Time Magazine censureert een complete exoplaneet weg

GJ758 zónder exoplaneet. Credit: Max Planck Institute for Astronomy

Traditiegetrouw publiceert het gerenomeerde Time Magazine ieder jaar in december een lijstje met de top 10 van meest belangrijke wetenschappelijke ontdekkingen in het afgelopen jaar. Op nummer 1 in 2009 staat de ontdekking van de Ardipithecus ramidus (zeg maar Ardi), onze voorouder die 4,4 miljoen jaar geleden over de aardkloot rondliep. Voor ons astrofanaten is nummero tieno interessanter, want dat gaat over de ontdekking van een exoplaneet genaamd GJ 758B. Op zich is zo’n ontdekking niet nieuws meer, maar wel bijzonder is dat ze de planeet met behulp van het HiCIAO [1]High Contrast Instrument for the Subaru next generation Adaptive Optics. instrument verbonden aan de Subarutelescoop op Hawaï direct zágen. Maar wat doen ze bij de redactie van Time: ze plaatsen een bijgesneden foto van de ster GJ 758… zónder de exoplaneet GJ 758B. 😯 Hierboven de foto zoals Time die plaatst op z’n website, hier de versie zoals ik ‘m op 5 december j.l. liet zien. Nietsvermoedend hebben ze daar op die redactie een complete exoplaneet weggesneden. Tssssss….. Bron: A Darker View.

References[+]

References
1 High Contrast Instrument for the Subaru next generation Adaptive Optics.

Twee vormen van stellaire verjongingskuren in bolhoop M30

Bolhoop M30. Credit: NASA/ESA.

Bolvormige sterrenhopen, kortweg bolhopen genoemd, bestaat meestal uit zeer oude, roodgekleurde sterren, met leeftijden van 12 tot 13 miljard jaar. Maar al jaren worden in diezelfde bolhopen blauwe sterren gezien, die er zeer jong uitzien en die door de sterrenkundigen blue stragglers worden genoemd. De vraag is hoe die jonge sterren in zo’n stikoude omgeving zijn gekomen en recent onderzoek met behulp van de Hubble ruimtetelescoop aan de sterrenhoop Messier 30 heeft daar helderheid in gegeven. M30 (NGC 7099), ontdekt in 1764 door Charles Messier, ligt in het sterrenbeeld Steenbok (Capricornus) op een afstand van circa 26.100 lichtjaar, is zo’n 13 miljard jaar oud en heeft een diameter van 90 lichtjaar. Met behulp van de – inmiddels vervangen – Wide Field Planetary Camera 2 (WFPC2) keken ze naar de blue stragglers in M30 en daarmee ontdekten ze dat er twee processen zijn die deze sterren heeft doen ontstaan: botsingen van lage massa-sterren met elkaar (zie het figuur hieronder, bovenste afbeelding) en het zogenaamde vampirisme, waarbij een zware ster een lichte ster leegzuigt (yep, onderste afbeelding).

Twee verjongingsmodellen. Credit: NASA/ESA.

In allebei de gevallen onstond na deze kosmische facelift een nieuwe ster, die massief was en als een jonge, blauwgekleurde ster oogde. Uit het onderzoek van M30, dat onder leiding stond van Francesco Ferraro (Universiteit van Bologna, Italië), blijkt verder dat zich 1 á 2 miljard jaar geleden in M30 een ineenstorting van de kern (core collaps) moet hebben afgespeeld, waarbij de dichtheid van sterren in de kern van de bolhoop ineens sterk toenam. Beide vormen van blue stragglers in M30 moeten toen ontstaan zijn. De waargenomen processen in M30 lijken overigens sterk op die men heeft waargenomen in een andere bekende bolhoop, 47 Tucanae. Bron: Hubble.

Ralph Wijers krijgt € 3,5 mln voor onderzoek naar zwarte gaten

Ralph Wijers. Credit: UvA

Prof. dr. Ralph Wijers van het Sterrenkundig Instituut Anton Pannekoek aan de Universiteit van Amsterdam heeft een Advanced Grant gekregen van de European Research Council (ERC). De ERC is een instituut voor financiering van baanbrekend onderzoek binnen de Europese Unie. Wijers ontvangt 3,5 miljoen euro, waarvan ongeveer 1 miljoen voor apparatuur. De ERC Advanced Grant is een prestigieuze Europese onderzoeksbeurs voor individuele onderzoekers. Het is onderdeel van het Europese Zevende KaderProgramma (KP7), een subsidieprogramma voor de jaren 2007-2013. De ERC Advanced Grant wordt toegekend aan excellente individuele onderzoekers voor grensverleggend onderzoek. Behalve de onderzoeksideeën wordt hierbij ook de ’track record’ van de onderzoekers en de onderzoeksomgeving beoordeeld. Ralph Wijers doet, met behulp van de nieuwe radiotelescoop LOFAR onderzoek naar radio-uitbarstingen in het heelal, vaak een signaal van zwarte gaten en andere extreme objecten. Hij bekijkt welke soorten hemellichamen zulke uitbarstingen van energie kunnen vertonen, en hoe ze werken. Voor zijn onderzoek breidt hij in samenwerking met ASTRON in Dwingeloo de LOFAR-radiotelescoop uit met een 24/7 all-sky monitor om die zeldzame uitbarstingen te vinden en uit te pluizen hoe ze werken. Daarmee wil Wijers antwoorden zoeken op sommige grote, fundamentele vragen van de fysica. Hoe ontstaat een zwart gat? Hoe sterk kan een magneetveld zijn? Waar komt de kosmische straling vandaan? Bron: Nova.

En passant doet Spirit een ontdekking in de Marsbodem

De vastzittende Spirit.  credit: NASA/JPL-Caltech)

Goh, hoe de al zeven maanden vastzittende Marsrover Spirit keer op keer voor verrassingen kan zorgen. Had ik twee uur geleden de melding dat het ‘kapotte’ rechtervoorwiel opeens weer blijkt te kunnen bewegen, nu blijkt weer dat de Spirit mét z’n bewegende wielen een ontdekking in de Marsbodem heeft gedaan. Wat Cruyff ooit zei geldt ook voor de Spirit: Ieder nadeel heeft z’n voordeel. 😀 Door de doordraaiende wielen – die de Spirit geen centimeter vooruit doen komen, is de Spirit dieper in de bodem terechtgekomen en daarbij heeft ‘ie een laag gevonden met een verrassende samenstelling. Die laag is zo’n 2,5 cm dik en hij blijkt te bestaan uit sulfaat. De Marsrovers Spirit en Opportunity hebben al eerder sulfaat aangetroffen, maar nooit in de concentraties die nu zijn aangetroffen. Sulfaat is een mineraal dat ontstaan door een combinatie van water en seismische activiteit, zoals in geisers of in hydrothermische meren. De bovenkant van de sulfaatlaag was korstachtig, hetgeen vermoedelijk veroorzaakt is door klimaatwisselingen in het verleden. Onder invloed van schommelingen in haar rotatieas heeft Mars afwisselend warme en koude periodes gekend en in de warme periodes heeft smeltwater het ijzer in het sulfaatr opgelost en dat heeft tot de korst aan de bovenkant geleid. Onder die korst zit het witte kalkachtige sulfaat. Afijn, bij de NASA gaan altijd alarmbellen rinkelen als ze de combinatie Mars – water zien. Want dan komt altijd de mogelijkheid om de hoek kijken van de (vroegere) aanwezigheid van leven. Wordt vervolgd. 🙂 Bron: Space.com.

Spirit’s kapotte voorwiel draaide weer even

Spirit’s ‘kapotte’ wiel, rechts. Credit: NASA/JPL.

Hoe kapot is kapot eigenlijk? Dat vragen ze zich bij de NASA op dit moment sterk af toen bleek dat het rechter voorwiel van Marsrover Spirit tijdens de bevrijdingspogingen om los te komen plotseling ging draaien. Al drie jaar lang is dat wiel ‘kapot’ en sindsdien rijdt de Spirit continue achteruit, omdat dat gemakkelijker sturen is, daarbij dat kapotte wiel als een soort anker met zich meeslepend. Op 26 april 2009 is de Spirit vastgeraakt in een stuk Marsbodem genaamd Troy en sinds half november zijn ze bezig om Spirit daar weer uit te krijgen. Met weinig succes tot nu toe. Maar wat gebeurde er geheel onverwachts: het kapotte rechterwiel ging plots draaien, zoals je op de animated gif kunt zien (effe dubbelklikken voor de grote versie). Goh, dat is kapot! 😉 Het linkerwiel ziet er desastreus muurvast uit. Mijn idee zou zijn om te proberen met die camera-arm het zand weg te scheppen rondom dat wiel, maar ik neem aan dat dat idee door de dames/heren technici allang bestudeerd is. Bron: Planetary Society.

Over Delaunay Tessellation Field Estimators én bier gesproken

Delauney tesselaties. Credit: Rien van de Weygaert en Willem Schaap.

Vandaag wil ik het met jullie hebben over de Delaunay Tessellation Field Estimators. Hohoho, niet allemaal wegrennen zo ineens, nergens voor nodig. OK, toegegeven dat de titel niet echt uitnodigend klinkt, maar het wordt misschien anders als ik zeg dat dit allemaal te maken heeft met het Kosmische Web, de structuur van het heelal op de allergrootste schaal én met bier. Yep bier, dat vloeibare gerst dat klok klok klok doet. Op die grootste schaal van het heelal onderscheiden de sterrenkundigen superclusters, filamenten van clusters van sterrenstelsels en leegten tussen die filamenten. Al héél lang probeert men dat Kosmische Web na te bootsen en te kijken hoe dat afgelopen 13,7 miljard jaar vanuit de oerknal geëvolueerd is. Probleem bij al die simulaties is dat je te maken hebt met verschillende schaalniveau’s, te beginnen bij losse sterrenstelsels en eindigend bij de grote ‘muren’ van filamenten van clusters. Wie bij zo’n simulatie op het grootste niveau ‘inzoomt’ kan moeilijk vat krijgen op het kleinste niveau en omgekeerd. De grootste en kleinste structuren beïnvloeden elkaar en het is lastig om op alle schaalniveau’s duidelijkheid te krijgen.

Maar dankzij twee sterrenkundigen uit Groningen, Rien van de Weygaert en Willem Schaap, is aan die onduidelijkheid een einde gekomen. In hun simulatiemodel genaamd Delaunay Tessellation Field Estimator (DTFE) kunnen ze namelijk het heelal simuleren zowel op het grootste als op het kleinste niveau. Zij vullen daarbij de ruimte tussen de sterrenstelsels met viervlakken (tetraëders) genaamd Delauney tessellaties. Van de Weygaert was eerder al actief met een ander soort tesselaties, de Voronoi tesselaties, en het frapante is dat die exact lijken op… bierschuim. En zeg nou zelf, lijken die Delaunay tesselaties van hierboven ook niet op bierschuim? 🙂 Voor de waaghalzen onder ons is hier het wetenschappelijke artikel over de toepassing van de DTFE bij de ontrafeling van het Kosmische Web. Bron: Technology Review.

Vandaag begint de winter

De winter begint vandaag. Credit: winterseitler / Pixabay.

Als je naar buiten kijkt is het al een poosje bezig, maar officiëel begint vanavond om 18.47 uur Nederlandse tijd de winter. De astronomische winter welteverstaan, want de weerkundige variant schijnt al 1 december te zijn begonnen en dat klopt qua weer wel aardig. Om 18.47 uur vindt het zogenaamde solstitium brumalis (de winterwende) plaats, het moment dat het middelpunt van de Zon de lengte 270°00’00” op de ecliptica bereikt, tevens het punt dat de Zon z’n meest zuidelijke stand bereikt (-23°26’19”). De Zon staat dus recht boven de Steenbokskeerkring, die op die breedtegraad gelegen is. Denk niet dat we vandaag ook de vroegste zonsondergang en de meest late zonsopkomst meemaken. Reeds op 12 december j.l. vond de meest vroege zonsondergang plaats – om 16.27 uur – en op 31 december 2009 zal de meest late zonsopkomst plaatsvinden – om 08.48 uur. Het is maar dat je het weet. Bron: Sterrengids 2009.

Soyuz brengt ‘verse’ lading astronauten naar ISS

De Soyuz stijgt op. credit: NASA/Bill Ingalls

Gisteravond om 22.52 uur Nederlandse tijd is vanaf Baikonur Cosmodrome in Kazachstan de Soyuz TMA-17 bovenop een Soyuz-FG draagraket [1]Die Soyuz-raketten worden al sinds 1966 (!) gebruikt. Ze waren gebaseerd op de Vostok-raketten, die op hun beurt weer leentjebuur hadden gespeeld van de 8K74 of R-7a intercontinentale ballistische … Continue reading gelanceerd met aan boord de astronauten Oleg Kotov (Rusland), Timothy Creamer (VS) en Soichi Noguchi (Japan). De Soyuz zal ze richting internationaal ruimtestation ISS brengen, waar ze over twee dagen zullen arriveren. Daar zullen ze zich voegen bij Jeffrey N. Williams en Maksim Surayev, die al aan boord zijn, en met z’n vijfen zullen ze dan ISS-expeditie 22 vormen. Bron: Space.com.

References[+]

References
1 Die Soyuz-raketten worden al sinds 1966 (!) gebruikt. Ze waren gebaseerd op de Vostok-raketten, die op hun beurt weer leentjebuur hadden gespeeld van de 8K74 of R-7a intercontinentale ballistische raket.