Maandelijks archief: maart 2010

Lanceert de NASA 19 april de X-37B, een mini-shuttle?

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Voorstelling van de X-37. Credit: NASA/Marshall Space Flight Center

Geruchten zingen rond dat op maandag 19 april a.s. vanaf Cape Canaveral in Florida de X-37B zal worden gelanceerd, een door Boeing Phantom Works gebouwde kleinere versie van de Space Shuttle. Het is een onbemand toestel dat 270 dagen lang in de ruimte kan verblijven en dat net als grote broer een laadruimte heeft, vanwaar uit satellieten kunnen worden gelanceerd. De X-37B is 9 meter lang, 4½ meter breed en de laadruimte meet 2,1 bij 1,2 meter. Sinds 2008 gaan er al geruchten dat een lancering aanstaande is en nu lijkt dat er echt aan te komen. Met de voorganger, de X-37A zijn al testvluchten gemaakt, maar die bleven beperkt tot vluchten bovenop andere draagtoestellen en glijvluchten, allen in de dampkring. De X-37B gaat echt de ruimte in, gedragen door een Atlas V raket, en hij zal na onbepaalde tijd terugkeren op Vandenberg Air Force Base in Californië. Mmmm, de NASA beëindigd dit jaar het Space Shuttle programma. Toeval dat ze bij de NASA nu met zo’n mini-shuttle gaan testen? Zing, zing, zing… 😉 Bron: Universe Today.

Goh, de Maan blijkt opeens véél water te bevatten

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Kraters vol met waterijs. Credit: NASA

Kort geleden dachten we toch allemaal dat de Maan kurkdroog is, droger dan welke andere plek dan ook in het zonnestelsel. Maar het kan verkeren, want het afgelopen jaar werden we op vele manieren geconfronteerd met het nieuws dat de Maan wel degelijk water in de vorm van ijs bevat. Sterker nog, recente waarnemingen met NASA’s Mini-SAR radar aan boord van de Indiase Chandrayaan-1 laten zien dat er in 40 kraters op de noordpool van de Maan zo’n 600 miljoen ton aan waterijs opgeborgen ligt. Geen dun laagje ijs, maar dik ijs van soms wel twee meter dik. Niet voor niets dat nu artikelen verschijnen over de hydrosfeer van de Maan en over maanwater, begrippen die we tot voor kort voor onmogelijk hielden. Naast dat water op de bodem van maankraters blijkt water ook in een dun laagje over het gehele maanoppervlak voor te komen, zoals bevestigd is door de Moon Mineralogy Mapper (M3). Tenslotte blijkt uit de waarnemingen die gedaan zijn aan de inslag van de LCROSS op 9 oktober vorig jaar in de krater Cabeus dat er in die krater twee ijslagen te onderscheiden zijn. De tweede, dieper gelegen, laag blijkt een soort van vervuild ijs te zijn, een mix van ijs en zwaveldioxide (SO2), methanol (CH3OH) en het organische molecuul diacetylene (H2C4). Mmm, maanwater, wordt dat hét nieuwe woord 2010? Bron: NASA.

Kan kosmische straling sommige problemen met de Toyota’s verklaren?

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Credit: Toyota

Van 13 automodellen van Toyota worden wereldwijd miljoenen exemplaren terug naar de garage geroepen omdat ze moeten worden nagekeken op hun vloermatten en pedalen. Maar de helft van de 1.500 opgetreden problemen heeft te maken met andere modellen van Toyota, die géén problemen zouden moeten geven met vastzittende gaspedalen. De vraag is nu wat dá­e problemen veroorzaakt. Onlangs is in de VS een onderzoeksteam aan het werk gegaan om te kijken of kosmische straling geen oorzaak zou kunnen zijn. 😯 Klinkt nogal vergezocht, maar het punt is dat de electronica in de Toyota’s kwetsbaar zou kúnnen zijn voor de energierijke deeltjes uit het heelal. Van diverse satellieten en ruimteverkenners is bekend dat die regelmatig van slag raken als ze worden getroffen door een kosmisch deeltje, zoals gebeurd is met de MRO en met de Marsrover Spirit. Zou dus best kunnen zijn dat zo’n boordcomputer in de Toyota geraakt wordt door een energierijk kosmisch deeltje – ooit ontstaan vlakbij een ver verwijderd supermassief zwart gat – en dat ‘ie daardoor een tikkie van slag is. Wowie, kan je later zeggen dat je auto van slag is geraakt door een zwart gat. Toyota ontkent dit uiteraard en zegt dat z’n electronica bestand is tegen dergelijke interferenties. Jaja, tuurlijk… 😉 Bron: Freep.com.

Hubble en XMM-Newton gaan binnenkort Hanny’s Voorwerp bekijken

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

IC 2497 en Hanny’s Voorwerp. Credit: Dan Smith, Peter Herbert, Matt Jarvis & the ING

Vandaag las ik op de Galaxy Zoo Blog het goede nieuws dat binnenkort een start wordt gemaakt met de waarnemingen aan IC 2497 en Hanny’s Voorwerp door zowel de Hubble ruimtetelescoop als de XMM-Newton röntgensatelliet. 😀 Vanaf 4 april a.s. om 18.00 uur Nederlandse tijd gaat de Hubble met z’n Wide Field Camera 3 (WFC3) beide objecten bestuderen in het nabije infrarood- en ultraviolette licht. En vanaf 19 april, dus zo’n twee weken later, gaat Europa’s röntgenvlaggenschip XMM-Newton de twee bij elkaar gelegen objecten bestuderen in röntgenlicht (0,2-10 keV). Na de waarnemingen duurt het nog wel enkele weken voordat resultaten bekend worden gemaakt, dus nog eventjes geduld allemaal. Nog even voor degenen die een paar jaar onder een steen hebben gelegen: Hanny’s Voorwerp is het groene object op de foto, in 2007 door Hanny van Arkel uit Heerlen ontdekt en het is een gaswolk die tot lichten wordt gebracht door een uitbarsting in het verleden van het superzware zwarte gat in het centrum van het naburige sterrenstelsel IC 2497. Tenminste, da’s de algemene opvatting. Bron: Galaxy Zoo Blog.

Resoneren Venus en de Aarde met elkaar?

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Beïnvloeden Venus en de Aarde elkaar? Credit: ESA

Van de Maan weten we dat hij door de zogenaamde synchrone of gebonden rotatie altijd dezelfde zijde naar de aarde toekeert, hetgeen veroorzaakt wordt door getijdekrachten. De zwaartekracht vervormt het gesteente van de Maan waardoor er wrijving ontstaat die de rotatie van de Maan afremt tot de synchrone rotatie ontstaat. Maar dat de planeet Venus en de Aarde wellicht ook zo’n synchrone rotatie hebben is verrassend. Dát ze een ‘lange afstandsrelatie’ bezitten is niet zeker, maar wel is bekend dat telkens als beide planeten het dichtste bij elkaar staan Venus altijd dezelfde zijde naar de Aarde toekeert. Sterrenkundige Gérard Caudal (Universiteit van Versailles-Saint Quentin, Frankrijk) denkt dat beiden in een staat van resonantie verkeren. Indien Venus een vaste asymmetrische kern bezit met daaromheen een vloeibare mantel moet volgens zijn berekeningen de Aarde in staat zijn om ten tijde van perihelium-passages Venus gravitationeel te beïnvloeden. Heeft Venus niet zo’n kern, dan mist de Aarde de ‘grip’ op Venus en lukt het niet. Probleem met Caudal’s theorie is dat een asymmetrische kern weer onwaarschijnlijk is, omdat zo’n kern uiteindelijk toch in balans moet raken en geheel rond moet worden. Hier is het laatste woord niet over gezegd, vermoed ik. Bron: New Scientist.

CoRoT en HARPS vinden eerste ‘gematigde’ exoplaneet

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Impressie van Corot-9b. Credit: Instituto de Astrofísica de Canarias (IAC)

Astronomen hebben met behulp van waarnemingen met de CoRoT-satelliet en ESO’s HARPS instrument, de eerste ‘normale’ exoplaneet ontdekt die zeer gedetailleerd kan worden bestudeerd. De planeet, Corot-9b, draait rondom een zonachtige ster op 1500 lichtjaar afstand in het sterrenbeeld Slang. “Dit is een normale, gematigde exoplaneet zoals we er al tientallen kennen, maar het is de eerste waarvan we de eigenschappen grondig kunnen bestuderen,” zegt Claire Moutou, lid van het internationale team van 60 astronomen dat de ontdekking deed. “Corot-9b wordt zeker de Steen van Rosetta in het onderzoek naar exoplaneten.” “Corot-9b is de eerste exoplaneet die erg lijkt op de planeten in ons zonnestelsel,” voegt eerste auteur Hans Deeg toe. “Hij is net zo groot als Jupiter en heeft een baan vergelijkbaar met die van Mercurius.”

Corot-9b gaat elke 95 dagen voor zijn moederster langs, gezien vanaf de aarde. Deze planeetovergang – ook wel transitie genoemd – duurt ongeveer acht uur en geeft astronomen veel informatie over de planeet. Dit is gunstig omdat deze gasreus veel dezelfde kenmerken heeft als de meeste tot nu toe ontdekte exoplaneten. Tot nu toe zijn meer dan 400 exoplaneten ontdekt, waarvan 70 met behulp van de transit-methode. Corot-9b is bijzonder omdat de afstand tot zijn moederster ongeveer tien keer groter is dan bij de andere planeten die volgens deze methode zijn ontdekt. Met de volgende video krijg je een goede impressie van die baan en van zo’n planeetovergang:

Lees verder →

Sarah Palin over Het Standaardmodel

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Sarah Palin kennen jullie vast nog wel, de gouverneur van Alaska die John McCain bijstond als ‘running mate’ in z’n tevergeefse campagne om president van de VS te worden. Over Palin – die nou niet echt als bijster slim te boek staat – kwam ik dit filmpje tegen, waaruit blijkt dat ze de nodige kennis van natuurkunde heeft. Eh… tenminste, totdat Larry King haar ontmaskerd. Kijk zelf maar:

😀 Bron: Cosmic Variance.

Spitzer ontdekt oeroude stofvrije superzware zwarte gaten

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Voorstelling van het primitieve superzware zwarte gat. Credit: NASA/JPL-Caltech/R. Hurt (SSC)

Dat we in de kernen van sterrenstelsels superzware zwarte gaten aantreffen van miljoenen tot zelfs miljarden zonmassa’s zwaar is inmiddels bekend en in talloze astroblogjes heb ik de lezers daarmee vermoeid. Maar met NASA’s Spitzer infrarood-satelliet hebben ze een nieuw hoofdstuk aan dit verhaal toegevoegd, want met Spitzer heeft een team van sterrenkundigen onder leiding van Linhua Jiang (Universiteit van Arizona, Tucson) twee bijzondere exemplaren ontdekt. Op een respectabele dertien miljard lichtjaar afstand van de aarde heeft Jiang’s team namelijk twee quasars waargenomen, genaamd J0005-0006 en J0303-0019, waarvan de centra bevolkt zijn door superzware zwarte gaten. Dat laatste is op zich geen verrassing, maar wel verrassend is dat de zwarte gaten stofvrij zijn. Spitzer is namelijk een meester in het waarnemen van stof, door het uitzenden van warmte in infraroodlicht, en bij 19 ver verwijderde quasars werd dat stof inderdaad gemeten. Dat wil zeggen dat in die quasars een superzwaar zwart gat zetelt dat omringd is door een accretieschijf van gas én daaromheen een donutvormige stofschijf. Da’s ook het algemene beeld van superzware zwarte gaten in de kernen van sterrenstelsels. Maar bij het genoemde duo ontbrak die warme stofdonut. In een artikel dat morgen in het vakblad Nature verschijnt schrijven Jiang en collegae dat ze denken dat  J0005-0006 en J0303-0019 twee quasars zijn met primitieve supermassieve zware gaten, die een stofschijf ontberen, simpelweg omdat in die fase van het heelal de hoeveelheid stof nog minimaal was. Bron: Spitzer.

Na 37 jaar komt de Lunochod 2 ‘boven water’

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

De Lunochod 2 hervonden! Credit: NASA/LRO.

De Lunochod 2 – ’t is Russisch, schijnt maanwandelaar te betekenen – reed tussen 18 januari en 3 juni 1973 in totaal zo’n 37 km over het maanoppervlak, daarbij zo’n 86 panoramafoto’s en 80.000 tv-foto’s te maken. Voorloper dus van hedendaagse rovers zoals de Spirit en Opportunity, die op Mars bezig waren/zijn. Rond 9 mei 1973 schijnt er iets fout te zijn gegaan, doordat de Lunochod tegen een kraterwand reed en er maanstof op de verwarmingselementen kwam. Sindsdien had men geen controle meer over ’t 840 kg wegende wagentje en op 4 juni verklaarde men de missie officiëel voorbij. Met laserapparatuur was de Lunochod 2 nog wel ‘zichtbaar’ vanaf Aarde, maar dat was ook het enige wat te volgen viel, z’n afstand tot de aarde in centimeters nauwkeurig. Gisteren kwam er echter na bijna 37 jaar een einde aan die situatie, want Phil Stooke (Universiteit van West Ontario) heeft met behulp van gepubliceerde foto’s van Nasa’s Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) de Lunochod 2 herkend! Op de foto hiernaast zie je ’t karretje plus de sporen die ‘ie heeft achtergelaten. Goede ogen heeft de LRO, nietwaar? Saillant detail is trouwens dat de Lunochod 2 in 1993 door de Russen verkocht is aan spelletjesmiljonair Richard Garriott voor $ 68.500. 😯 Hij is daarmee de enige particulier op aarde die een (stilstaand) karretje op een ander hemelobject buiten de aarde heeft. Oktober 2008 is Garriott ook al afgereisd naar het ISS als ruimtetoerist, dus hij heeft een ruimtetic. Ach, daar is niks mis mee. 😉 Bron: Moon Today.

Kunst? Nee, gewoon koud stof in de Melkweg

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: ESA and the HFI Consortium, IRAS

Dubbelklik voor de aardigheid eens op de foto hiernaast. Het ziet eruit als een schilderij dat afgelopen week bij de TEFAF in Maastricht heeft gehangen, maar het is in werkelijkheid een foto van het interstellaire stof dat zich ophoudt in de buurt van de Zon. De satelliet Planck heeft vanaf z’n plekje in Lagrangepunt L2, anderhalf miljoen km verderop, de omgeving van de Zon tot 500 lichtjaar afstand gefotografeerd en daarop al het koude stof in beeld gebracht. Normaal gesproken is Planck druk bezig de Kosmische Microgolf-achtergrondstraling in beeld te brengen, welke job ‘ie op dit moment voor 98%  geklaard heeft, maar een beetje stof bekijken kon er ook wel bij. De donkere kleuren op de foto geven het stof weer dat -261 °C warm is, twaalf graden boven het absolute nulpunt, de lichtere kleuren zitten enkele tientallen graden boven dat nulpunt. De wit-roze band onderin is de Melkweg, waar de warmere gebieden voorkomen. Het stof heeft een filamentachtige structuur, waarbij onderscheidt wordt gemaakt tussen de dichtere stofwolken, dat zijn de moleculaire wolken, en het lichtere ‘cirrus’, welke benaming ze vast en zeker van de wolkologen hebben geleend. Op sommige plekken in de foto zijn heldere puntachtige bronnen te zien, waar het stof op het punt staat om samen met het gas in de omgeving sterren te vormen. De vraag is wel hoe de waargenomen structuren in het interstellaire stof precies ontstaan en wat die structuren in stand houdt. Wordt vervolgd. Bron: ESA.