Maandelijks archief: april 2010

Aanwijzingen voor recente vulkanische activiteit op Venus

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Een waargenomen hotspot op Venus. Credit: ESA/DLR.

Er zijn aanwijzingen dat zich op de planeet Venus in het recente verleden vulkanische activiteit heeft voorgedaan, waarbij niet uitgesloten wordt dat die activiteit zelfs vandaag de dag voorkomt. Het betreft de waarneming van negen zogenaamde hotspots op het zuidelijk halfrond van Venus, gedaan met de Visible and Infrared Thermal Imaging Spectrometer (VIRTIS) aan boord van de sonde Venus Express. ‘Achter het stuur’ van VIRTIS zat een team van sterrenkundigen onder leiding van Suzanne Smrekar (Jet Propulsion Laboratory, VS). Op die negen plekken werden hogere temperaturen gemeten, zo’n twee graden boven het gemiddelde. Venus is met een gemiddelde temperatuur van zo’n 480 °C al bloedje heet, dus die hotspots doen hun naam eer aan. Die hete gebieden worden niet direct door vulkanisme veroorzaakt, maar wel door een mindere mate van verwering door de barre atmosfeer van Venus. Dat wijst op een jongere oppervlakte ter plaatste en dat op haar beurt is weer een signaal voor vulkanische activiteit. Volgens Smrekar lopen de schattingen voor de ouderdom van de vulkanische activiteit uiteen van 250 jaar tot 2,5 miljoen jaar, waarbij het eerder tegen de 250 jaar dan tegen de 2,5 miljoen jaar loopt. Zij sluit zelfs niet uit dat ook nu nog vulkanische activiteit voorkomt op Venus. Bron: Universe Today.

CryoSat-2 succesvol gelanceerd

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Toen de lancering vanavond in het journaal van acht uur te zien was dacht ik echt ‘dit gaat helemaal mis’. Die Dnepr draagraket kwam een stukje boven de ondergrondse silo uit, hing vervolgens stil in de lucht en ging toen met een luide knal en veel rook verder omhoog [1]Hier een video van een andere lancering van de Dnepr, waarbij je dezelfde ‘hik’ ziet. Speakers zachter zetten, want je hoort een flinke knal.. Schijnt normaal te zijn voor de Dnepr, dus loos alarm. Wel vreemd om te zien en je moet het zelf maar even bekijken (eerste 40 seconden gebeurt er niets op die video, dan weet je ’t):

Om 15.57 uur Nederlandse tijd vond het spektakel plaats en 17 minuten later kwam vanaf het Malindi grondstation in Kenia het signaal door dat de CryoSat-2, die de dikte van het ijs op Aarde gaat meten, los was gekoppeld van de draagraket.

References[+]

References
↑1 Hier een video van een andere lancering van de Dnepr, waarbij je dezelfde ‘hik’ ziet. Speakers zachter zetten, want je hoort een flinke knal.

M66, de grootste van het Leo Triplet

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

M66, lid van het Leo Triplet. Credit: NASA, ESA and the Hubble Heritage (STScI/AURA)-ESA/Hubble Collaboration. 

In het Engels noemen ze het the Leo Triplet, het drietal sterrenstelsels M65, M66 en NGC 3628, in het sterrenbeeld Leeuw (Leo). Dankbaar object voor amateur-sterrenkundigen, want ze zijn gemakkelijk op te sporen, met name M65 en M66. Het Leo Triplet – is dat het Leo Trio in het Nederlands? ’t klinkt voor geen meter – wordt ook wel de M66 Groep genoemd en da’s niet voor niets, want van het drietal is dat sterrenstelsel, nummer 66 op Messiers’ lijst, het grootste en helderste. Met de Hubble ruimtetelescoop hebben ze ‘m uitgebreid in beeld gebracht en dat heeft bijgaande foto opgeleverd. Voor de liefhebbers in megaversie te downloaden, 23 Mb op de schaal van Richter. M66 ligt ongeveer 35 miljoen lichtjaar van ons vandaan en z’n diameter is ongeveer 100.000 lichtjaar, da’s vergelijkbaar met onze Melkweg. Wat opvalt is dat de spiraalarmen niet mooi symmetrisch zijn, maar een tikkie scheef en ook de heldere kernvan M66, waar zich vast weer zo’n joekel van een zwart gat zal bevinden, lijkt niet geheel gecentreerd t.o.v. die spiraalarmen. Men denkt dat gravitationele interacties met de twee andere leden van het triplet oorzaak zijn van die scheefheid. De oplichtende roze plekken zijn grote gas- en stofwolken, waar verhoogde stervorming plaatsvindt. Bron: Hubble.

Morgen wordt de CryoSat-2 gelanceerd

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

De Cryosat-2 satelliet. Credit: ESA.

Donderdagmiddag (8 april 2010) om 15.57 uur Nederlandse tijd zal vanaf Baikonur Cosmodrome in Kazachstan de Europese sonde CryoSat-2 worden gelanceerd. Een Russische draagraket genaamd Dnepr zal de CryoSat-2 in de ruimte brengen, tenminste daar gaan we maar eventjes van uit. De CryoSat-2 is de opvolger van de… ja, goed geraden, de CryoSat (1), die ergens in 2005 uitviel tijdens de lancering. Tsja, dat kan ook gebeuren. De CryoSat-2 gaat vanuit de ruimte het ijs op Aarde bestuderen, met name de dikte van het ijs op de zuid- en noordpool. Er wordt al jaren geroepen dat de hoeveelheid ijs afneemt en satellietfoto’s laten dat ook wel zien, maar echte gegevens daarover ontbreken tot nu toe. CryoSat-2 moet die gegevens leveren. Wie morgenmiddag niks te doen heeft kan de lancering volgens via de website van ESA’s CryoSat. En wie wél wat te doen heeft kan het óók volgen. 🙂 Bron: ESA.

Bevindt ons heelal zich ín een wormgat ín een zwart gat ín een groter heelal?

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Credit: AlexAntropov86/Pixabay.

Ik zou eigenlijk een categorie Bizarre Theorieën moeten hebben, want de theorie van de theoretisch natuurkundige Nikodem Poplawski (Universiteit van Indiana, VS) zou daar uitstekend in passen. Op 29 maart j.l. verscheen z’n artikel getiteld Radial motion into the Einstein-Rosen bridge op het bekende ArXiv archief en op 12 april a.s. zal het in papieren vorm verschijnen in het vakblad Physics Letters B687 (2010) bladzijde 110 t/m 113. Het artikel zit tsjokvol exotische objecten: niet alleen zwarte gaten, de supercompacte objecten wiens gravitatiekracht zo sterk is dat zelfs licht er niet van kan ontsnappen, maar ook witte gaten – yep, omgekeerde zwarte gaten, die geen materie aantrekken, maar juist uitspuwen – én wormgaten. Die wormgaten worden ook wel Einstein-Rosen bruggen genoemd en ze vormen de verbinding tussen zwarte en witte gaten, een dankbaar object voor menig science-fiction film. De preciese gedachtegang van Poplawski is tamelijk ingewikkeld, zachtjes uitgedrukt, maar het komt er op neer dat hij inschat dat het mogelijk moet zijn dat ons heelal zich in zo’n wormgat bevindt. Ons hele expanderende heelal ziet hij als een wit gat en dat wormgat voert ons van het witte gat naar het zwarte gat, dat zich in de verre toekomst zal vormen uit de gravitationele collaps van de materie in het heelal. En dat alles speelt zich weer af in een nog groter heelal. Snappie? 🙂 Poplawski beweert dat zijn model vele problemen waar de huidige oerknaltheorie mee worstelt én de informatie-paradox van zwarte gaten oplost. Horen we hier nog meer van? Ik denk ’t niet. Bron: Eurekalert.

Hubble ontdekt mysterieus object bij bruine dwerg

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Als de bruine dwerg 2M J044144 wordt afgedekt komt op ‘8 uur’ de begeleider tevoorschijn. Credit: NASA

Bij één van de 32 jonge bruine dwergen – sterren die net te licht zijn om tot kernfusie over te gaan en daarmee als échte sterren te stralen – in het Taurus-stervormingsgebied hebben sterrenkundigen met behulp van de Hubble ruimtetelecoop een mysterieuze begeleider ontdekt. Het gaat om de bruine dwerg genaamd 2Mass J044144, onthouden die naam, 460 lichtjaren om de hoek in het sterrenbeeld Stier (yep, Taurus). Kamen Todorov (Penn State University, VS) en z’n collegae keken met Hubble én met de Gemini telescoop op Hawaï naar die bruine dwerg en ontdekten een begeleider, die een massa van 5 tot 10 Jupitermassa’s bleek te hebben. De begeleider staat 2,25 miljard km van de dwergster, vergelijkbaar met de afstand van de zon tot halverwege Saturnus en Uranus. Van zowel bruine dwerg als begeleider wordt de leeftijd geschat op ongeveer één miljoen jaar, piepjong voor sterrenkundigen. De vraag die de sterrenkundigen nu bezighoudt is: is de begeleider op dezelfde wijze ontstaan als de bruine dwerg óf als een gasplaneet? Eerder was al gebleken dat bruine dwergen net als echte sterren ontstaan door het ineenstorten van een gas- en stofwolk onder invloed van de zwaartekracht en niet zoals planeten waarbij rotsachtige objecten, planetesimalen, samenklonteren. Op grond van diens leeftijd denken Todorov et al dat de begeleider op dezelfde wijze is ontstaan, dus door het ineenstorten van een gas- en stofwolk. Zware gasvormige planeten kunnen dus als sterren ontstaan, goh interessante ontwikkelingen! Bron: Hubble.

Het Museumweekend komt eraan: allemaal naar NEMO!

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Credit: NEMO.

Komend weekend – 10 en 11 april op mijn scheurkalender – is weer het jaarlijkse museumweekend. Tijdens dat weekend opent NEMO in Amsterdam, het grootste science center van Nederland, wederom GRATIS haar deuren. Naast de vaste tentoonstellingen in NEMO is er een extra programma op het gebied van Sterrenkunde, getiteld ‘Laat je verleiden door de sterren!’ 😀 Het volledige programma van ‘Laat je verleiden door de sterren!’ is hier te vinden, maar een paar hoogtepunten wil ik jullie niet onthouden:

Diverse lezingen

Galaxy Zoo  Ga samen met Hanny, Arie (ikke) en Jan op zoek naar rare vormen in het heelal. Zijn er nieuwe hemellichamen te ontdekken?

Tangible Earth Hoe ontstaan seizoenen? Volg de demonstratie op de globe en zie hoe seizoenen ontstaan. Ontdek wat de gevolgen zijn voor het leven op aarde en hoe de aarde, de zon en de maan om elkaar heen draaien.

Workshop ‘Maak je eigen alien’ Bedenk je eigen alien, rekening houdend met het weer, de atmosfeer, de zwaartekracht en de gevaren (bijvoorbeeld meteorieten) op 4 verschillende planeten: Mercurius, Venus, Mars of Jupiter.

Workshop Sterrenhemel: vouw, knip en versier een ster voor NEMO’s sterrenhemel. Alle leeftijden. Vouw, knip en versier een ster voor NEMO’s sterrenhemel. Alle leeftijden.

Daarnaast zijn er o.a. de volgende onderdelen: – Mobiel Planetarium – Spectaculaire live show van de sterrenhemel

En nog veel meer! Kortom, voor elk wat wils! Met als hoogtepunt uiteraard de Galaxy Zoo stand, ahum. 😀 P.s. voor de geïnteresseerden is hier m’n verslag van vorig jaar in NEMO. Bron: NEMO.

APEX ziet met LABOCA gigantische GMC’s in SMMJ2135-0102

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Supersterrenfabriek SMMJ2135-0102. Credit:
ESO/APEX/M. Swinbank et al.; NASA/ESA Hubble Space Telescope & SMA

“Adrianus, wat is dat nou weer voor een titel? APEX ziet met LABOCA gigantische GMC’s in SMMJ2135-0102.” Yep, de helft van de potentiële lezers is na het lezen van die titel vast afgehaakt. Bedrijfsrisico zullen we maar zeggen, de stugge doorzetters blijven over. 🙂 OK, toegegeven, het klinkt als een huisarts die een onleesbaar recept uitschrijft voor een enge ziekte, zo’n titel. Even uitleggen: die APEX is het Atacama Pathfinder Experiment in Chili, een radiotelescoop die kijkt in het submillimetergebied van het electromagnetische spectrum (0,2 tot 1,5 mm golflengte) en die een soort voorproefje wordt voor de grote te bouwen ALMA-telescoop. LABOCA – staat voor Large APEX Bolometer Camera – op haar beurt is een instrument dat vastzit aan APEX en dat submillimeter-waarnemingen doet. Die gigantische GMC’s in SMMJ2135-0102 is waar het allemaal om draait en waar APEX + LOBOCA naar gekeken hebben. Die GMC’s zijn gigantische moleculaire wolken, Giant Molecular Clouds in ’t Engels, de meest actieve gebieden in sterrenstelsels, waar in grote hoeveelheden sterren en planeten worden gevormd. Deze wolken bevatten dan ook veel H-II-gebieden die over intergalactische afstanden zichtbaar zijn. Een bekend voorbeeld is de Orionnevel (M42). Dan dat laatse enge ding uit de titel, SMMJ2135-0102, dat is het sterrenstelsels waar die GMC’s door het duo APEX en LABOCA zijn gevonden. En niet een klein beetje ook. Onlangs meldde ik al dat de afstand tot dat stelsel op tien miljard lichtjaar was bepaald. Maar wat blijkt nu? Dat ieder van die stervormingsgebieden, de rode stipjes rechtsonder op de afbeelding, tientallen miljoenen van die GMC’s telt! 😯 Klinkklonk, tien miljoenen Orionnevels, kan je je dat voorstellen? Ik niet in ieder geval. Bron: Universe Today.

Wowie, het Noorderlicht vanuit het ISS

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Terwijl het internationale ruimtestation met een vaartje van zo’n 28.000 km per uur om de Aarde cirkelde nam astronaut Soichi Noguchi deze schitterende foto, waarop je ziet hoe het ISS het Noorderlicht nadert:

Credit: NASA/Astro_Soichi

Prachtige foto, nietwaar? Noguchi nam de foto vanuit de onlangs geïnstalleerde Cupola, dus die heeft met dit meesterwerkje direct z’n geld opgebracht. Het ISS vliegt ongeveer 354 km boven de Aarde en dat Noorderlicht- ook wel Aurora Borealis genoemd – bevindt zich tussen 100 km (groen licht) en 500 km (rood licht). Kan dus goed zijn dat het ISS dwars door dat naderende Noorderlicht is gegaan. Wowie! 😯 Trouwens, Noguchi is één van de leden van ISS-expeditie 22, die onlangs het record foto’s schieten vanuit het ISS hebben verbroken door de grens van 100.000 foto’s te passeren. Trouwens-II, dat Noorderlicht is het resultaat van een uitbarsting op de Zon, die op 3 april plaatsvond en die op 5 april aankwam bij de Aarde als G3-storm op de Geomagnetic Storms Space Weather Scale, een schaal die loopt van 1 tot 5. Trouwens-III, dat ding dat onderaan het ISS bungelt is de Progress, het Russische ruimtevaartuig dat onlangs een ‘verse lading’ astronauten heeft gebracht. Bron: Bad Astronomy.