Opportunity bij 1000 jaar oude krater

De piepjonge krater Concepción. Credit: NASA/JPL.

Terwijl de ene Marsrover Spirit tot in de eeuwigheid vastzit in de Marsgrond, is de andere rover, Opportunity, nog lekker aan het rondtuffen op z’n lange reis richting de grote krater Endeavour. Een paar dagen terug kwam de Opportunity bij een kleine krater genaamd Concepción. Op sol 2138 (=28 januari 2010) kwam ‘ie aan bij deze piepjonge krater. De omgeving van de krater is bezaaid met rotsblokken, maar de krater zelf is heel egaal met stof gevuld. Men denkt dat Concepción een leeftijd heeft van zo’n duizend jaar, da’s echt piepjong in astronomische termen. Driekwart jaar geleden kwam Opportunity bij een andere krater, Resolution, en met een geschatte leeftijd van hooguit 100.000 jaar dacht men toen al een zeer jonge krater te hebben gevonden. Maar Concepción is wat dat betreft een piepkuiken. Voor wie geïnteresseerd is in de vraag hóe wetenschappers de leeftijd van kraters precies schatten aan de hand van foto’s kan dit artikel eens lezen, welke een poosje terug ook op de Lunar and Planetary Science Conference werd gepresenteerd. Eh… één tip trouwens voor de NASA: zorg ervoor dat Opportunity niet vast komt te zitten tussen al die rotsblokken. Bron: Planetary Society.

Nieuwe getijdestromen bij M31 gevonden

Getijdestromen rond M31. credit: Robert Gendler.

Twee internationale teams van sterrenkundigen hebben in de ‘buitenwijken’ van M31, het beroemde Andromedasterrenstelsel, twee nieuwe getijdestromen gezien. De twee stromen, genaamd E en F, strekken zich uit tot 60 resp. 100 kiloparsec (=200.000 en 300.000 lichtjaar) van de kern van M31. De getijdestromen zijn de restanten van het kannibalisme wat zich lang geleden in en rond M31 heeft afgespeeld. Het buurstelsel van de Melkweg moet toen enkele kleinere dwergstelsels hebben opgepeuzeld en de getijdestromen zijn daar de overblijfselen van. De getijdestromen zijn ontdekt doordat beide teams rode reuzensterren erin hebben ontdekt. Men maakte daarbij gebruik van de Suprime-Cam camera op de Subaru-telecoop en de DEIMOS spectrograaf op de Keck II-telescoop, beiden op Hawaï. Probleem was wel om de rode reuzen te scheiden van de voorgrondsterren in de halo van de Melkweg, maar da’s goed gelukt. Middels verder onderzoek aan de getijdestromen hoopt men meer te weten te komen over de chemische samenstelling van de sterren die er deel van uitmaken. Dat moet uiteindelijk een beeld opleveren hoe een groot sterrenstelsels als M31 is geëvolueerd en op welke wijze dwergstelsels daaraan hebben bijgedragen.  Meer info in dit artikel van één van de teams. Op de afbeelding hierboven staat overigens nog een derde getijdestroom, de SW-stroom, maar die was al eerder bekend. Bron: Universe Today.

In Staphorst is de Aarde hooguit 12.000 jaar oud

Credit: WikiImages/Pixabay.

De Aarde is volgens geologen zo’n 4,5 miljard jaar oud. Het zonnestelsel als geheel – waar de aarde uiteraard deel van uitmaakt – is 4,5657 miljard jaar oud, volgens de meest recente gegevens. Maar da’s allemaal lariekoek volgens de meerderheid van de gemeenteraad van de orthodox-christelijke gemeente Staphorst. Die is namelijk van mening dat op grond van wat er in de Bijbel staat een leeftijd van ergens tussen de 6.000 en 12.000 jaar genoemd moet worden. Tikkie jonger dan wat de wetenschap én wat Minister Plasterk van OC&W zeggen. Die laatste heeft in 2007 alle gemeenten in Nederland verplicht om het erfgoed in hun bodem in kaart te brengen. Dat moet allemaal terechtkomen in een bodemrapport, één voor iedere gemeente. Bodemkundige Leo Tubbens van onderzoeksbureau BAAC heeft zo’n rapport voor Staphorst opgesteld, maar hij wordt nou met die wens van de gemeenteraad geconfronteerd. Hij is bereid een paragraaf op te nemen in z’n rapport waarin gewezen wordt op het bestaan van andere visies op de ouderdom van de Aarde naast de algemeen aanvaarde wetenschappelijke visie. Maar hij wil niet zo ver gaan op te nemen dat er een ‘mogelijk andere ouderdom’ is. Plasterk heeft laten weten dat wat hem betreft de leeftijd van 4,5 miljard jaar niet onderhandelbaar is. Houden zo! 😀 Bron: NRC-Handelsblad, 30 januari 2010.

Weet in 3,5 minuut wat het Solar Dynamics Observatory gaat doen

Op 9 februari a.s. wordt NASA’s Solar Dynamics Observatory (SDO) gelanceerd. Ik kan natuurlijk een kilo woorden gaan besteden aan het uitleggen van wat die SDO allemaal gaat doen, maar het is een stuk gemakkelijker om daar middels de volgende video (3m33s) achter te komen:

Gemack dient de mensch, nietwaar? Bron: Universe Today.

Bruine dwerg ontdekt met oventemperatuur

Credit: JAC/UKIRT, Spitzer Space Telescope, University of Hertfordshire

Sterrenkundigen hebben een dubbele bruine dwerg ontdekt, het kosmische echtpaar SDSS1416+13A en SDSS1416+13B, waarvan de laatste een oppervlaktetemperatuur heeft van slechts 200 °C. Als ik in ’t weekend een broodje in de oven gooi is de temperatuur hoger. 🙂 Het paar werd ontdekt met behulp van de United Kingdom Infrared Telescope (UKIRT) op Hawaï tijdens een zoektocht naar koele bruine dwergen. Die zoektocht had kennelijk resultaat, want SDSS1416+13B is op dit moment de koelste bruine dwerg die we kennen. Bruine dwergen zijn eigenlijk mislukte sterren, die te licht zijn om in hun centrum tot kernfusie over te gaan. Verwarrend is dat sterrenkundigen ze ooit bruine dwergen hebben genoemd, maar dat ze helemaal niet bruin zijn. Ze zijn eerder donkerrood. Maar er zijn ook gewone rode dwergsterren en om daarmee onderscheid te maken bedacht men de term bruine dwergen. Op de foto hierboven zie je ’t stel, gelegen op een afstandje tussen 15 en 50 lichtjaar, links gemaakt met UKIRT en rechts met de Spitzer infrarood satelliet. Het zijn beiden infraroodfoto’s, want dat is het gedeelte van het electromagnetisch spectrum waarin we bruine dwergen kunnen zien. Maar wacht eens even, op die linkerfoto is SDSS1416+13B blauw, hoe kan dat? Welnu, deze bruine dwerg heeft een soort van atmosfeer om zich heen en die bevat methaan en waterdamp. In het geval van SDSS1416+13B heeft die atmosfeer de eigenaardigheid dat ’t de meest rode infraroodstraling tegenhoudt en de meer blauwe infraroodstraling – ik leg nog wel een keer uit hoe dat precies zit – doorlaat en daardoor ‘oogt’ hij blauw. Zo, ik ga maar eens een broodje in de oven gooien. Even een bruine dwerg simuleren. 😉 Bron: Bad Astronomy.

Beweeg zelf van groot naar klein door het heelal

Ene Fotoshop heeft een schitterende flash-animatie gemaakt waarmee je op interactieve wijze een indruk krijgt van de schaal van het heelal. Je kunt met de schuifknop onderaan naar links, richting het allerkleinste, en rechts naar het allergrootste toe. Probeer het zelf (of dubbelklikken op de afbeelding) en bewonder deze animatie. Oh ja, niet vergeten je geluid aan te zetten.

Credit: Fotoshop

Qua idee natuurlijk hetzelfde als de beroemde Powers of Ten, maar deze van Fotoshop is veel informatiever. Tenminste, dat vind ik. Bron: Bad Astronomy.

7777 rondjes om de Rode Planeet

Phobos. Credit: ESA/DLR/FU Berlin (G. Neukum), CC BY-SA 3.0 IGO

Dinsdag 26 januari j.l. was een bijzondere dag voor de Europese Mars Express, de Europese Marsverkenner. Die dag – in haar zevende jaar van waarnemingen – voltooide de met zeven instrumenten uitgerustte sonde haar 7777e rondje om Mars. Nummer één in die lange cyclus begon op Eerste Kerstdag 2003. Momenteel duurt één rondje om Mars zo’n 6 uur en 54 minuten en de Mars Express legt daarbij een elliptische polaire baan af met hoogtes tot Mars die variëren van 350 tot 10.300 km. Voordeel van die laatste hoogte is dat de Mars Express tot aan de baan van de twee Marsmaantjes Phobos en Deimos reikt. En op 3 maart a.s. zullen we daar een prachtig staaltje van zien, want op dat hoogste topje van haar baan zal de Mars Express Phobos naderen tot slechts 50 km! Er zullen dan foto’s en radarbeelden worden gemaakt van Phobos. Nooit eerder kwam een sonde zó dichtbij Phobos, ook de Amerikaanse collega van de Mars Express niet, de Mars Reconnaissance Orbiter. Hierboven zie je een foto van Phobos met Mars op de achtergrond, die de Mars Express gemaakt heeft met z’n High-Resolution Stereo Camera op 22 januari 2007. Foto’s van 3 maart a.s. zullen een poepie scherper zijn, denk ik. 🙂 Bron: ESA.

Hoe denkt Spirit er zelf over?

Marsrover Spirit zit muurvast. Dat wisten we al, geen nieuws. Spirit was oorspronkelijk gepland voor een missie van 90 dagen, maar het werden er ruim tweeduizend, waarvan de laatste maanden vast in de Martiaanse zandhoop genaamd Troy. Wat zou Spirit zelf van de hele situatie vinden? Bij XKCD denken ze het volgende:

Credit: XKCD.

😀 Tip kwam van André Heijkoop, Chéf de Mission de Messier Marathon.

Zijn het nou supernovae of gammaflitsers?

Een ‘engine-driven core collaps supernova’, ahum… Credit: Bill Saxton, NRAO/AUI/NSF.

Vandaag staan in het Britse wetenschappelijke vakblad Nature twee artikelen over de ontdekking van supernovae waarvan gebleken is dat de materie in de buitenlagen met bijna de lichtsnelheid is weggeblazen. Het gaat om supernova SN 2009bb en SN 2007gr. In het eerste geval kwam de radiotelescoop van de National Science Foundation’s Very Large Array (VLA) eraan te pas om de ‘relativistische expansie’ van de geëxplodeerde buitenlagen te meten en in het tweede geval is dat gebeurd met de radiotelescopen van JIVE en ASTRON in Dwingeloo. Bij SN 2007gr werd na de explosie in radiolicht een uitdijingssnelheid gemeten tot 85% van de lichtsnelheid (c=300.000 km/sec). Metingen in zichtbaar licht gaven een snelheid aan van ‘slechts’ duizenden kilometers per seconde. Er is één type supernova bekend waarvan bekend is dat ‘ie in staat is tot relativistische expansie van z’n buitenlagen en dat is de zogenaamde core-collaps supernova, waarbij een zware ster door z’n brandstof heen is en de kern in elkaar klapt. Die supernovae leveren meestal een gammaflitser op, die gekenmerkt wordt door een enorme stoot aan geproduceerde gammastraling. Maar het vreemde is dus dat SN 2009bb en 2007gr ná­et gezien zijn in gammalicht. En dus is de vraag of er verwantschap is tussen deze ‘radioflitsers’ – mijn term waar ik gelijk maar even copyright op leg 😉 – en de gammaflitsers. Om het ingewikkeld te maken: er worden twee soorten core-collaps supernovae onderscheiden, de ‘gewone’ en de ‘motor-aangedreven’ (Engine-driven) variant.

Radiowaarneming van SN 2007gr. Credit: Alicia Soderberg et al/Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics

Bij de eerste worden géén relativistische snelheden gehaald (max. 3%), bij de tweede wel. Die engive-driven core collaps supernovae – geen zin om dat helemaal te gaan vertalen – hebben een soort van mini-quasar [1]Een neutronenster of een zwart gat met een accretieschijf eromheen. in hun kern, die naar twee kanten een jet met relativistische gammastraling uitzendt. Nou nog ontdekken welk verband SN 2009bb en 2007gr daarmee hebben. Bron: Nova + NRAO + NRC-Handelsblad, 28 januari 2010.

References[+]

References
1 Een neutronenster of een zwart gat met een accretieschijf eromheen.

Sterrenkundige Geoffrey Burbidge overleden

Geoffrey Burbidge (1925-2010). Credit: sonoma.edu.

Afgelopen maandag is op 84-jarige leeftijd de beroemde sterrenkundige Geoffrey Burbidge overleden. We kennen Burbidge vooral van z’n artikel over nucleosynthese in sterren dat hij in 1957 samen met z’n vrouw Margaret Burbidge [1]Margaret Burbidge, geboren in 1919, leeft overigens nog., Fred Hoyle en William Fowler schreef , bekend als the B2FH paper.  Ook kennen we het echtpaar Burbidge als fervent tegenhanger van de Big Bang-theorie: de Steady State theorie, die ze samen met Fred Hoyle verkondigden. Die theorie stelt dat het heelal er altijd was en altijd zal blijven uitdijen, een nogal achterhaalde theorie tegenwoordig, maar wel eentje die door Geoffrey Burbidge tot het laatst werd verdedigd. Met Burbidge verliest de wetenschap een baanbrekend sterrenkundige én markant persoonlijkheid. Burbidge, RIP. Bron: Cosmic Variance.

References[+]

References
1 Margaret Burbidge, geboren in 1919, leeft overigens nog.