Maandelijks archief: maart 2010

GALEX bestudeert Hanny’s Voorwerp in het ultraviolet

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Het UV-spectrum van Hanny’s Voorwerp. Credit: NASA

De NASA heeft z’n GALaxy Evolution EXplorer (GALEX) met z’n ultraviolet-telescoop laten kijken naar Hanny’s Voorwerp, de mysterieuze groene wolk vlakbij het sterrenstelsel IC 2497. Het door basisschool-juffrouw lerares Nederlands Hanny van Arkel ontdekte object is al door vele instrumenten waargenomen, waaronder de Hubble ruimtetelescoop. GALEX kijkt naar UV-straling met een golflengte van 1350 tot 2800 Angstrom dat afkomstig is van objecten in het heelal. Dat levert zowel foto’s op als spectra van die objecten. De UV-foto van Hanny’s Voorwerp is nogal wazig, hetgeen te maken heeft met de lage resolutie van de UV-detector aan boord van GALEX. In UV-licht is Hanny’s Voorwerp in ieder geval helderder dan IC 2497 en dat is opmerkelijk. Het spectrum dat GALEX van Hanny’s Voorwerp heeft gemaakt (zie afbeelding) laat zien dat die UV-straling afkomstig is van de emissie van geïoniseerde gassen, waarbij met name de lijnen van C III, C IV en He II zijn geïdentificeerd. Opvallend is dat het zogenaamde continuüm tússen de emissielijnen niet tot nul is gereduceerd, hetgeen wijst op de recombinatie van waterstof, weerkaatsing van straling van IC 2497 door stofwolken óf door stervorming in Hanny’s Voorwerp. Bron: Galaxy Zoo Blog.

RAVE breidt kaart van de Melkweg verder uit

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Logo van RAVE. Credit: RAVE Collaboration

Een team van astronomen, onder leiding van de Groningse sterrenkundige Maarten Breddels, heeft de afstanden van twintigduizend nabijgelegen sterren in de Melkweg bepaald voor RAVE, het Radial Velocity Experiment. Deze stercatalogus is beschikbaar voor sterrenkundigen over de hele wereld om ons sterrenstelsel te doorgronden. Uiteindelijk zal de catalogus groeien tot een miljoen sterren. Bijna twaalf jaar geleden produceerde de Europese satelliet Hipparcos een catalogus met de geprojecteerde snelheden van de sterren op de hemelbol. Later, toen de snelheden van deze sterren in de gezichtslijn werden gemeten, kregen astronomen een compleet beeld van de nabije sterren en hun bewegingen. Dankzij de nalatenschap van Hipparcos, andere missies en de nieuwste gegevens van RAVE is er een nieuwe catalogus beschikbaar met kinematische gegevens voor een veel groter gebied van de Melkweg, hetgeen je goed ziet in de video hieronder. Het is relatief makkelijk de posities van sterren op de hemelbol te meten, maar het bepalen van de afstand van een ster tot de aarde stelt eisen aan de observatietijd en modelleertechnieken. Alleen wanneer de afstand bekend is, is het mogelijk te bepalen hoe snel de sterren echt bewegen. Dit maakt het bijvoorbeeld mogelijk te bepalen hoeveel massa de Melkweg bevat, of om sterstromen te ontdekken waarmee we de geschiedenis van ons sterrenstelsel beter leren begrijpen. Binnenkort verschijnt een artikel van Breddels et al hierover in het vakblad Astronomy & Astrophysics. Wie ongeduldig is kan ’t artikel hier alvast lezen.

Bron: Nova.

Scheervlucht Mars Express langs Phobos succes

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Detail van Phobos. Credit: ESA/DLR/FU Berlin (G. Neukum), CC BY-SA 3.0 IGO

De scheervlucht van de Europese Mars Express langs de kleine Marsmaan Phobos is een succes geworden. De Marsverkenner vloog gisteravond om 21.20 uur Nederlandse tijd slechts 67 km boven het oppervlak van Phobos, hetgeen de nauwste passage is die langs deze maan is gemaakt. Deze korte afstand maakt het mogelijk om uit de door de Mars Express gereflecteerde radiosignalen gegevens af te leiden over het zwaartekrachtsveld van Phobos. Die signalen werden vanaf de aarde verzonden, vervolgens deden ze er 6 minuten en 34 seconden over om de Mars Express te bereiken en dezelfde tijd weer om terug op Aarde te komen. Het schijnt dat zelfs amateurs die gereflecteerde signalen hebben kunnen opvangen. 😯 Wetenschappers denken dat Phobos eigenlijk een ’tweede generatiemaan’ van Mars is, dat wil zeggen dat ’t eigenlijk een ingevangen planetoïde is. Phobos ziet er solide uit, maar men vermoedt dat de 22 km grote maan een losse verzameling gesteente is, dat zwakjes bijeen wordt gehouden door de zwaartekracht. Met die radiopeilingen hoopt men daar meer over te weten te komen. In totaal zal de Mars Express twaalf keer langs Phobos vliegen in de maanden februari en maart 2010, waarbij de flyby van gisteravond nummertje vijf was. Zodra meer nieuws/foto’s bekend zijn horen jullie van mij. Bron: ESA.

Zwart gat laat flinke wind waaien in sterrenstelsel

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

M77 (NGC 1068) in Walvis. Credit: X-ray (NASA/CXC/MIT/C.Canizares, D.Evans et al), Optical (NASA/STScI), Radio (NSF/NRAO/VLA)

Waarnemingen met behulp van NASA’s röntgensatelliet Chandra aan het nabije spiraalsterrenstelsel M77 (NGC 1068) laten zien dat er vanuit het centrale supermassieve zwarte gat een enorme wind door dat stelsel waait. Sterker nog, de sterrenkundigen denken op basis van de waarnemingen te kunnen stellen dat de vorm van het stelsel bepaald wordt door die wind. Die wind waait met een vaartje van ruim 15 miljoen km per uur door het stelsel, zeg maar een hella-orkaankracht. Om het centrale zwarte gat heen bevindt zich een grote hete accretieschijf van invallend materiaal. Een deel van dat materiaal verdwijnt voorgoed á¬n het zwarte gat, maar een deel weet ook te ontsnappen. Tot een afstand van zo’n 3.000 lichtjaar ontsnapt op die manier enkele zonmassa’s aan de greep van het zwarte gat. Die materie brengt de omringende gassen tot gloeien en die gaan dan lage röntgenstraling uitzenden, hetgeen gedetecteerd is door Chandra. De verhitting van het centrale gedeelte van M77 – dat op vijftig miljoen lichtjaar afstand in het sterrenbeeld Walvis ligt – betekent dat het daar te heet wordt om de gas- en stofwolken in elkaar te laten storten en sterren te laten ontstaan. Vandaar dat de sterformatie daar stokt. Bron: Chandra.

Hela, gaan we voor Hella?

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

10^27, oftewel hella

Momenteel is Yotta [1]Symbool voor Yotta: Y. Het wordt gebruikt sinds 1991; de naam is afgeleid van het Griekse ???? (= octo) voor acht., het SI-voorvoegsel dat gebruikt wordt om een factor 1024 (gelijk aan 10008 of één quadriljoen) aan te duiden, het grootste officiële voorvoegsel. Centi-, deci-, kilo-, mega-, etc… dat rijtje dus. Maar als het aan Austin Sendek, student natuurkunde aan de Universiteit van Californië in Davis, is Yotta niet voor lang de grootste. Hij wil namelijk 1027 een naam geven, namelijk Hella. En da’s een gigagigagroot getal, om maar even een ander SI-voorvoegsel te lenen, want een periode als bijvoorbeeld één hellaseconde staat al gelijk aan tien miljard keer de leeftijd van het heelal. Ahum en dat is al 13,75 miljard jaar. Het gewicht van de Aarde? Da’s 6 hellagram. Afijn, een groot voorvoegsel met inmiddels een grote schare fans. Sendek is een campagne gestart om de hella officiëel te krijgen en al 24.000 mensen hebben z’n petitie getekend. En wie zou dat hella moeten goedkeuren als SI-voorvoegsel? Het Internationaal bureau van gewichten en maten in Parijs. Afijn mensen, gaan wij Sendek steunen in z’n campagne? Ik vind ’t allemaal prima, dus mijn zegen heeft ‘ie. Bron: Cosmic Variance.

References[+]

References
↑1 Symbool voor Yotta: Y. Het wordt gebruikt sinds 1991; de naam is afgeleid van het Griekse ???? (= octo) voor acht.

Aardas wellicht veranderd door Chileense aardbeving

Geplaatst op door Arie Nouwen
3

Credit: NASA/JPL.

De grote aardbeving die 27 februari j.l. plaatsvond in het zuiden van Chili en die een kracht van 8,8 op de schaal van Richter had heeft mogelijk de aardas een tikkeltje veranderd. Berekeningen van onderzoeker Richard Gross van het Jet Propulsion Laboratory van de NASA laten zien dat de rotatieas [1]Even voor de duidelijkheid: die rotatieas is niet helemaal hetzelfde als de noord-zuidas, die zich tussen de twee polen bevindt. Er zit een minimaal verschil tussen de twee assen van zo’n 10 … Continue reading mogelijk 2,7 milliboogseconden (=8 cm) is verschoven en dat resulteert in een verkleining van de lengte van de dag met 1,26 microseconde. Gebruikmakend van z’n rekenmodel zag Gross dat de grote aardbeving van december 2004 bij Sumatra, die een kracht van 9,1 had en die zoals we weten gevolgd werd door die verschrikkelijke tsunami, een verkleining van de dag van 6,8 microseconden met zich mee had gebracht en een verandering van de aardas met 2,32 milliboogseconden (7 centimeter). Ondanks het feit dat de Chileense aardbeving minder zwaar was dan die bij Sumatra was z’n uitwerking op de aardas groter. De verklaring hiervoor is dat de Sumatraanse aardbeving bij de evenaar plaatsvond en de Chileense aardbeving halverwege het zuidelijk halfrond. Een aardbeving heeft daar meer effect op de aardas dan op equatoriale breedten. Ook maakte de richting van de Chileense aardbeving een grotere hoek met het aardoppervlak dan de Sumatraanse aardbeving, waardoor de impact op grotere dieptes groter was. Kortom, allemaal even je horloge 1,26 milliseconde terugzetten. 🙂 Bron: JPL.

References[+]

References
↑1 Even voor de duidelijkheid: die rotatieas is niet helemaal hetzelfde als de noord-zuidas, die zich tussen de twee polen bevindt. Er zit een minimaal verschil tussen de twee assen van zo’n 10 meter.

De laatste loodjes van Planck

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

De Planck-sonde is bezig om vanaf Lagrangepunt L2, op 1.420.800 km afstand van de Aarde, de kosmische microgolf-achtergrondstraling in beeld te brengen. Die straling is het restant van de hete oerknal en Planck brengt die straling in navolging van de COBE en WMAP satellieten in kaart, maar dan een stuk beter. In de volgende video zie je hoeveel van de hemel Planck gescand heeft én hoe die ‘m precies scant:

Planck scant de hemel vanaf 13 augustus 2009 strookgewijs, hetgeen je ziet door de bewegende ring in de video. Wáár Planck heen kijkt hangt samen met z’n baan om de Zon, dus de snelheid van het scannen is 1° per dag. Aangezien het baanvlak van Planck (en van de Aarde) om de Zon schuin staan ten opzichte van het vlak van de Melkweg is de ring schuin t.o.v. dat vlak. Het ‘galactische vlak’ zie je als de horizontale witte strook. Het gedeelte van de hemel dat Planck gescand heeft en dat je in de video ziet verschijnen als het blauw-witte gedeelte is nep, d.w.z. dat zijn nog oude WMAP-beelden. De échte beelden houden ze nog geheim tot alles af is. Nog even geduld dus, Planck is aan z’n laatste kosmische loodjes bezig. Bron: Planck op Twitter.

Deel de Astroblogs

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Het is je misschien wel eens opgevallen daar onderaan m’n astroblogs, maar je hebt je nooit afgevraagd waar het precies voor dient: dat groene icoontje met daarnaast ‘Deel’. Het is een knop waarmee je die Astroblog kunt delen met anderen en dat kan op vele manieren. De volgende video van Share This, zoals het programma eigenlijk heet, laat zien hoe ’t werkt. Simpeler kan het niet:

Kortom, alle interessante Astroblogs, en dat zijn ze dus allemaal, kan je delen met vrienden, kennissen, familie, etc.. Maak er gebruik van!

Zucht, alweer waterijs op de maanpool gevonden

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Kraters met waterijs. Credit: NASA

Bij de NASA kunnen ze er maar geen genoeg van krijgen. Opnieuw is bevestigd dat men bevroren water heeft ontdekt op de bodems van kraters op de noordpool van de maan. Vorig jaar waren er ook al diverse waarnemingen van waterijs, zoals van de LCROSS, die op 9 oktober 2009 te pletter sloeg op de bodem van de krater Cabeus. OK, toegegeven, dá t was op de zuidpool van de maan, dus wat dat betreft is deze vondst op de noordpool nieuw. De waarnemingen zijn gedaan met NASA’s Mini-SAR instrument (Miniature Synthetic Aperture Radar) aan boord van de Indiase satelliet Chandrayaan-1. In maar liefst 40 kraters op de maanpool, variërend in diameter van 2 tot 15 km, vond de Mini-SAR met z’n radarogen aanwijzingen voor de aanwezigheid van waterijs. De maanmissie Chandrayaan-1 is overigens afgelopen, nadat augustus vorig jaar na diverse technische problemen de communicatie met Aarde uitviel. Kennelijk kon men voordat ‘ie uitviel over de data van de Mini-SAR beschikken en die helemaal uitpluizen. Met bovenstaand resultaat. De NASA is blij met de vondst, want het betekent dat men voor bemande maanmissies geen dure Spa Blauw hoeft mee te nemen, maar dat gebruik kan worden gemaakt van Spa Luna ®. 🙂 Bron: NASA.

Nederlandse Sterrenkunde Olympiade 2010 gestart

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Nederlandse Sterrenkunde Olympiade

Vandaag is de voorronde gestart van de editie 2010 van de Nederlandse Sterrenkunde Olympiade. De vierde editie van de Sterrenkunde Olympiade is een wedstrijd voor middelbare scholieren die geïnteresseerd zijn in exacte wetenschappen, en sterrenkunde in het bijzonder, en bestaat uit een voorronde en een finale. De voorronde bestaat uit een set van 20 meerkeuze- en vijf open vragen die voor 1 mei ingestuurd moeten worden. Voor het beantwoorden van de vragen mogen naslagwerken zoals internet worden gebruikt. Onder de inzendingen worden een iPod Nano en 10 boekenbonnen verloot. De beste 20 worden uitgenodigd voor de finale, die van 14 t/m 16 juni op het Sterrenkundig Instituut Anton Pannekoek van de Universiteit van Amsterdam wordt gehouden. Deze drie dagen krijgen de finalisten een masterclass over onderwerpen als zwarte gaten, exoplaneten en gravitatiegolven. ’s Avonds wordt de 50 cm telescoop van het Sterrenkundig Instituut gebruikt om naar de sterrenhemel te kijken. De masterclass wordt afgesloten met een test. De winnaar krijgt een waarneemreis aangeboden naar het Roque de los Muchachos Observatory op het Canarische Eiland La Palma. Het waarneemprogramma mag door de winnaar zelf worden bedacht en zal worden voorbereid in samenwerking met astronomen van het Anton Pannekoek instituut. Andere prijzen zijn een iPod Touch, een iPod Nano en diverse sterrenkundeboeken. Bron: Nova.