Team Cosmic Sensation. Credit: Radboud Universiteit
Een team van studenten en onderzoekers van de Radboud Universiteit in Nijmegen heeft gisteravond met Cosmic Sensationde Academische Jaarprijs – € 100.000 schoon aan de haak – gewonnen! 😀 In de finale waren acht teams in strijd om de prijs, die voor de vierde achtereenvolgende keer werd uitgereikt. Het Nijmeegse team, dat onder leiding staat van Captain Sijbrand de Jong, hoogleraar experimentele natuurkunde, wil met Cosmic Sensation een gigantische koepel bouwen van 30 meter doorsnede en 15 meter hoogte. In die koepel zal kosmische straling uit het heelal de basis vormen voor licht en muziek. Bij de ingang van de tent zal een apparaat komen te staan – de cosmic composer genaamd – dat de zeer energieke deeltjes van de kosmische straling detecteert en omzet in geluid. Dat leidt tot een onregelmatig kerkklokgeluid. Een professionele DJ zal die geluiden integreren in ‘echte’ muziek, zodat het ook nog dansbaar wordt. Het muzieklabel van DJ Tiësto, dat héél toepasselijk Black Hole Recordings heet, heeft haar medewerking al toegezegd aan het project. Lasers in de koepel zullen de richting wijzen waar de straling vandaan komt, dus dat wordt een vet kosmische sensatie. De bedoeling is dat in de zomer van 2010 zeven avonden worden georganiseerd met Cosmic Sensation, onder andere tijdens de week van de Vierdaagse van Nijmegen. In die koepeltent kunnen zo’n duizend bezoekers, dus dat wordt op de maat van de kosmische straling swingen geblazen.
Credit: Radboud Universiteit
Meer info vindt je op de website van Cosmic Sensation. Sterrenkunde doet ’t overigens goed bij die Academische Jaarprijs, want vorig jaar won een team van de Universiteit van Groningen met ‘Het onzichtbare Heelal’, dat ging over infraroodsterrenkunde. Vijftig procent van de nu gehouden Academische Jaarprijzen naar een sterrenkundig onderwerp, niet slecht! 🙂 Tweede gisteravond werd overigens het Delftse Fileradar.nl, een team dat probeert á la de buienradar een voorspelling te geven van waar files zullen optreden. Dus niet van waar ze nú staan, maar waar ze zúllen staan. Handig, verdient m.i. een flinke troostprijs. Bron: NRC-Handelsblad, 8 oktober 2009.
Sterrenkundigen van de Universiteit van Western Ontario in Londen (de Canadese variant welteverstaan) hebben een aantal video’s gepubliceerd van een zeer heldere vuurbol, die op 26 september om 03.03 uur Nederlandse tijd [1]In Canada was ’t toen nog 25 september. ’t is maar dat je ’t weet. 🙂 boven Ontario verscheen. De vuurbol moet wel honderd keer helderder zijn geweest dan de Volle Maan. E
Impressie van een Vasimr-raket. Credit: Ad Astra Rocket Company.
In alle berekeningen van toekomstige Marsvluchten wordt uitgegaan van een duur van de reis van minimaal zes maanden. Daarbij wordt uitgegaan van conventionele – op chemische brandstoffen gebaseerde – ruimtevaartuigen. Maar een door de Ad Astra Rocket Company ontwikkelde plasmaraket genaamd VASIMR VX-200 zou die reis wel een flink sneller kunnen afleggen: in slechts 39 dagen! 😯 Zoals je in onderstaand filmpje kunt zien zijn ze al flink bezig met het testen van de motor en in 2013 schijnen ze zelfs een test ín het internationale ruimtestation ISS te gaan doen.
De plasma- of ionenmotoren werken als volgt: door middel van radiogolven wordt een gas bestaande uit waterstof, argon of neon verhit en dat leidt tot een heet plasma, een gas dat in meer of mindere mate geïoniseerd is. Een mangetisch veld zorgt er voor dat het plasma door een nauwe doorgang wordt gestuwd en dat levert de voortstuwing op. Plasma- of ionenmotoren zoals die VASIMR VX-200 werken alleen in het vacuüm van de ruimte, dus vanaf de aarde opstijgen lukt niet met zo’n motor. Maar als ze eenmaal door een conventionele raket in de ruimte zijn gebracht kunnen ze zeer efficiënt reizen door de ruimte. Er zijn al ruimtevaartuigen die worden (of werden) voortgedreven door een ionenmotor, zoals Dawn en Smart-1. De snelheid die zij kunnen ontwikkelen ligt wel tien keer hoger dan die van conventionele raketmotoren en dat betekent dat een nog te bouwen 10- tot 20-megawatt VASIMR motor de reis naar de rode planeet in slechts 39 dagen kan voltooien. Er is nog wel een nucleaire installatie bij noodzakelijk, maar dat is technisch niet zo ingewikkeld. De eerste twintig dagen van de vlucht staan in het teken van accellereren, daarna is het tot de aankomst bij Mars een kwestie van langzaam afremmen. Mmmm, klinkt simpel allemaal. Nou nog de praktijk. 🙂 Bron: Universe Today.
De stofring om Saturnus. Credit: NASA/JPL-Caltech/Keck.
Met behulp van NASA’s infraroodsatelliet Spitzer heeft men om de planeet Saturnus een enorme stofring ontdekt. De ring, die nauwelijks zichtbaar is, is twintig maal zo groot als de tot nu toe grootste ‘normale’ ring van Saturnus. De ring begin op een afstand van ongeveer 6 miljoen km van Saturnus en loopt door tot 18 miljoen km. De ring maakt een hoek van 27° met het gewone ringenstelsel van Saturnus. Middenin de stofring bevindt zich de maan Phoebe – 13 miljoen km van Saturnus verwijderd – en da’s niet zo maar, want Phoebe ás de bron van de stofring!. Als meteorieten inslaan op de maan komt oppervlaktemateriaal vrij in dezelfde baan als Phoebe heeft. In de loop van de tijd vallen sommige van die stofdeeltjes richting Saturnus en anderen bewegen zich van Saturnus af. Zodoende is er een breed uitgesmeerde stofring ontstaan, die eigenlijk een soort schijf met een gat erin is. De ring bestaat uit stof en gruisdeeltjes en op dit moment is ‘ie alleen in het infrarood zichtbaar, zoals je op onderstaande foto kan zien.
Credit: NASA/JPL-Caltech/A.Verbiscer (Univ. of Virginia).
Die infrarode straling komt van het stof dat een temperatuur heeft van zo’n 80 Kelvin. De ontdekking ervan, die gedaan is door drie sterrenkundigen van de Universiteit van Virginia (VS), maakt ook gelijk duidelijk waarom een andere maan van Saturnus, Japetus, twee verschillende halfronden heeft. Japetus beweegt steeds met hetzelfde halfrond naar één kant en uit foto’s blijkt dat de ‘voorkant’ veel donkerder is dan de achterkant. Nu weet men waarom: de voorkant veegt constant stof op van die stofring en dat heeft voor een meters dikke donkere stoflaag op dat halfrond gezorgd. Morgen verschijnt een artikel in het vakblad Nature over de ontdekking en bij wijze van uitzondering heeft de redactie dit artikel geheel gratis te downloaden gezet! Ahum, ik kom er net achter dat ze toch weer een betaalversie er op hebben gegooid. 👿 Kost maar 32 dollar om dat artikel te kopen. GGrrumbllll!! Bron: Spitzer + NRC-Handelsblad 7 oktober 2009.
Bovenstaande foto is een combinatie van een optische foto (het blauwe licht) gemaakt door de Hubble ruimtetelescoop in 2008 en een röntgenfoto (het geel-oranje-rode licht) van de Chandra ruimtetelescoop in 2006. Het gaat om NGC 6240, een zogenaamd ultralumineus infrarood sterrenstelsel in het sterrenbeeld Slangendrager (Ophiuchus) op een afstand van ongeveer 330 miljoen lichtjaar. Zie je in de kern van NGC 6240 die twee heldere puntjes? Dat zijn de actieve gebieden met verhoogde röntgenstraling waarbinnen zich twee superzware zwarte gaten bevinden. Die zwarte gaten bevinden zich zo’n 3.000 lichtjaar van elkaar. Sterrenkundigen denken nu dat die twee ongeveer 30 miljoen jaar geleden in elkaars gravitationele invloedsfeer terechtkwamen en dat ze sindsdien langzaam naar elkaar toe spiraliseren. Over enkele tientallen of honderden miljoenen jaren zullen de zwarte gaten op elkaar botsen en samensmelten. Botsingen van stellaire zwarte gaten geven al flinke gammaflitsers als resultaat. Laat staan als deze twee giganten gaan botsen, dan krijg je echt een mega-gammaflitser. Gelukkig duurt dat nog eventjes. 🙂 Bron: Chandra.
Vandaag werd bekendgemaakt dat de Nobelprijs voor de Natuurkunde gegaan is naar drie Amerikaanse natuurkundigen: Charles Kao, voor onderzoek naar glasvezels en Willard Boyle en George Smith voor onderzoek aan charge-coupled devices (CCD’s). Klinkt allemaal ver van m’n bed voor ons (amateur-)sterrenkundigen, ahum, maar we hebben aan dit drietal erg veel te danken. Ten eerste het tweetal Boyle en Smith. Die vonden in 1969 die CCD uit. Dat leidde tot de digitale fotografie, waar we vandaag de dag niet meer buiten kunnen. Niet alleen gewone stervelingen zoals jij en ik, maar ook de professionals. Neem het Apache Point Observatorium in Sunspot, New Mexico in de Verenigde Staten, dat de data levert voor de Sloan Digital Sky Survey (SDSS), het uitgebreidde onderzoek aan roodverschuiving van sterren in de Melkweg en sterrenstelsels in het heelal. Apache Point heeft één hoofdspiegel van 2,5 meter doorsnede, een vangspiegel en twee lenzen om beeldfouten te corrigeren. Op zich niet zo bijzonder. Maar dé kracht van de telescoop zit ‘m in het ding dat er achter hangt: da’s de meest complexe digitale camera die ooit gebouwd is. In die camera zitten 30 CCD-sensoren ingebouwd, ieder met 2048 x 2048 pixels en die vormen bij elkaar een 120 megapixel-camera. En die CCD’s hebben we dus aan Boyle en Smith te danken. En hoe komen alle bits & bytes van de CCD in de computer? Juist, via glasvezels! En daar komt Kao om de hoek, die andere winnaar van de Nobelprijs, die in 1967 ontdekte dat licht over grote afstanden door glasvezel kan reizen, zonder verlies van informatie. Zonder Kao, Boyle en Smith geen Apache Point Observatorium, geen SDSS, geen Galaxy Zoo, geen digitale vakantiekiekjes. Terecht dat ze de Nobelprijs hebben gewonnen. 🙂 Bron: Cosmic Variance.
Komende vrijdag de negende oktober zal de LCROSS te pletter slaan op de bodem van de krater Cabeus. Om 13.30 uur slaat eerst de impactor in, da’s de draagraket Centaurus [1]Die raket wordt ook wel de Earth Departure Upper Stage (EDUS) genoemd. die zowel de LRO als de LCROSS naar de maan heeft gebracht. Vier minuten later volgt de LCROSS [2]Die ook wel de LCROSS Shepherding Spacecraft (S-S/C) wordt genoemd. zelf. De LCROSS doet van dichtbij waarnemingen van de inslag van de impactor – die het gewicht heeft van een flinke SUV en die met 9.000 km per uur inslaat – en hoofddoel is het vinden van waterijs in de pluim, welke ontstaat door de inslag. Vanaf de Aarde worden de inslag van zowel de impactor als de LCROSS waargenomen, tenminste in het westelijke halfrond waar het dan donker is. Bij ons dus niet, helaas pindakaas. Hoe de pluim zich volgens verwachting zal ontwikkelen zie je in de afbeelding hierboven. Wie precies wil weten wat zich komende vrijdag allemaal af gaat spelen daar op de zuidelijke maanpool én hoe de LCROSS er precies naartoe gemanoeuvreerd is moet dit filmpje bekijken. Echt heel leerzaam (OK toegegeven, het begint ver terug in de tijd).
Voor wie zich vrijdag niet op het westelijk halfrond bevindt: de inslag is ook live op NASA TV te volgen. 😀 Bron: Visual Astronomy.
Britse kinderen die een Happy Meal nemen bij één van de Britse vestigingen van McDonald’s kunnen op de doos lezen dat het zonnestelsel negen planeten telt. Huh negen, er waren toch acht planeten sinds Pluto in augustus 2006 door de IAU tot dwergplaneet werd gedegradeerd? Ja dat klopt, er zijn slechts acht planeten, maar kennelijk is dat nog niet doorgedrongen tot de Britse McDonald’s. De Britse krant The Mirror vroeg een reactie van McDonald’s en deze luidde: “we are aware of the debate about Pluto.” Niks schuld bekennen en ervoor zorgen dat die dozen de vuilnisbak ingaan, nee gewoon de (jaren durende) discussie afwachten. En dat leidt er toe dat al die duizenden kids die door hun papa en mama getrakteerd worden op zo’n Happy Meal lezen dat Pluto als echte planeet tot het zonnestelsel behoort. Vervolgens leren ze op school weer dat er maar acht planeten zijn, zónder Pluto. Lekker verwarrend allemaal. Mmmm, ik moet binnenkort met m’n kidz maar eens controleren hoe het staat met de Nederlandse vestigingen van McDonald’s. 😉 Bron: Cosmic Log.
De F-ring met Pandora en Prometheus. Credit: NASA/JPL.
Zie hier de F-ring van Saturnus. Plus twee kleine maantjes, de herders genoemd, die zich altijd in de buurt van die ring bevinden. Links zien we Pandora (81 kilometers doorsnede) en rechts Prometheus (86 kilometers). Beiden zijn langwerpig en hebben nogal weg van een aardappel. De herders houden de dunne F-ring door hun zwaartekracht in stand, maar die zorgt er ook voor dat er periodiek van die merkwaardige slipstreams ontstaan, zoals je op de foto goed kunt zien. Hier kan je een video downloaden in twee formaten (Quicktime en Mpeg) waarmee je kan zien hoe zo’n slipstream ontstaat. De foto – met een resolutie van 18 km per pixel – van de herders en de F-ring werd op 20 augustus j.l. vanaf een afstand van 2,3 miljoen km gemaakt door de Cassini, hoe kan het ook anders. Mooi hoor. Bron: NASA.
Geloof het of niet, maar president Obama geeft komende woensdagnacht een heuse Star Party in de tuin van het Witte Huis! 😯 Hij doet dat in het kader van de World Space Week, die deze week (4-10 oktober) wordt gehouden. Er worden ongeveer twintig telescopen opgesteld op het heilige gras – ahum- van Washington en de objecten die ze van plan zijn te gaan bezichtigen zijn de maan, Jupiter en enkele sterren. Dit alles is bedoeld om te onderstrepen dat Obama zich heeft gecommiteerd aan wetenschap, techniek en wiskunde. Het is dit jaar voor de tiende keer dat dit evenement wordt gehouden, eerst uitsluitend in de VS, maar de laatste jaren ook in andere landen. Lijkt nogal op onze kennismaand, al duurt die een volle maand. Afijn, Obama kruipt komende woensdag achter één van die twintig telescopen. Camera’s in de aanslag! 🙂 Eh… moeten ze natuurlijk wel die zee aan beveiligingslichten uitdoen. Bron: Free Space.
