omdat planeten zich vormen in de metaalrijke schijf rond de jonge ster. Er zijn echter planeten van enkele Jupitermassa’s gevonden die draaien om metaalarme sterren. Hoewel de eerste fase van het waarneemprogramma nu officieel is afgesloten, zal het team doorgaan met de zoektocht naar superaardes rond zonachtige sterren en M-dwergen en de komende maanden worden nieuwe aankondigingen verwacht, gebaseerd op de metingen van de afgelopen vijf jaar. Ongetwijfeld zal HARPS een voortrekkersrol blijven spelen in de zoektocht naar exoplaneten, vooral bij het ontdekken van aardachtige exoplaneten. Bron: Nova.
Afgelopen nacht (nacht van zondag op maandag) was het prachtig helder. Bijna geen wind, de seeing was redelijk goed. Het was wel koud. De zon was amper onder of de temperatuur kelderde van 14 naar 2 graden. Later zakte de thermometer gestaag verder tot -2 graden. Het was niet vochtig, daardoor viel het toch mee. Uitstekende omstandigheden om waar te nemen. In de avond werden we verrast door een spectaculair verschijnsel! Eerst verscheen er bij Jupiter een boogvormig wolkje. Als snel groeide het wolkje uit tot een cirkelvormige halo. De cirkel van licht werd groter en in het centrum lichtte ineens een nevelvormige wolk fel op. Dit hele patroon schoof met behoorlijke snelheid, net zo als een sateliet richting noorden. Het object splitste zich en dus zagen we twee nevelachtige object bewegen, ongeveer met de zelfde snelheid. De halo bleef uitdijen en veranderde in het noorden van een cirkelvorm naar een ellips. Wat een fantastisch en vreemd gezicht! Na een paar minuten was het verschijnsel onder de noordelijke horizon verdwenen. Helaas hadden we geen camera met groothoek paraat. Op een gegeven moment ben ik wel een statief en lens gaan pakken, maar ik kreeg het meer niet op tijd scherp voor een goede opname. Nou ja, beter een onscherpe foto dan helemaal geen foto. We hadden vrijwel meteen het vermoeden dat we een rakettrap hebben gezien die afsplitste en een wolk brandstofgas uitstootte. Op spaceweather.com is te zien dat dit vermoeden klopt: het is een Centaur raket geweest die een militaire sateliet lanceerde (US military weather satellite, DMSP F-18). Verder is er de rest van de nacht heftig uitgelijnd, waargenomen en deep-sky gefotografeerd. Komende dagen wordt slecht weer met veel regen voorspeld, dan hebben we tijd om ze te bewerken…
Volgens het NASA spoor ruimteboekje zal de Ares I-X op dinsdag 27 oktober a.s. om 14.00 uur worden gelanceerd voor een proefvlucht. De Ares I-X is de testraket van het Constellationprogramma, dat ergens in 2015 de opvolgers van de Space Shuttles moet ophoesten. Komende dinsdag vanaf 06.01 uur Nederlandse tijd (stipt!) zal de Ares I-X vanuit het reusachtige assemblagegebouw richting lanceerplatform 39B worden getransporteerd. Komende weken zal de Ares I-X vast en zeker een enorme media-event worden, dus goed om even een momentje stil te staan bij die lancering van de 27e. Eerst even een misverstand uit de wereld helpen: de lancering zal de Ares I-X NIET in de ruimte brengen. De missie zal namelijk maar 2 minuten duren. 😯 Yep, een test vlucht van welgeteld 124 seconden. De Ares I-X bestaat uit vier onderdelen, te weten: first stage (FS), upper stage simulator (USS), simulated Orion crew module (CM) en tenslotte het launch abort system (LAS). OK, ik weet het, te lui om even een goede vertaling te doen, zucht… Alle onderdelen zie je in de afbeelding hieronder ter verduidelijking. Na die 124 seconden durende vlucht heeft de Ares I-X een hoogte van 39 km bereikt. Na dat moment zal de raket in tweëen gaan: de FS zal losraken van de overige drie delen, USS, CM en LAS.
De Ares I-X. Credit: NASA
In feite is de NASA niet zo geïnteresseerd wat er met deze drie onderden gebeurd, want het zijn per slot maar ‘dummies’, vulling voor het bovenste gedeelte van de Ares I-X. Een testvlucht met enkel een first stage vonden ze bij de NASA zeker niet zo mediageniek. 😉 Afijn, de NASA is wél sterk gebaat bij een behouden terugkeer van die eerste trap en daarom zorgen ze ervoor dat deze middels parachutes keurig en voorzichting neer zal plonsen in de oceaan, zodat ze ‘m weer kunnen opvissen – de drie bovenste trappen eindigen roemloos op de oceaanbodem. Om die eerste trap netjes te laten landen is een ingenieuw parachutesysteem ontworpen, dat drie fasen kent: eerst een ‘pilot chute’ die tevoorschijn komt, dan een zogenaamde windzak parachute (‘drogue chute’) en tenslotte de drie enorme hoofdparachutes. Ik zal later wel eens een blogje wijden aan die parachutes, die de grootste ter wereld zijn. Ná de testvlucht zal de opgeviste eerste trap uitgebreid onderzocht worden en zal alles worden gericht op het voorbereiden op de tweede testvlucht. Dat zal met de Ares I-Y gebeuren, die volgens de NASA in 2014 moet worden gelanceerd. Als dat allemaal OK is zal tenslotte de laatste testvlucht in 2015 plaatsvinden, met de Ares I zélf. Héhé, dat zou tijd worden. 🙂 Bron: diverse bronnen, o.a. de Wikipedia en de Ares I-X blog.
Deze week – 17 t/m 24 oktober -houden zo’n twintig leden en aanverwanten van sterrenkundevereniging Chr. Huygens de jaarlijkse Astrovacaná§e in de Haute Provençe in Frankrijk. Exclusief voor de Astroblogs zal Paul Bakker dagelijks een stukje schrijven over de belevenissen op het kamp, tenminste dat probeert ‘ie. Ze maken daar lange nachten mee, dus of het gaat lukken is nooit zeker. 🙂 Hierbij z’n eerste verslag.
Hier een eerste bericht uit de Provence. De Huygens-groep is in fasen gearriveerd en gisterenavond waren we compleet. Het was gisterenavond meteen helder, maar helaas waaide het erg hard: de mistral! De koude bergwind uit het noorden zorgde ook voor een dramatisch slechte seeing. De meesten kozen er ook voor om uit te rusten van de reis en kropen onder de wol. Later in de nacht trok het dicht en viel er zelfs een buitje. Vanmorgen werden we wakker met een staalblauwe lucht. De wind is gaan liggen. We hebben goede hoop dat we een zeer heldere nacht gaan krijgen. Seeing is nog even afwachten. De atmosfeer is erg transparant, de besneeuwde flanken van de alpen kan ik vanaf ons balkon prachtig zien liggen (zie foto, genomen met 200mm telelens). Mijn telescoop staat – nu nog beschermd tegen de zon, wind en onverhoopte regen in een tent – klaar voor de start. Groetjes uit de Haute Provence, Paul.
Op vrijdag 9 oktober sloegen achtereenvolgens de Centaur draagraket en vier minuten later de LCROSS [1]De Lunar CRater Observation and Sensing Satellite. in op de bodem van de krater Cabeus op de zuidpool van de maan. De inslag was helaas niet zichtbaar voor amateurs op aarde en nauwelijks voor de professionele telescopen. Toch wordt de inslag een succes genoemd, omdat alle negen instrumenten aan boord van de LCROSS goed werkten. Op dit moment worden de gegevens van de LCROSS geanalyseerd en wordt gekeken of in de pluim aanwijzingen kunnen worden gevonden voor de aanwezigheid van water(-ijs) op de bodem van Cabeus. Volgens teamleider Anthony Colaprete is er een pluim met damp en uitgeworpen materiaal zichtbaar, alleen is de exacte samenstelling daarvan nog niet bekend. Tot de laatste seconde van z’n eigen inslag bleef de LCROSS data naar de aarde zenden over de inslag van de Centaur. Die blijkt een krater te hebben veroorzaakt van 28 meter doorsnede. Bovenstaande opname vanuit de LCROSS van de pluim werd 15 seconden na de inslag van de Centaur gemaakt. De pluim had toen een omvang van 6 tot 8 km. Deze kleine omvang geeft de wetenschappers informatie over de gesteldheid van de kraterbodem. Zodra meer bekend is over de analyses zal ik jullie daarvan op de hoogte stellen. Bron: Moon Today.
Op zaterdag 24 oktober, op de avond dat de klok een uur terug gaat, wordt voor de vijfde keer de Nacht van de Nacht gehouden. Dit is een initiatief van De Provinciale Milieufederaties en Stichting Natuur en Milieu waarmee aandacht wordt gevraagd voor het behoud van een donkere nacht. Sterrenkundevereniging Christiaan Huygens
Ik krijg nog dagelijk reacties op m’n astroblog over 21 december 2012, de dag dat het einde van de Aarde zou aanbreken. De reacties beginnen de laatste tijd nogal te ontaarden in een religieuze welles-nietes discussie en daar heb ik geen zin in. Plus dat mensen niet de moeite te nemen de astroblog te lezen en te constateren dat ik helemaal niet geloof in dat doemdenken. Kortom, per heden 21.45 uur (nu dus) is de discussie gesloten en zijn reacties niet meer mogelijk.
De Ontario meteoriet. credit: University of Western Ontario
Het regent de laatste tijd letterlijk heldere meteoren, waar ik hier regelmatig over verslag doe. De laatste twee vuurbollen betroffen die van 25 september boven Ontario in Canada (het was toen bij ons 26 september, maar dit terzijde) en uiteraard die boven ons eigen kikkerlandje van afgelopen dinsdag. Het blijkt nu dat van die vuurbol van Ontario één fragment is teruggevonden. Het gaat om een 46 gram zwaar fragment, ter grootte van een golfbal die letterlijk blijkt te zijn ingeslagen door het raam van een Sports Utility Vehicle (SUV), zo’n bak van een auto die in theorie voor ruwe terreinen geschikt is, maar in de praktijk alleen voor de show gebruikt wordt. Yvonne Garchinski uit Grimsby is de eigenaresse van de SUV. In eerste instantie dacht ze te maken hebben met vandalisme, maar toen ze in het nieuws hoorde van de vuurbol schakelde ze sterrenkundigen van de Universiteit van Western Ontario in en die identificeerden het stukje steen als een chondriet meteoriet. Geschatte ouderdom ervan: 4,6 miljard jaar. Bron: CBC.
