Maandelijks archief: februari 2010

Stephen Hawking in the Sky

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: WMAP/NASA/Mark Wyman

Op 26 januari j.l. werden de laatste WMAP-resultaten bekend gemaakt, na zeven jaar van onderzoek aan de Kosmische Microgolf-achtergrondstraling, het restant van de oerknal. Op die resultaten zal ik binnenkort nog ingaan (’t is hoogst interessante materie, dat wil ik alvast verklappen). Grappig is wel dat je in de temperatuurskaart van die straling, waarin de minimieme temperatuursverschillen in beeld zijn gebracht, van alles kan zien. Je hebt hetzelfde bij wolken: daar kan je ook allerlei vormen in herkennen. Wat kan je zoal in de CMB-kaart [1]Van Cosmic Microwave Background. zien? Nou, bijvoorbeeld de letters S en H. Yep, de initialen van Stephen Hawking. 😀 Nou nog even zoeken of ook A en V voorkomen. Bron: FQXi Community.
[Naschrift]: Oh, wacht, er blijken nog veel meer dingen ontdekt te zijn in de CMB-kaart van WMAP, o.a. afbeeldingen van Mickey Mouse, Jezus, een penis én het Monster van Loch Ness. 😯 Wil je meer weten, kijk dan hier.

References[+]

References
↑1 Van Cosmic Microwave Background.

Lancering Endeavour is uitgesteld

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Wolken boven Kennedy Space Center. Credit: NASA/Bill Ingalls

Een dik wolkendek boven Florida heeft er vanmorgen voor gezorgd dat de lancering van Space Shuttle Endeavour (missie STS-130) niet is doorgegaan. Om 10.39 uur Nederlandse tijd zou het gevaarte moeten opstijgen, maar de wolken boven NASA’s Kennedy Space Center verhinderden dat. De bedoeling is nu dat de lancering morgen gaat plaatsvinden, dus maandagochtend, om 10.14 uur Nederlandse tijd. Voor dat tijdstip geeft de weersvoorspelling een kans van 60% op goed weer. Als het morgen niet lukt moet de lancering een poosje worden uitgesteld, want voor komende dinsdag (9 februari om 16.30 uur Nederlandse tijd) staat de lancering gepland van de Solar Dynamics Observatory. Bron: Space.com.

Help, brand in het binnenste oer-zonnestelsel

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Pixabay


Het zonnestelsel is zo’n 4,6 miljard jaar oud, daar is iedereen het wel over eens (tenzij je d’r zo eentje uit Staphorst bent). Een drietal sterrenkundigen uit Korea, Japan en de Verenigde Staten denkt nu dat in het binnenste gedeelte van het oer-zonnestelsel, in de tijd dat de Aarde zelf er nog niet was, een soort van brand heeft gewoed. 😯 Het clubje onder leiding van Jeong-Eun Lee uit Korea heeft zich bij haar ideeën gebaseerd op de waarneming dat er in de aarde en andere binnenplaneten zo weinig koolstof zit. Uitgaande van de samenstelling van de zon en van de materie tussen de sterren zou je een duizendmaal hogere hoeveelheid koolstof verwachten. Er moet dus iets gebeurd zijn waardoor het koolstof verdween. De sterrenkundigen denken dat het komt door de zuurstofatomen in de oernevel van het zonnestelsel. We weten allemaal dat voor brand zuurstof nodig is en dat was toen ruim voorradig in de oernevel. De ’trigger’ voor de brand werd gevormd door het ultraviolette licht van de piepjonge zon. Dat zorgde ervoor dat de zuurstof tot ontbranding kwam, d.w.z gloeiend heet werd, en dat zorgde er op haar beurt weer voor dat de pas gevormde koolstoffeeltjes uiteensloegen tot losse koolstofatomen. Zodoende kwam er geen koolstof terecht in de aardachtige binnenplaneten, Mercurius, Venus, Aarde en Mars. Silicaatdeeltjes overleefden de oerbrand en die kwamen wél op de planeten terecht. Dát er in de aardkorst toch koolstof zit is volgens Lee et al te danken aan de inslagen op aarde van objecten uit de koude delen van het zonnestelsel, zoals kometen. Die objecten brachten niet alleen water mee, hetgeen de oceanen veroorzaakte, maar ook koolstof. En da’s maar goed ook, want koolstof is een onontbeerlijk atoom voor het ontstaan van… leven. Meer info over de theorie van de brand in de oernevel van het zonnestelsel kan je hier lezen, een artikel dat 10 februari a.s. ook verschijnt in het vakblad The Astrophysical Journal Letters. Bron: NRC-Handelsblad, 6 februari 2010.

Is er wel of geen intelligent leven elders in het heelal?

Geplaatst op door Arie Nouwen
13

Prof. Henny Lamers

Meestal bewaren sprekers de clou van hun verhaal voor het allerlaatst, maar prof. Henny Lamers (Universiteit van Utrecht) deed ’t gisteravond bij Chr. Huygens maar eens andersom. Bij z’n lezing ‘Hallo is daar iemand? Speuren naar leven in het heelal’ begon hij met het geven van het antwoord op de vraag is er intelligent leven elders in het heelal, dus buiten de Aarde? Het antwoord luidt: we weten het niet. Goh, niet echt het antwoord waar de aanwezigen (ca. 25 leden en niet-leden) op hoopten en het risico bestond dat iedereen naar huis zou gaan, maar dat gebeurde niet. In een boeiend verhaal betoogde Lamers hoe het leven hier op aarde vermoedelijk is ontstaan en welke ‘ingrediënten’ daarvoor nodig zijn. Hij noemde het beroemde experiment van Urey en Miller, waarbij ze probeerden de oeratmosfeer op Aarde na te bootsen en dat het ontstaan van o.a. aminozuren opleverde – een experiment dat dit jaar in Nederland op vier plekken wordt overgedaan. Een experiment ook dat later in de keuken is nagedaan door Amerika’s kookjuffrouw Julia Child. In ons eigen zonnestelsel is Mars de enige planeet naast de Aarde die in de zogenaamde bewoonbare zone voorkomt, maar tot nu toe is nog niet aangetoond dat er leven op Mars is (geweest) [1]Hoewel de metingen aan de groeiende hoeveelheid methaan op Mars aangeven dat er mogelijk een biologische oorsprong van dat methaan is.. Uiteraard ontbrak in deze lezing de vergelijking van Frank Drake niet, die probeert te schatten hoeveel planeten er in ons  Melkwegstelsel zijn met intelligent leven daarop. Lamers zei dat op dit moment op grond van moderne waarnemingen twee schattingen van dat aantal rouleren: de ene schatting is dat er in ons Melkwegstelsel zo’n 10 miljoen van dergelijke planeten zijn. De andere schatting: er is er maar eentje, de Aarde. Lamers zit in het eerste kamp. Mmmm, als het er inderdaad tien miljoen zijn dan dringt Fermi’s beroemde paradox aan ons op: “where are they?” Afijn, het was een avond die ons geen definitief antwoord op een nogal existentiële vraag gaf, maar ik had de indruk dat niemand dat erg vond.

References[+]

References
↑1 Hoewel de metingen aan de groeiende hoeveelheid methaan op Mars aangeven dat er mogelijk een biologische oorsprong van dat methaan is.

Het ISS is nu live op internet te volgen

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Het ISS live. Credit: NASA TV.

Ook boven ons hoofd dringt langzaam maar zeker internet door. Het internationale ruimtestation ISS is vanaf nu live te volgen op internet. Ik heb er zojuist even naar gekeken en het is geen video met schokkende beelden, want je ziet gewoon astronauten aan ’t werk met schroevedraaiers en achter een PC, allemaal saaie werkzaamheden aan het doen. Ik weet ook niet of er ook camera’s hangen in de badkamer, het toilet en in de slaapkamer. Maar goed, dat zijn de (niet oninteressante) details. Wat we in korte tijd hebben zien gebeuren is dat het ISS is aangesloten op internet én dat de astronauten aldaar live aan het Twitteren zijn (hier de allereerste live-tweet uit de ruimte). Als er trouwens echt overal camera’s in het ISS hangen dan hebben we ook meteen een primeur: de eerste Big Brother in Space. 😀 Bron: Bad Astronomy.

Hubble brengt veranderende dwergplaneet Pluto in beeld

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: NASA, ESA, and M. Buie (Southwest Research Institute).

Van de planeet eh… dwergplaneet Pluto waren tot nu toe enkel wat vage foto’s bekend, gemaakt door o.a. de Hubble Ruimtetelescoop in 2000. Maar twee en drie  jaar later heeft Hubble opnieuw foto’s gemaakt en die foto’s – 348 stuks in totaal – zijn daarna weer bewerkt, hetgeen uiteindelijk tot bovenstaande serie foto’s heeft geleid. Die foto’s zijn niet alleen een stuk scherper dan wat we tot nu toe van Pluto zagen, maar ze laten ook zien dat het oppervlak van deze dwergplaneet aan verandering onderhevig is. Dat laatste is opmerkelijk, want de seizoenen op Pluto kunnen door de enorme afstand tot de zon – door z’n sterk elliptische baan variërend van 4,4 miljard tot 7,3 miljard km – wel 120 jaar duren. Men denkt dat Pluto’s oppervlak verandert door zowel de seizoenen, die het gevolg zijn van z’n baan, als door de helling van z’n rotatieas. De NASA heeft van de roterende Pluto ook een video uitgebracht:

De veranderingen die men heeft waargenomen zijn vermoedelijk het gevolg van de aangroei van stikstofijs op het noordelijk halfrond en het verdwijnen daarvan op het zuidelijk halfrond. Ook is gebleken dat Pluto een stuk ‘roder’ is geworden in vergelijking met foto’s van enkele jaren terug, hetgeen vermoedelijk komt door de toename van koolstof en methaan. Door sommige sterrenkundigen wordt gefluisterd dat de reden van het roder worden is dat Pluto kwaad is geworden omdat ‘ie door de IAU gedegradeerd is tot dwergplaneet. 😀 Zo, ik ga even een hapje eten (snijbonen, aardappelpuree en nog iets vaags) en dan ga ik de spreker van de lezing van vanavond ophalen, prof. Henny Lamers. Beste man gaat een lezing geven over de speurtocht naar leven in ’t heelal. Bron: Universe Today.

NASA verlengd Cassini-missie tot 2017

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: NASA/JPL/Space Science Institute.

Goed nieuws. Niet alleen dat we nog maar één dag te gaan hebben voordat het weekend is, maar ook dat de NASA bekend heeft gemaakt dat de Cassini-missie verlengd is tot 2017. De missie bij Saturnus die ons ontzettend veel informatie en prachtige beelden heeft gebracht van de planeet en z’n manen. Om de verlengde missie te kunnen bekostigen (benzine, afschrijvingen, raketmotorbelasting, etc…) is $ 60 miljoen per jaar nodig en president Obama, die afgelopen maandag z’n begroting voor 2011 bekendmaakte, heeft daarvoor het groene licht gegeven. Drie hoeraatjes voor Barack! 😀 Momenteel is Cassini bij Saturnus bezig aan z’n zogenaamde Equinox-missie, welke duurt tot 1 september 2010. Zonder de goedgekeurde centjes zou daarna de stekker eruit gaan, maar da’s gelukkig niet nodig. Na die datum start de Solstitium Missie, die Cassini 155 keer om Saturnus zal laten vliegen. Tijdens die omwentelingen zullen 55 passages langs de grote maan Titan volgen en 11 keer is er een flyby, zoals dat zo mooi heet, langs de interessante maan Enceladus, bekend van z’n waterspuwende geisers. In die Solstitium Missie (genoemd naar het moment dat de Zon op z’n hoogste óf laagste punt staat, bij ons aan ’t begin van de zomer resp. winter) gaat Cassini met name kijken naar de seizoenswisselingen op Saturnus. Bron: New Scientist.

Vanavond docu over Higgs bij Holland Doc

Geplaatst op door Arie Nouwen
6

Credit: CERN

Jan Brandt maakte mij er net op attent dat vanavond in de serie Holland Doc een aflevering te zien is over de jacht op de Higgs deeltjes. Komt op Nederland 2 en ’t begint om 22.45 uur. Even een beschrijving van de aflevering, geplukt van de website van HD: Higgs is een documentaire over de zoektocht naar het Higgs-deeltje. Bij CERN, het natuurkundig laboratorium op de grens van Frankrijk en Zwitserland, wordt het grootste onderzoeksproject uit de geschiedenis voorbereid: de krachtigste deeltjesversneller ooit. Duizenden wetenschappers uit de hele wereld werken er samen om te zoeken naar het Higgs-deeltje; Ook wel ‘The God Particle’ genoemd. De ‘missing link’ uit de deeltjesnatuurkunde. Het is een zoektocht naar een speld in miljoenen hooibergen. Gedurende vier jaar filmden de makers de laatste voorbereidingen voor dit gigantische experiment en creëerden zij een filmische ontdekkingsreis naar het hart van de verbeelding. De film volgt professor Stan Bentvelsen, programmaleider van de Nederlandse onderzoeksgroep bij CERN (European Organization for Nuclear Research). Hoe hij zijn team voorbereidt op de start van het experiment. En op de wetenschappelijke competitie om als eerste Higgs te vinden. Ondertussen leggen internationale wetenschappers uit wat een Higgs-deeltje eigenlijk is. En vertelt Peter Higgs, de Schotse natuurkundige naar wie het deeltje is vernoemd, hoe hij in de zomer van 1964 tot zijn baanbrekende ontdekking kwam. Jan, thanx voor de tip. 🙂 Bron: Holland Doc.

Chandra ziet samensmeltend paar quasars

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Een dubbele quasar. Credit: X-ray (NASA/CXC/SAO/P. Green et al.), Optical (Carnegie Obs./Magellan/W.Baade Telescope/J.S.Mulchaey et al.)

SDSS J1254+0846 heet ’t stel. Makkelijk te onthouden, nietwaar? Ik heb het over een stel quasars, 4,6 miljard lichtjaar van ons vandaan in het sterrenbeeld Maagd (Virgo) en vastgelegd op de gevoelige digitale plaat door zowel de röntgensatelliet Chandra als de optische Baade-Magellan telescoop, ergens bovenop een berg in Chili. Quasars zijn de meest krachtige compacte energiebronnen in het heelal, voor het eerst ontdekt in 1963 door Maarten Schmidt, een Amerikaanse astronoom van Nederlandse afkomst. Het zijn in feite de centra van actieve sterrenstelsels, die een superzwaar zwart gat herbergen en die om zich heen een accretieschijf hebben van invallend materiaal. Dat materiaal wordt tot verhitten gebracht en dat levert de door Chandra waargenomen röntgenstraling op. In de beginjaren van de ontdekking van de quasars zag men alleen de puntbron van de quasar, maar met het verbeteren van de waarneemtechnieken ging men steeds vaker de mindere heldere delen van de sterrenstelsels zien. En da’s precies wat je op de foto ziet en wat de Baade-Magellan telescoop heeft vastgelegd: de twee slingerende getijdestromen van gas en sterren van de twee sterrenstelsels. Beiden zijn in een gravitationele botsing beland – met als gevolg die getijdestromen – en de afstand tussen de twee kernen bedraagt 70.000 lichtjaar. Ooit in de verre toekomst – als jij en ik al lang onder de groene zoden liggen – zullen de twee quasars van SDSS J1254+0846 samensmelten. Dat zal een joekel van een gammaflitser opleveren, vermoed ik. Bron: Chandra.

Een prachtig familieportret van sterren

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

NGC 3603, een kraamkamer van sterren. Credit: ESO.

ESO heeft een prachtige opname vrijgegeven van een gigantische kraamkamer van sterren rondom NGC 3603, waar voortdurend sterren worden geboren. In deze nevel bevindt zich een van de helderste en meest compacte clusters van jonge, zware sterren in de Melkweg. Dit is een uitstekend ‘lokaal’ alternatief voor het bestuderen van actieve stervormingsgebieden in andere sterrenstelsels. Het cluster herbergt ook de zwaarste ooit ‘gewogen’. NGC 3603 is een ‘starburst’ gebied: een kosmische fabriek waar in de uitgestrekte gas- en stofwolken in korte, heftige uitbarstingen (starbursts) enorm veel jonge, zware sterren worden gevormd. Op een afstand van 22.000 lichtjaar van de zon is dit het meest nabije gebied in zijn soort in ons sterrenstelsel. Dit biedt astronomen de mogelijkheid om intense stervormingsprocessen te bestuderen, die in andere sterrenstelsels veel voorkomen maar moeilijk kunnen worden waargenomen omdat ze zo ver van ons af staan. De nevel dankt zijn vorm aan het felle licht en de sterke wind van de jonge, zware sterren die het gordijn van gas en wolken optillen en een groot aantal gloeiende zonnen onthullen. Het centrale cluster van sterren in NGC 3603 herbergt duizenden verschillende soorten sterren: de meeste hebben een massa vergelijkbaar met of kleiner dan die van onze zon, maar het spectaculairst zijn enkele van de superzware sterren die aan het einde van hun leven zijn. Een paar blauwe supergiganten zijn samengeperst in een gebied van minder dan een kubieke lichtjaar, samen met drie Wolf-Rayet sterren – extreem heldere en zware sterren die grote hoeveelheden materie uitstoten voordat ze eindigen in een supernova-explosie. Astronomen hebben met behulp van waarnemingen met ESO’s Very Large Telescope (VLT) berekend dat een van deze sterren – genaamd NGC 3603 A1 – maar liefst 116 keer zwaarder is dan onze zon en daarmee de zwaarste in de Melkweg [1]Eigenlijk is het een dubbelstersysteem van twee sterren die in 3,77 dagen om elkaar draaien. De zwaarste ster heeft een massa van 116 zonsmassa’s, terwijl zijn begeleider een massa heeft van 89 … Continue reading. De wolken van NGC 3603 leveren een familieportret van sterren in verschillende stadia van hun leven, met gasstructuren van sterren in wording, nieuwgeboren sterren, volwassen sterren en sterren die het einde van hun leven naderen. Met bovenstaande foto is die familie prachtig vastgelegd, nietwaar? Bron: Nova.

References[+]

References
↑1 Eigenlijk is het een dubbelstersysteem van twee sterren die in 3,77 dagen om elkaar draaien. De zwaarste ster heeft een massa van 116 zonsmassa’s, terwijl zijn begeleider een massa heeft van 89 zonsmassa’s.