Maandelijks archief: april 2010

God zegene de Soyuz TMA-18

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Onderstaande foto van een Russisch orthodoxe priester die de Soyuz TMA-18 op Baikonur Cosmodrome voor diens lancering inzegent plus een heleboel andere foto’s van Soyuz- en Shuttlevluchten naar het ISS zijn te bewonderen op The Big Picture. Allemaal juweeltjes, dus verplicht kijken!~

Zouden ze dat ook op Kennedy Space Center doen? Bron: The Big Picture.

Microbacteriën ontdekt in asfaltmeer in Trinidad

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Pitch Lake met de plekken waar microbacteriën zijn gevonden. Credit: Dirk Schulze-Makuch et al/ Washington State University

Je houdt ’t toch niet voor mogelijk. In één van de grootste asfaltmeren op Aarde, Lake Pitch in Trinidad, dat op natuurlijke wijze gevuld is met taai, vloeibaar asfalt, hebben wetenschappers microbacteriëel leven ontdekt. 😯 Dirk Schulze-Makuch (Washington State University, VS) en z’n collega’s hebben dat meer bestudeerd, waarvan iedereen in de veronderstelling verkeerde dat het buitengewoon levenonvriendelijk is, en de uitkomst is dat iedere gram vloeibaar asfalt zo’n 107 microbacteriën bevat. Het meer bevat heet, borrelend asfalt, koolwaterstofwassen en kooldioxide en kennelijk gedijen die microbacteriën zich daar prima. De wetenschappers zagen dat die microbacteriën eencellige organismen zijn en dat ze leven van de koolwaterstoffen. De omstandigheden in asfaltmeren lijken erg op de meren van methaan en ethaan, die voorkomen op Titan, Saturnus’ grootste maan. Ook daarvan wordt gesuggereerd dat er bacteriëel leven kan voorkomen, hoewel je dat leven niet in je slaapkamer moet tegenkomen omdat het ontzettend zou stinken én explosief zou zijn. Zal ook lekker stinken in Trinidad, denk ik. 🙂  Het wetenschappelijke artikel van Schulze-Makuch en consorten is hier te vinden. Bron: Technology Review.

Mysterieuze radiostraling waargenomen uit M82

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

M82 heeft een mysterieuze radiobron. Credit: NASA/ESA/STScI/AURA

M82 is het welbekende actieve sterrenstelsel in het sterrenbeeld Grote Beer, dankbaar object voor menig amateur-astronoom om te bekijken of fotograferen. Mei vorig jaar verscheen er in de loop van enkele dagen een nieuwe radiobron in M82 en diens lichtkracht in radiolicht is sindsdien vrijwel ongewijzigd gebleven. Radiostraling afkomstig van een supernova wordt uitgesloten, want dan zou er na het bereiken van een maximum een zeker verval moeten plaatsvinden, hetgeen niet is waargenomen. Verder schijnt het licht van het object zeer snel te gaan, wel vier keer de lichtsnelheid. 😯 Dat kan uiteraard niet echt, maar het is een schijneffect dat superluminale snelheid wordt genoemd en dat wordt veroorzaakt door de hoek waaronder de straling dat door een object wordt uitgezonden de Aarde bereikt. De radiobron bevindt zich niet precies in het midden van M82, alwaar zich een supermassief zwart gat bevindt. Dá t zwarte gat is de bron van de grote activiteit die gaande is in M82, en die zich kenmerkt in de karakteristieke gasstromen die vanuit het centrum naar buiten stromen (zie afbeelding), maar het is niet de bron van de mysterieuze radiostraling. Wellicht dat er sprake is van een zogenaamde micro-quasar, een zwart gat van zo’n 10 á 20 zonmassa’s wiens accretieschijf bestaande uit invallend materiaal voor de straling zorgt. Lees verder →

Obama geeft de NASA $ 6 miljard extra

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Obama rehabiliteert de Orion. Credit: NASA.

Morgen – donderdag 15 april – zal president Obama een belangrijke ruimtevaartconferentie (‘Space Summit’)  in Florida bijwonen [1]Om 20.40 uur Nederlandse tijd begint z’n speech, live te volgen op NASA TV.. Hij kan daar natuurlijk niet met lege handen verschijnen en dús gaat hij aankondigen van plan te zijn om de NASA de komende jaren te voorzien van zes miljard dollar (€ 4,4 miljard) extra budget. Kijk, dat zien we graag. 🙂 Doel van die impuls is om nieuwe ruimtevaarttechnieken te ontwikkelen, die de mens uiteindelijk op Mars moet brengen. Die technieken moeten leiden tot enkele typen raketten, die allen sneller, goedkoper en verder de ruimte in kunnen gaan. In 2015, twee jaar eerder dan gepland, moet een keuze uit die type raketten worden gemaakt. Opmerkelijk is dat de Orion-capsule, die gedragen door de Ares-raket de astronauten moet vervoeren, weer in ere schijnt te zijn hersteld. Eerder blies Obama de combinatie Ares/Orion (het Constellation-programmma) af, maar vermoedelijk heeft Obama wegens de weerstand die sinds zijn besluit ontstond als compromis de Orion gerehabiliteerd. De Orion zou de eerste jaren niet ingezet worden om richting maan te gaan, wel om te dienen als noodcapsule, die ingezet kan worden indien de astronauten aan boord van het ISS gered moeten worden. Morgen vast meer nieuws over de conferentie. Ik hou jullie op de hoogte. Bron: NRC-Handelsblad, 14 april 2010 + Universe Today.

References[+]

References
↑1 Om 20.40 uur Nederlandse tijd begint z’n speech, live te volgen op NASA TV.

Sterrenkunde voor de kidz uit Nieuw-Lekkerland

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

“Jij mag het zeggen”

Gisteravond was ik bij sterrenkundevereniging Christiaan Huygens, gezeteld in het gebouw van de Natuur- en Vogelwacht Alblasserwaard in Papendrecht. Er kwam een ploeg van zo’n veertig basisschoolleerlingen langs – allemaal groep 8, jaartje of twaalf – plus leerkrachten en ouders uit Nieuw-Lekkerland. Volle bak dus. Ze wilden van ons meer te weten komen over de sterren en planeten en niet alleen door erover te vertellen, maar ook door er naar te kijken. Paul Bakker, die alles georganiseerd had, opende de sessie en heette iedereen van harte welkom. Daarna was ik aan de beurt en ik hield een praatje over het zonnestelsel, dat voor het grootste deel bestond uit een kwis over het zonnestelsel. De kidz waren erg enthousiast en hun kennis bleek ook van een behoorlijk peil. Eén van de docenten had mij al ingefluisterd dat ze op school al weken met het thema bezig zijn. Na mij was het woord aan Ger Dör, die iets vertelde over zijn grote hobby, raketten. Na de pauze volgde het waarneemgedeelte: buiten stonden diverse kijkers en daar werd door Jan, Ger, Paul en Peter verteld over het hoe en waarom van telescopen. Om een uur of negen begon het te schemeren en langzaam maar zeker konden objecten als Mars en Saturnus aan de kinderen worden getoond. Daar was iedereen – ook de meegereisde ouders – laaiend enthousiast over. Wordt vast vervolgd.

Pfffff, wat kunnen planeten toch tegendraads zijn

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Allemaal tegendraadse exoplaneten. Credit:ESO/A. C. Cameron

In ons zonnestelsel draaien alle planeten dezelfde kant uit als de rotatierichting van de Zon. Net zoals alle manen dezelfde kant uitdraaien als hun planeten, op enkele uitzonderingen na van ingevangen manen (zoals Triton van Neptunus). Klinkt allemaal erg logisch als je bedekt hoe het zonnestelsel 4,6 miljard jaar geleden is ontstaan: uit een inkrimpende gas- en stofwolk, die als een kosmische maalstroom ging roteren, plat werd en die in het centrum, waar zich de grootste massa bevond, tot de vorming van de zon leidde. Alles draaide dezelfde kant uit, lekker simpel en prachtige symmetrisch. Wat schetst de verbazing van de sterrenkundigen als uit een recent onderzoek aan 27 exoplaneten blijkt dat 6 daarvan de ‘verkeerde kant’ uitdraaien. Ze hebben een retrograde beweging, zoals ze dat zo mooi noemen. Verder bleek een deel van die exoplaneten van het type ‘Hete Jupiters’ te zijn en de helft daarvan had banen om de centrale ster die zich niet in het rotatievlak van die ster bevinden. Ook dat is weer in afwijking van het zonnestelsel waarin alle planeten zich grotendeels bevinden in het eclipticavlak van de Zon. Kortom, de standaardmodellen van de vorming van planeetsystemen kunnen weer naar de tekentafels. Er zijn al vollop  ideeën daarvoor, maar daar zal ik later wel eens op ingaan. Eerst andere verplichtingen: m’n schoonvader is jarig, dus daar ga ik zometeen een borrel een bakkie koffie halen. 🙂 Bron: ESO.

$ 90.000 voor een stofkwastje van de Apollo 14?

Geplaatst op door Arie Nouwen
4

Het stofkwastje van de Apollo 14. Credit: Bonhams & Butterfields

Nog belangstelling voor een stofkwastje dat bij de vlucht van de Apollo 14 werd gebruikt om de lenzen van de camera’s van maanstof te wissen? Dan moet je snel zijn, want vandaag wordt het kwastje in New York bij veilinghuis Bonhams & Butterfields geveild. En neem dan een grote portemonnee mee, want de richtprijs van het kwastje is ergens tussen de $ 70.000 en $ 90.000,-. 😯 Het kwastje is één van de vele spullen die de NASA vandaag te koop zet op de veiling. De meeste objecten die te koop worden aangeboden zijn afkomstig van het Apollo-programma, dat liep van 1961 tot 1972. Aantekeningen van de astronauten van de Apollo 13 vlucht, een pakje gedehydrateerd ananas-grapefruitsap van diezelfde missie, gesigneerde plakkaten en schaalmodellen. Maar ook Russische spullen, zoals de radioheadset, die kosmonaut Anatoli Solovjov droeg tijdens de Sojoezmissie tussen februari en augustus 1990. De gehele catalogus van de te veilen ruimtespullen is hier te zien. Bron: NRC-Handelsblad, Achterpagina, 13 april 2010.

Binnenkort start de European Satellite Navigation Competition

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: European Satellite Navigation Competition/Kennisalliantie.

De Kennisalliantie organiseert in 2010 opnieuw de regionale wedstrijd die onderdeel is van de European Satellite Navigation Competition (ESNC). De competitie daagt u [1]Innovators, entrepreneurs, investeerders, studenten of onderzoekers met interesse voor toepasbaarheid van satelliet navigatie. uit om nieuwe toepassingen in te zenden die gebruik maken van satellietnavigatiesystemen. Naast space gerelateerde organisaties kunnen er ook bedrijven vanuit de andere sectoren meedingen naar zowel de internationale hoofdprijs van € 20.000 als naar de nationale prijzen. De regionale wedstrijd wordt mede mogelijk gemaakt door Netherlands Space Office, Logica, De Clercq en ESA. De inschrijfprocedure van de competitie loopt van 1 mei 2010 t/m 31 juli 2010. Op woensdag 28 april van 11.30 tot 13.30 uur vindt er een Kick off plaats. Tijdens de Kick off kunt u nieuwe ideeën op doen en mogelijke samenwerkingspartners ontmoeten. Gedurende deze Kick off bijeenkomst – welke plaatsvindt in de Space Expo, Keperlaan 3 2201 AZ Noordwijk – wordt u duidelijk gemaakt hoe u mee kunt doen aan deze competitie. Deelname aan de Kick off bijeenkomst is gratis. U kunt zich aanmelden via www.kennisalliantie.nl. Het programma voor de Kick off ziet er als volgt uit:

11.30 uur Inloop met lunch 12.15 uur Welkom en uitleg prijzen Nico van Buren (Kennisalliantie) 12.30 uur European Satellite Navigation Competition 2010 Christin Fröhmel (AZO Anwendungszentrum GmbH Oberpfaffenhofen) 12.45 uur Winnaar 2009: Snowmate (een systeem dat succesvol en goedkoop slachtoffers van sneeuwlawines onder de sneeuw lokaliseert. Het systeem kan ook wintersporters van interessante informatie over hun tochten voorzien, zoals gemiddelde snelheid, afgelegde afstand en hoogte). Erwin Marges (Snowmate) 13.00 uur EGNOS and the GSA special topic prize for the most promising EGNOS application Hans de With (European GNSS Supervisory Authority (GSA) 13.15 uur Vragen

Bron: Kennisalliantie.

References[+]

References
↑1 Innovators, entrepreneurs, investeerders, studenten of onderzoekers met interesse voor toepasbaarheid van satelliet navigatie.

Rotsachtige planeten blijken heel gewoon te zijn in de Melkweg

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: NASA-JPL / Caltech / T. Pyle (SSC)

Aan de hand van waarnemingen aan witte dwergsterren heeft een internationaal team van sterrenkundigen onder leiding van Jay Farihi (Universiteit van Leicester, GB) laten zien dat rotsachtige planeten heel gewoon zijn in de Melkweg. Het zonnestelsel met vier rotsachtige planeten (Mercurius, Venus, Aarde en Mars) is geen uitzondering, maar een bevestiging van de regel. Farihi en consorten bestudeerden de spectra van vele witte dwergen die voorkomen in de Sloan Digital Sky Survey (SDSS), de grote catalogus waar meer dan honderd miljoen objecten in voorkomen, zoals sterrenstelsels, quasars en sterren. Witte dwergen zijn de compacte eindstadia van het overgrote merendeel (>90%) van de sterren in de Melkweg. De Zon zal ook ooit eindigen als witte dwerg, nadat ‘ie in de kern z’n waterstof en helium heeft opgebrand. Van witte dwergen is bekend dat hun hete atmosfeer ‘vervuild’ is met zware elementen, die sterrenkundigen metalen [1]Alles wat zwaarder is dan waterstof en helium noemen ze in de sterrenkunde metalen. Denk dus niet alleen aan ijzer, maar ook aan elementen zoals zuurstof, koolstof en silicium. noemen. Lange tijd werd gedacht dat die vervuiling onstaat door het interstellaire medium, het ijle gas tussen de sterren dat zelf door supernovae is vervuild geraakt met metalen. Farihi et al konden echter aantonen dat minstens 3%, maar wellicht zelfs 20% van de witte dwergen aan z’n metalen is gekomen door rotsachtig afval dat in de vorm van kleine planetoïden om haar heen zwerft. Dat afval moet het overblijfsel zijn van de rotsachtige planeten die vroeger om de ster moet hebben gedraaid, voordat deze een witte dwerg werd. In de spectra van enkele witte dwergen werd zelfs water gevonden, dus de rotsplaneten hebben vermoedelijk ook water bevat. Meer weten? Lees dan dit artikel van Farihi en z’n team. Bron: Royal Astronomical Society.

References[+]

References
↑1 Alles wat zwaarder is dan waterstof en helium noemen ze in de sterrenkunde metalen. Denk dus niet alleen aan ijzer, maar ook aan elementen zoals zuurstof, koolstof en silicium.

Over OSHI, HOBYS en de Rosettenevel gesproken

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Sterren in wording in de Rosettenevel. Credit: ESA/PACS & SPIRE Consortium/HOBYS Key Programme Consortia.

Ja ja, ik weet het, het zijn van die titels waar je geen touw aan vast kunt knopen. Hoewel, de Rosettenevel moet bij menig lezer toch een belletje doen rinkelen. Yep, da’s de bekende emissienevel in het sterrenbeeld Eenhoorn (Monoceros), links van Orion te vinden. Een gigantische wolk van moleculair gas (vooral H II) en stof, bij elkaar wel 10.000 zonmassa’s op de weegschaal en in het midden ervan bevindt zich de open sterrenhoop NGC 2244, grotendeelsl sterren van het type OB, de ‘zware jongens’ onder de sterren. OSHI en HOBYS zullen de gemiddelde lezer weinig zeggen, mij evenmin tot begin van deze avond, dus enige uitleg is handig. Het draait allemaal om de infrarood-ruimtetelescoop Herschel, die vorig jaar met de nodige Nederlandse inbreng is gelanceerd. Eén van de dingen die Herschel doet is het waarnemen van die jonge, hete, OB-sterren middels het ‘Herschel imaging survey of OB Young Stellar objects’ onderzoek. Da’s dus afgekort HOBYS. En daarmee kwam Herschel een heleboel sterren in wording tegen in de Rosettenevel, de heldere punten op de foto, die nog niet eerder waren gezien. Niet zichtbaar in gewoon licht vanwege de ‘geboortecoconnen’, maar Herschel’s infraroodogen kunnen daar dwars doorheen kijken. De helderste punten zijn ieder zo’n tien zonmassa’s zwaar, de kleinere punten in ’t midden en in het rode gedeelte zijn vergelijkbaar met de Zon. De hiernaast afgebeelde foto én vele andere door Herschel gemaakte foto’s komen terecht in OSHI, dat is de Online Showcase of Herschel Images. Zeg maar het familiealbum met de juweeltjes van Herschel’s foto’s. Bron: ESA.