Jaarlijks archief: 2009

Keck werpt een diepe blik op jong planetenstelsel

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

MWC 419. Credit: DSS/STScI/AURUA

Sterrenkundigen hebben met behulp van de twee gigantische 10 meter telescopen van het W. M. Keck Observatorium op Hawaï een diepe blik kunnen werpen op het planetenstelsel rondom de ster MWC 419, die 2.100 lichtjaar van ons vandaan staat in het sterrenbeeld Cassiopeia. Men was in staat om in te zoomen op een gebied rondom de ster met een diameter van slechts 80 miljoen km, ongeveer de helft van de afstand tussen Aarde en Zon. Zo kon men de temperatuur van het gas en stof rond MWC 419 – een zogenaamde Herbig Ae/Be ster met een piepjonge leeftijd van 10 miljoen jaar – nauwkeurig meten en dat was ongeëvenaard. De twee Keck-telescopen werkten bij de waarnemingen als een soort interferometer, waarbij hun licht gecombineerd werd, waarmee de lichtopbrengst van de twee telescopen dezelfde was als van één telescoop met een diameter van 85 meter. Voor zichtbaar licht is de gas- en stofschijf rondom MWC 419 onzichtbaar, maar Keck kan ook in het nabije infrarood kijken, met golflengten tussen 3,5 en 4,1 micrometer, en daarmee was het binnenste gebied wel zichtbaar. Door onderzoek aan sterren zoals MWC 419 hoopt men meer te weten te komen over het ontstaan en de evolutie van planetenstelsels. Die genoemde Herbig A/E sterren zijn een tikkie zwaarder dan de Zon, maar onderzoek aan een andere klasse van sterren, de zogenaamde T Tauri sterren, moet uitwijzen hoe planetenstelsels rondom zonachtige sterren ontstaan. Voor de liefhebbers is hier het wetenschappelijke artikel over de waarnemingen aan MWC 419. Leuk leesvoer voor in de kerstvakantie. 🙂 Bron: Keck.

Sla je slag, koop een Higgs Boson… bij Ebay!

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Ebay.

Ja ja mensen, december is een dure maand, ik weet het, maar ik wijs je op de mogelijkheid om een echt koopje aan de haak te slaan. Op Ebay is een veiling aan de gang die duurt tot 2 januari 2010 om 09:50:17 GMT en je kunt daarbij de heuse bezitter worden van… een Higgs Boson! Het deeltje dat in 1964 werd bedacht door Peter Higgs en waar ze middels de Large Hadron Collider – in acht jaar gebouwd met een prijskaartje van 6 miljard euro – jacht op maken. Dát Higgs Boson wordt nu te koop aangeboden via Ebay en de teller staat momenteel op 21 pond, da’s toch géén geld. OK, het is allemaal een grap, vergelijkbaar met de veiling van de radiotelescoop van Jodrell Bank. En onderaan de pagina van de veiling wordt nog even vermeld: “IMPORTANT: International terrorists please contact before bidding. YES – we mail international!”. 😀 Bron: Bad Astronomy.

Een maansverduistering… op Oudjaarsavond

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

De maansverduistering van Oudjaarsavond. Credit: Hemel.waarnemen.com.

Yep, Oudjaarsavond 2009 wordt wel een heel bijzondere avond. Niet alleen oliebollen, oudejaarsconference, Top-2000 en aftellen naar het nieuwe jaar, maar ook een heuse maansverduistering. 🙂 OK, toegegeven, het is geen spectaculaire verduistering, maar toch leuk om die avond in ’t bijzijn van familie en/of vrienden even een blik op de maan te werpen. De eerste aanraking van de Maan met de kernschaduw van de Aarde vindt plaats om 19.53 uur en een half uur later is het maximum. Dan is (slechts) 8% van de maandiameter in de schaduw van de Aarde gedompeld. Het maximum gebeurt in onze streken op 33° hoogte boven de oostelijke horizon. Om 20.53 uur is het astronomische feest weer afgelopen en kunnen we binnen verder met het gastronomische feest. Bron: Hemel.waarnemen + Sterrengids 2009.

Tatatááá.. mijn vernieuwde Video Top-10

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Bijna een jaar geleden, op 25 januari 2009, publiceerde ik de eerste versie van mijn persoonlijke video Top-10. Daarna zijn er tig prachtige video’s verschenen in de Astroblogs, die allemaal strijden om de eer op een plekje in die top-10 en dat heeft tot een nieuwe lijst geleid, met een flink aantal nieuwkomers:

Nr. (+ vorige nr.)AstroblogVideo
1 (-)Atlantis-video: Hier krijg je echt kippenvel van
2 (1)22 April Dag van de Aarde
3 (2)NASA's urinetesten
4 (-)Het bekende heelal
5 (-)Felicia Day over botsende sterrenstelsels
6 (-)Hoe het heelal uit NIETS ontstond
7 (4)Kantine in de Death Star
8 (3)Lancering van de Saturnus V
9 (-)Het kosmische ballet van Aarde en Jupiter
10 (8)Twaalf miljard jaar zon in 6 minuten geperst

M’n video Top-10 is ook via de pagina Video Top-10 te bewonderen. Als jullie nog suggesties hebben voor prachtige astronomische video’s: mail mij de links! 😀

PACS in Herschel maakt eerste waterkaarten van jonge sterren

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Waterkaart van L1157. Credit: ESA and the PACS consortium, E.F. van Dishoeck for the Herschel WISH Key Programme consortium. 

Een team astronomen onder leiding van de Leidse professor Ewine van Dishoeck heeft met het PACS (Photodetecting Array Camera and Spectrometer)-instrument op de Herschel-telescoop verrassende eerste resultaten geboekt. Ze namen onder meer spectra (of: vingerafdrukken) van water van de wolk rond L 1157 die duidelijk laten zien waar de ster energie dumpt. Deze piepjonge ster is slechts een klein beetje helderder dan onze eigen zon in zijn kleuterjaren. De vorming van sterren zoals onze zon is een proces dat zich niet in alle rust voltrekt. Terwijl de voorloper-ster groeit, verhit hij zijn omgeving en spuwt ‘jets’ van gas uit, die door de omringende donkere wolken ploegen. Dat leidt tot schokken waarbij veel watermoleculen worden gevormd die nu door Herschel in beeld zijn gebracht. Een van de belangrijkste vragen in het vormingsproces van jonge sterren is hoe de aanwas en het verlies van massa zich over de tijd voltrekken. In een tweede spectrum, genomen van de Valenstijns – ‘Roos’ – nevel (NGC 7129) in het sterrenbeeld Walvis, laten Van Dishoeck en collega’s zien dat wanneer jonge sterren hun omgeving opwarmen, bevroren watermoleculen weer verdampen, net zoals gebeurt op kometen in ons eigen zonnestelsel als gevolg van de opwarming door de zon.

Waterkaart van de Valentijnsnevel. Credit: ESA and the PACS consortium, E.F. van Dishoeck for the Herschel WISH Key Programme consortium. Background image: NASA / JPL-Caltech / S.T. Megeath

De wolk die is gezien, bevat genoeg water om een miljoen oceanen mee te vullen. “We zien letterlijk het ‘bewateren’ van deze roos”, zegt medewerker Tim van Kempen. “De eerste PACS-spectra laten duidelijk zien dat water unieke informate levert over de ontwikkeling van een jonge ster en de interactie met zijn omgeving. We wachten nu met spanning de eerste spectra van HIFI [1]Een ander instrument in Herschel, van Nederlands fabrikaat, die een poos geleden kaduuk ging, maar inmiddels weer werkt. af, die ons in staat zullen stellen om – samen met de PACS-data – de groeistuipen van sterren in detail te ontrafelen. Als alles volgens plan gaat kunnen we de HIFI-gegevens begin maart 2010 verwachten”, aldus Van Dishoeck. Het uiteindelijke doel van dit Herschel-programma is ook om te bepalen waar water in de ruimte wordt gevormd en hoe dit water op nieuwe planeten, vergelijkbaar met de aarde, terechtkomt. Het onderzoek vond plaats in het kader van het Herschel-programma ‘Water in Star-forming Regions’ (WISH). Bron: Nova.

References[+]

References
↑1 Een ander instrument in Herschel, van Nederlands fabrikaat, die een poos geleden kaduuk ging, maar inmiddels weer werkt.

Wat te doen bij een Unidentified Aerospace Phenomena?

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

De UAP-website. Credit: UAP/IYA.

Stel je loopt op Tweede Kerstdag buiten de hond uit te laten en je ziet plotseling een Unidentified Aerospace Phenomena, wat moet je dan doen? Precies, gewoon de hond verder uitlaten, vooral niet in paniek raken en zeker niet tegen de buren gaan roepen dat je een UFO hebt gezien. De term UFO is namelijk behoorlijk besmet geraakt door talloze waarnemingen van vreemde lichtverschijnselen, waarbij direct wordt geroepen dat er sprake is van vliegende schotels, buitenaards leven, ontvoeringen door datzelfde spul en andere krasse uitspraken. Dat de ongeïdentificeerde verschijnselen mogelijk worden veroorzaakt door meteorieten, Iridiumsatellieten, luchtballonnen, thaise vuurbollen of andere verklaringen wordt dan meestal verzwegen. Ongeïdentificeerde verschijnselen aan de hemel worden echter ook waargenomen door sterrenkundigen, zowel professionele als amateurs. Onderzoek in 1976 onder 1.350 leden van de American Astronomical Society (AAS) liet zien dat 5% van hen wel eens onverklaarbare lichtverschijnselen heeft gezien. Om dergelijke waarnemingen op een objectieve, wetenschappelijke manier te inventariseren is er sinds kort een website waarop deze Unidentified Aerial Phenomenon (UAP) kunnen worden doorgegeven. Op de website worden ook talloze verklaringen gegeven van UAP’s, zoals noorderlicht, raketlanceringen (zoals onlangs met die Russische raket in Noorwegen) en weerballonnen. Mocht je als (amateur-)sterrenkundige ondanks al die verklaringen toch te maken hebben met een UAP, dan kan je hier je melding doen. Bron: Bad Astronomy.

Bootjevaren op Titan

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Ligeia Mare. Credits: NASA/JPL-Caltech/ASI/Cornell

Saturnus grootste maan Titan heeft meren vol met methaan. Wetenschappers hebben een voorstel gemaakt om op één van de grootste meren op het noordelijk halfrond van Titan, Ligeia Mare genaamd, met een soort van boot te gaan varen en daar onderzoek te doen. 😯 Bootjevaren op Titan dus. Het gaat om de Titan Mare Explorer (TiME), een sonde die in staat zou moeten zijn op zo’n meer te blijven drijven en die volgens schattingen in 2016 gelanceerd zou kunnen worden, om vervolgens in 2023 te plonsen in Ligeia Mare. De NASA moet nog wel instemmen met het voorstel, maar met een geschat budget van maximaal $ 425 miljoen – een koopje in NASA-termen – denkt men goede kans te maken op goedkeuring. Aangekomen op Titan zou TiME onderzoek moeten doen aan de chemische samenstelling en morfologie van het meer en aan de meteorologie van Titan.

De Titan Mare Explorer. Credit: NASA

De benodigde energie die TiME nodig heeft voor z’n werkzaamheden komt van een zogenaamde Advanced Stirling Radioisotope Generator (ASRG), een op plutonium draaiende generator, die meer stroom levert dan de traditionele Radioisotope Thermoelectric Generators (RTGs), zoals gebruikt wordt in de Cassini. Het zonlicht dat Saturnus en ook Titan bereikt is te gering om gebruik te maken van zonnepanelen. Bron: BBC.