Maandelijks archief: april 2010

Scheve schijven als verklaring voor dubbele kern M31

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

De dubbele kern van M31. Credit: T. R. Lauer (NOAO), NASA.

In 2003 ontdekte men met behulp van de Hubble ruimtetelescoop dat de kern van het bekende Andromedastelsel (M31) dubbel is. Naast de ‘grote’ kern zag Hubble ook een kleinere kern (zie afbeelding). Sinds die tijd zijn talloze verklaringen bedacht en ook zijn er andere sterrenstelsels waargenomen met een dubbele kern. Net als in ons eigen Melkwegstelsel huist in de kern van M31 een superzwaar zwart gat. Computersimulaties gemaakt door het duo Philip Hopkins en Eliot Quataert (Universiteit van Californië, Berkeley) laten zien dat de dubbele kern van M31 wellicht twee schijven vol gas en stof zijn, die ‘scheef’ zijn (lopsided in ’t Engels), beiden gelegen rondom één en hetzelfde zwart gat. Het zwarte gat zou niet precies in het midden van de schijven (off-center) zitten en de twee schijven – wiens diameter maximaal zo’n 30 lichtjaar is – zouden vol met oude sterren zitten. Hopkins en Quataert denken dat de twee scheve schijven restanten zijn van schijven die vroeger toen ze nog dynamischer waren veel gas naar het zwarte gat hebben gebracht en hebben gevoed, vooral gas dat zich op grote afstanden van het zwarte gat (ongeveer 30 tot 300 lichtjaar) bevond. Vandaag de dag zouden ze min of meer uitgeblust zijn. Talloze video’s van de computersimulaties van Hopkins en Quataert zijn hier te vinden. Bron: Universe Today.

Video: de lancering van de Discovery

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Voor wie vanmiddag aan de paaslunch zat, te wandelen in het bos of op een paasrommelmarkt rondliep, is hier de video van de lancering van de Discovery:

Blijft mooi, zo’n nachtelijke lancering van de Space Shuttle. De laatste drie vluchten (132 t/m 134) zijn allemaal lanceringen die overdag plaatsvinden, dus we zullen het met de nachtvlucht van vandaag moeten doen.

Discovery is onderweg naar het ISS

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

De lancering van de Discovery. Credit: NASA TV.

Vanmiddag om 12:21:35 uur Nederlandse tijd [1]Of was ’t nou een paar minuten later? Ik dacht dat er een vertraging was van enkele minuten. is vanaf Kennedy Space Center in Florida Space Shuttle Discovery gelanceerd voor missie STS-131. Alles ging goed en de zevenkoppige bemanning onder leiding van commandant Alan Poindexter is nu onderweg naar het internationale ruimtestation ISS. Grappig was dat enkele minuten vóór de lancering het ISS op een hoogte van pakweg 354 km over Florida vloog, duidelijk zichtbaar voor alle aanwezige toeschouwers. De bedoeling is dat komende woensdag om 09.44 uur Nederlandse tijd de Discovery zal aankoppelen aan het ISS. En op 18 april komt er een einde aan de dertiendaagse missie, die voor Discovery diens 38e vlucht betekent. Voor de Discovery staat er nog één laatste vlucht gepland en da’s ook meteen de allerlaatste shuttlevlucht: STS-133, die 16 september 2010 wordt gelanceerd en 26 september 2010 eindigt. Snif snif… 🙁 Bron: Space.com.

References[+]

References
↑1 Of was ’t nou een paar minuten later? Ik dacht dat er een vertraging was van enkele minuten.

Cassini maakt een dubbele scheervlucht langs Titan en Dione

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Cassini vliegt langs Titan en Dione. Credit: NASA/JPL.

Leuk dagje vandaag – Tweede Paasdag – voor de ruimtevaart. Niet alleen straks om 12.21 uur Nederlandse tijd de lancering van Space Shuttle Discovery voor missie STS-131, maar vandaag zal Saturnusverkenner Cassini ook iets bijzonders doen. Hij maakt namelijk een dubbele scheervlucht, die ‘m zal voeren langs de grote maan Titan, anderhalve dag later gevolgd door Dione. De NASA hoeft geen baancorrecties aan te brengen om Cassini richting Dione te voeren, dat gaat geheel vanzelf. De flyby vandaag brengt Cassini tot 7.500 km bij Titan, codenaam T67. Da’s niet echt dichtbij vergeleken met eerdere vluchten, maar het stelt Cassini wel in staat van afstand twee mysterieuze gebieden te bekijken. Die twee donkere gebieden, Belet en Senkyo genaamd, liggen bij de evenaar van Titan en ze liggen waarschijnlijk vol met zandduinen. Na de scheervlucht brengt de gravitationele slinger Cassini rechtstreeks naar Dione en dáár zal ‘ie woensdagochtend aankomen. Minimale afstand bij die scheervlucht:  500 km, mmm… niet slecht. Cassini is één keer eerder langs Dione gevolgen, oktober 2005 al weer, dus deze vlucht – yep, getooid met de codenaam D2 -maakt het extra bijzonder. Na die eerdere scheervlucht had men het vermoeden dat Dione net als de andere maan Enceladus geladen deeltjes spuwt, die terechtkomen in het magnetische veld van Saturnus en ook in diens ringen. Bij D2 zal Cassini daar vast op letten. Bron: Science Daily.

Een avondje zwaartekracht in Museum Boerhaave

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Erik Verlinde. Credit: Wikimedia Commons

Op donderdagavond 8 april houdt fysicus Prof.dr. Erik Verlinde een lezing in Museum Boerhaave over zijn totaal nieuwe opvatting over zwaartekracht. De internationaal vermaarde expert in de snaartheorie betoogt dat de zwaartekracht niet langer een fundamentele kracht is (een van de vier), maar de uitkomst van de manier waarop een hele verzameling deeltjes op elkaar inwerkt. Zwaartekracht als bijeffect. Het was Isaac Newton die als eerste inzag dat zwaartekracht universeel is en overal in het heelal werkt. Maar ook vóór Newton waren er ideeën over zwaartekracht. Zo viel volgens Aristoteles een appel omlaag omdat hij naar zijn natuurlijke plek wilde: het centrum van het heelal, dat samenviel met het middelpunt der aarde. Na Newton was het Einstein die in 1915 radicaal nieuwe ideeën over zwaartekracht lanceerde in zijn algemene relativiteitstheorie. Dan hebben we het over gekromde ruimtetijd. De nieuwe inzichten van Verlinde zetten wederom de wereld op zijn kop. Tijdens het avondje zwaartekracht in Museum Boerhaave zal eerst Dirk van Delft, directeur van het museum, ingaan op de manieren waarop in het verleden over zwaartekracht is gedacht. Vervolgens zal Erik Verlinde, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam, zijn revolutionaire ideeën uiteenzetten. Voorafgaand aan en na afloop van de lezing heeft u de mogelijkheid het museum en de tentoonstelling NewtonMania te bezoeken. De lezing is gratis bij te wonen; u hoeft alleen een entreekaartje te kopen. De lezing begint om 20.00 uur (inloop vanaf 19.00 uur met gratis kopje koffie/thee) in Museum Boerhaave, Lange St. Agnietenstraat 10, Leiden. Inschrijving: via www.museumboerhaave.nl/nl/. Na afloop biedt het museum een drankje aan. Hannes, bedankt voor de tip!

Goede vooruitzichten op lancering Discovery morgen

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

De Discovery is er klaar voor. credit: NASA/Troy Cryder.

Als het allemaal goed gaat zal morgenmiddag om 12.21 uur Nederlandse tijd Space Shuttle Discovery voor missie STS-131 worden gelanceerd vanaf platform 39A op Cape Canaveral in Florida. De zeven astronauten onder leiding van commandant Alan Poindexter zullen dan richting het internationale ruimtestation ISS vliegen, waar ze zich voegen bij de zes astronauten die reeds aan boord zijn van het station. De Discovery zal voor 12.246 kilogram aan goederen meenemen voor het ISS, bestaande uit wetenschappelijke instrumenten en gereedschappen, voorraden en zelfs een nieuwe astronautenslaapkamer. Zouden ze eindelijk een Há¤stens matras krijgen? 😉 De weersvoorspellers in dienst van de NASA geven een kans van 80% dat het goed weer is morgen, er is alleen een kleine kans op mist. In Florida is het tijdens de lancering 6.21 uur, zo’n 47 minuten voor zonsopkomst. Het wordt dus een lancering in het donker (kleine schemering wellicht). Ná missie STS-131 zijn er nog maar drie vluchten met de ruimteveren te gaan. Echt aftellen dus. Afijn, morgen tijdens de Paaslunch allemaal kijken naar de lancering van de Discovery via NASA TV. Bron: Space.com.

Het 5-sigma effect

Geplaatst op door Arie Nouwen
7

Credit: M.W.Toews/Wikipedia

Ergens half december vorige jaar berichtte ik hier over de experimenten van de Cryogenic Dark Matter Search (CDMS) in de Soudan-mijn in Minnesota, waarbij men mogelijk op twee gevallen was gestuit van detectie van een donkere materiedeeltje. Echter er was ook gemeten dat er een kans van 23% was dat deze twee gebeurtenissen achtergrond zijn, lees: helemaal geen donkere materie zijn. En volgens de wetenschappelijke standaarden is dat te hoog om als betrouwbaar te worden gezien. Mmm, je zou veronderstellen dat dit dus betekent dat de kans dus 77% is dat het wél om donkere materie gaat, maar wetenschappers hebben een norm bepaald voor het toegestane foutenpercentage. Die norm is het zogenaamde 5-sigma effect, kortweg het 5sigma effect, en dat houdt in dat de kans dat het waargenomen verschijnsel op toeval berust kleiner is dan een tienduizendste. 😯 Iets precieser geformuleerd: bij de norm van 5sigma mag het foutpercentage niet hoger zijn dan 0,0000573303% Oeps, dan is die 23% een stukje hoger. Lees verder →

Half juni zal Hayabusa terugkeren op Aarde

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Hayabusa’s terugkeer. Credit: JAXA

De Japanse ruimtesonde Hayabusa, die de planetoïde 25143 Itokawa op 26 november 2005 heeft bezocht, keer half juni dit jaar terug op Aarde. Dat wil zeggen dat een 18 kg zware capsule zich los zal maken van de rest van de sonde en dan af zal dalen in de atmosfeer en tenslotte per parachute zal landen in Australië. Aan boord van die capsule bevinden zich hopelijk de monsters die Hayabusa bij z’n dertig minuten durende bezoek aan Itokawa heeft gegraven en meegenomen. De rest van Hayabusa passeert de Aarde en zal roemloos de ruimte in verdwijnen. Hayabusa (Japans voor Valk), formeel bekend onder de naam MUSES-C (staat voor Mu Space Engineering Spacecraft C),  werd op 9 mei 2003 gelanceerd. Ik heb hier al vaker geschreven over de ellende die Hayabusa heeft meegemaakt  en er zou een boek over kunnen worden geschreven – vast en zeker met de titel “Hayabusa en de wet van Murphy”. Maar de technici van de Japanse ruimtevaartorganisatie JAXA hebben de moed nooit laten zakken. Projectleider Jun’ichiro Kawaguchi verklaarde dat op 27 maart j.l. de hoofdmotor van Hayabusa werd stopgezet en dat ‘ie vanaf dat moment met een vaartje van zo’n 400 meter per seconde hierheen ‘zeilt’. Lees verder →

ISS-expeditie 22 heeft er lustig op los gefotografeerd

Geplaatst op door Arie Nouwen
3

Er wordt wat afgefotografeerd vanuit het ISS. Credit: NASA

Van de leden van ISS-expeditie 22 weten we in ieder geval één favoriete bezigheid: het fotograferen van de Aarde en de ruimte vanuit het internationale ruimtestation ISS. Die expeditie, bestaande uit de astronauten Jeff Williams, Max Suraev, Oleg Kotov, Timothy Creamer en Soichi Noguchi, schoot sinds het begin van de expeditie op 30 november 2009 maar liefst 100.000 foto’s. 😯 Op 17 maart j.l. eindigde de expeditie en begon nummertje 23. De expeditie duurde 108 dagen, dus die honderduizend foto’s betekent dat die astronauten gemiddeld maar liefst 925 foto’s per dag namen. Tsss, alsof die gasten niks anders te doen hebben gehad. Het vorige record foto’s maken vanuit het ISS stond op naam van expeditie 13 in 2006, waarvan de leden bij elkaar een slordige 83.856 foto’s hadden gemaakt. In totaal zijn er tot nu toe vanuit het ISS 639.000 foto’s gemaakt. Goh, lang leve de digitale camera, zullen we maar zeggen. Bron: Space.com.

Internationaal SKA forum komt naar Nederland

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: ISKAF

Schrijf ’t vast in je agenda: van 9 tot en met 16 juni zal in Assen (Drenthe) het derde internationale SKA forum worden gehouden, georganiseerd door ASTRON en NWO. De vorige twee afleveringen daarvan werden gehouden in Perth, Australië (2008) en in Kaapstad, Zuid-Afrika (2009). Eh… SKA, is dat niet die reggaemuziek, die ergens in de jaren tachtig werd uitgevoerd door groepen als The Beat en The Selecter? Yep, da’s ook Ska, maar waar ik het over heb is de Square Kilometre Array, een reusachtige nog te bouwen radiotelescoop, die komt te bestaan uit duizenden kleine radioantennes, die verspreid op Aarde zullen staan. Tijdens het forum – eigenlijk een conferentie van honderden betrokken wetenschappers, ondernemers, parlementsleden en bestuurders – zal de voorloper van SKA, de LOFAR (Low Frequency Array) telescoop bij Exloo in Drenthe officiëel worden gestart. Dat is op 12 juni om precies te zijn. Op het forum zal met name op 15 juni door alle deelnemers gesproken worden over SKA zelf en dan zal het onder andere gaan over de vraag waar deze precies zal worden gevestigd. Kandidaatlanden zijn Zuid-Afrika, Australië en Nieuw-Zeeland. Bron: Spaceref.