ONGELOFELIJK! Ik blijf mij telkens weer verbazen over de juweeltjes van foto’s die de HiRISE camera aan boord van NASA’s Mars Reconnaissance Orbiter blijft uitspuwen. Eh… wacht, eigenlijk moet ik zeggen dat ik mij verbaas over hoe mooi Mars eigenlijk is. Want da’s telkens hét onderwerp van de foto’s van HiRISE. Bovenstaand tafereeltje bijvoorbeeld is een serie langerekte zandduinen in de krater genaamd Noachis Terra, ergens ten westen van de grote Hellasvlakte op het zuidelijk halfrond van Mars. De foto werd gemaakt op 28 december 2009, toen ik verjaardag zat te vieren bij m’n schoonmoeder. De lineaire duinpatronen zijn een gevolg van de variabele windrichtingen. De schaal van de foto is 25,5 cm per pixel, hetgeen betekent dat objecten zoals rotsblokken die ˜76 cm groot zijn te zien zijn. 😯 Ding dong. Mmmmm, kan HiRISE ook slechte foto’s produceren? Voor de pixel-grootverbruikers onder de lezers: hier zijn foto’s te zien van de duinen in Noachis Terra met meer resolutie. Bron: NASA.
Orbiter Processing Facility 3. Credit NASA / https://science.ksc.nasa.gov/facilities/opf.html
In afwachting van z’n lancering op 18 maart 2010 voor missie STS-131 staat ruimteveer Discovery in een hangar van de NASA op Kennedy Space Center (KSC) in Florida. Het was even schrikken toen deze week door een medewerker van de United Space Alliance een kleine hoeveelheid cocaïne werd gevonden in een hal buiten de toiletten in die hangar. Die hal is de plek waar de werknemers hun identiteitskaart moeten gebruiken om de werkruimtes binnen te gaan. In de hangar, die Orbital Processing Facility 3 heet, werken ongeveer 200 mensen. De NASA heeft direct een onderzoek ingelast om te kijken waar de cocaïne vandaan komt en of één van de werknemers het gebruikt heeft onder werktijd. Ook zijn drugshonden ingeschakeld, die drugs uitstekend kunnen ruiken. Afijn, slechts nieuws voor de NASA, want het is weer een flinke portie imagoschade. Een poosje terug hadden we al dronken astronauten en nu weer werknemers die wellicht cocaïne gebruiken. Gaat lekker zo. Bron: Universe Today.
Zie hier Titan (voorgrond) en Rhea (links tevoorschijn komend), twee manen van Saturnus. Schitterend geportretteerd door Cassini, de befaamde Saturnusverkenner. De foto werd 27 oktober 2009 genomen en de afstand van Cassini tot Titan bedroeg 1 miljoen km, tot Rhea 2,3 miljoen km. De resolutie op Titan is 6 km per pixel, al valt er in zichtbaar licht door de dichte atmosfeer van Titan niets aan details te zien op het oppervlak. Op Rhea is de resolutie 14 km/px. Bron: NASA.
HIFI, één van de instrumenten in Herschel. Credit: SRON.
Het Nederlands instituut voor ruimteonderzoek SRON heeft laten weten dat men pogingen gaat doen het HIFI instrument aan boord van de infraroodsatelliet Herschel in januari 2010 weer aan de praat te krijgen. Het Heterodyne Instrument for the Far Infrared, zoals het voluit heet, is een in Nederland ontworpen en gefabriceerd instrument. Op 2 augustus j.l. ging het helemaal fout met de HIFI, want door de vermoedelijke inslag van een kosmisch deeltje in de computer sloeg de Local Oscillator Control Unit (LCU) op hol en dat zorgde ervoor dat een diode in die LCU doorbrandde. Teveel stroom, doorslaande stoppen, komt in de beste huishoudens wel eens voor. 🙂 Sinds die tijd hebben ingenieurs van SRON nauwkeurig bestudeerd wat er precies gebeurd is en hoe HIFI weer aan de praat te krijgen is. Het plan is nu om de HIFI van nieuwe software te voorzien, waarmee ‘ie ergens in januari weer van start zou kunnen gaan. Dat alles moet uiteraard met de nodige voorzichtigheid gebeuren, want een tweede piek in de stroomvoorziening zou wel eens fataal kunnen zijn. Na een testfase zou de HIFI dan weer volledig operationeel zijn en zou ‘ie kunnen worden ingezet voor datgene waarvoor ‘ie bij SRON op de loonlijst staat: onderzoek doen aan het ontstaan van sterren en exoplaneten en metingen verrichten aan de atmosfeer van planeten en kometen in ons zonnestelsel. Bron: SRON.
Even opletten allemaal: de Doomsday Clock is één minuutje de goede kant op gegaan. Het Bulletin of the Atomic Scientists heeft besloten om de klok op 11:54 uur te zetten. Da’s de eerste keer sinds januari 2007, toen de globale alarmklok naar 11:55 uur ging. Die Doomsday Clock is ingesteld in 1947 door wetenschappers van dat befaamde vakblad om de dreiging van een nucleaire ramp zichtbaar te maken. Sinds dat jaar is de klok 19 keer gewijzigd, waarbij de periode tussen 1953 en 1960 het dieptepunt was, want toen stond de klok op twee minuten voor twaalf (zie grafiek). De reden waarom de klok één minuutje achteruit ging (hetgeen dus goed is) is dat er wereldwijde samenwerking is om te komen tot reductie van kernwapens plus de inspanningen om iets aan de klimaatverandering te doen. Huh, laat ik nou denken dat die inspanningen in Kopenhagen vorige maand juist tevergeefs waren en er géén klimaatakkoord lag. Bron: New Scientist.
Afgelopen woensdag scheerde de kleine planetoïde 2010 AL30 tussen de Aarde en de Maan door. Het rotsblok dat een diameter ergens tussen de 10 en 15 meter heeft, werd onder andere waargenomen door Patrick Wiggins in Utah, die daar de status van zonnestelsel-ambassadeur van de NASA schijnt te hebben. Wiggens fotografeerde 2010 AL30 dertig keer met z’n Celestron C-14 @ f/5,5 telescoop en SBIG ST-10 CCD-camera. Iedere foto was 15 seconden belicht en dat resulteerde in bovenstaand filmpje. Meer van dat bewegende spul van deze uit de kluiten gewassen kosmische kiezelsteen vind je in de bron: Universe Today. Inclusief een animatie van de Aarde gezien vanuit 2010 AL30! 😯
Het is vandaag precies vijf jaar geleden dat de Huygenssonde landde op Titan, de grootste maan van Saturnus. Die 14e januari 2005 staat mij nog helder voor de geest, want die dag was ik als bestuurslid van sterrenkundevereniging Chr. Huygens – what’s in a name – zelf rechtstreeks getuige van de afdaling van onze naamgenoot op die verre maan, ruim 1 miljard km van ons vandaan. Huygens was bij Titan gekomen meeliftend met Cassini, de welbekende Saturnusverkenner. Met z’n zessen van ’t bestuur waren we uitgenodigd door de ESA, de europese ruimtevaartorganisatie, om in Noordwijk de life-beelden van de landing bij te wonen. Noordwijk stond in verbinding met Darmstadt en daarvandaan liep weer een lijntje naar de Huygenslander bij Titan. In een zaal vol met mensen en tv-ploegen (alle zenders waren zo’n beetje aanwezig) hoorden en zagen we hoe de informatie binnendruppelde. Op een gegeven moment hadden we het allemaal wel gezien en gingen we naar Leiden. Daar bij de leidse sterrenwacht had men voor het publiek de deuren opengezet en kon men hoog aan de hemel Saturnus en Titan bewonderen. Erg leuk om eerst per televisie het oppervlak van Titan te aanschouwen en vervolgens door een telescoop dezelfde maan in het klein. Op 8 december 2005 werden de resultaten van de verschillende onderzoeken in het Britse wetenschappelijke tijdschrift gepubliceerd. Het aardige van de heren en dames onderzoekers is dat ze die resultaten vrij beschikbaar hebben gesteld. Kijk daarvoor maar eens op: Nature (beetje scrollen tot halverwege, dan kom je de gratizz artikelen met de resultaten tegen).
Astronomen zijn er voor het eerst in geslaagd een rechtstreeks spectrum – de chemische vingerafdruk – vast te stellen van een exoplaneet bij een ster in een verafgelegen planeetsysteem dat lijkt op een uitvergrote versie van ons zonnestelsel. Hierdoor hebben ze nieuwe informatie verkregen over de vorming en samenstelling van de planeet. Het resultaat is een mijlpaal in de zoektocht naar buitenaards leven. De wetenschappers namen het spectrum van een enorme exoplaneet die draait rondom de heldere, zeer jonge ster HR 8799, op ongeveer 130 lichtjaar van de aarde. De ster, met 1,5 keer de massa van de zon, heeft een planetenstelsel dat lijkt op een uitvergrote versie van ons zonnestelsel. In 2008 heeft een ander team onderzoekers bij deze ster drie reuzenplaneten ontdekt, die 7 tot 10 keer zwaarder zijn dan Jupiter. Hun afstand tot HR 8799 is 20 tot 70 keer de afstand van de aarde tot de zon. Het systeem herbergt ook twee gordels van kleinere objecten, vergelijkbaar met de planetoïdengordel en de Kuipergordel in ons zonnestelsel. Het is de eerste keer dat het spectrum van een exoplaneet bij een normale, zonachtige ster rechtstreeks is genomen. Eerder kon het spectrum alleen worden verkregen met behulp van een ruimtetelescoop, door tijdens de secundaire eclips, waarbij de planeet achter de moederster langsgaat, het sterlicht voor en tijdens de eclips met elkaar te vergelijken. Deze methode kan echter alleen worden gebruikt bij een juiste oriëntatie van de omloopbaan van de exoplaneet, wat slechts bij een zeer klein aantal het geval is. Het huidige spectrum (zie afbeelding hierboven) is genomen vanaf de grond, met behulp van ESO’s Very Large Telescope (VLT), tijdens een directe vijf uur durende waarneming die niet afhankelijk is van de baanoriëntatie.
Het HR 8799 systeem. Credit:W.M. Keck observatory, J. Wang, C. Marois
Dit is een opmerkelijk resultaat, omdat de moederster een paar duizend maal helderder is dan de planeet. De ontdekking was mogelijk door gebruik te maken van het infraroodinstrument NACO dat gebruik maakt van adaptieve optiek. Met het nieuwe instrument SPHERE, dat in 2011 op de VLT wordt geïnstalleerd, en de nieuwe Europese Extremely Large Telescope zullen naar verwachting nog preciezere opnamen en spectra van reuzen-exoplaneten kunnen worden genomen. Bron: Nova.
Op 11 november 2008 legde de Marslander Phoenix na vijf maanden van trouwe en uiterst nuttige dienst het loodje in de koude herfst op Mars. Toch gaat vanaf 18 januari a.s. NASA’s Mars Odyssey drie dagen lang intensief luisteren naar mogelijke signalen afkomstig van Phoenix. OK toegegeven, de NASA schat de kans dat Phoenix na ruim een jaar van herfst, winter en vroege lente nog ‘leeft’ héél laag in, maar je weet het maar nooit. Als de apparatuur wonder boven wonder nog werkt dan zal ‘ie proberen periodiek contact op te nemen met de Odyssey. Van 18 tot 20 januari vliegt Odyssey tien keer per dag over het gebied waar Phoenix zich verblijft. In februari en maart volgen nog een paar van dergelijke periodes en ook dan zal geluisterd worden. Op de foto hierboven zie je de Phoenix, zoals op 6 januari dit jaar gefotografeerd met de High Resolution Imaging Science Experiment (HiRISE) camera aan boord van de Mars Reconnaissance Orbiter (MRO). Zal de Phoenix uit z’n as eh… de sneeuw herrijzen? Bron: NASA.
