Maandelijks archief: mei 2010

Dat zijn nog eens astronomische prijzen

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Maar liefst drie sterrenkundigen die onlangs een prijs hebben gekregen: Vincent Icke is de winnaar van de Willem de Graaffprijs 2010 en Amina Helmi en Joop Schaye krijgen de Pastoor Schmeitsprijs voor sterrenkunde. Prijzen, prijzen en nog eens prijzen, het kan niet op. Tijdens de aanstaande Nederlandse Astronomen Conferentie 2010 in Cuijck zal Icke de Willem de Graaffprijs 2010 – en de daarmee gepaard gaande 1500 euro – ontvangen uit handen van Stichting de Koepel. De Willem de Graafprijs wordt eens in de drie jaar uitgereikt aan iemand, werkzaam is in sterrenkunde of ruimteonderzoek, die in bijzondere mate bijdraagt aan de popularisering van deze wetenschapsterreinen. Icke is de opvolger van John Heise uit Utrecht die in 2007 de eerste prijswinnaar was. Vincent Icke is hoogleraar theoretische sterrenkunde aan de Universiteit Leiden, bijzonder hoogleraar kosmologie aan de UvA en bijzondere béta pur sang. Hij bezit de gave om een netelige kwestie als ‘hydrodynamica van hoogenergetische en relativistische stromingen van gas rondom stervende sterren’ begrijpelijk en interessant te maken. Niet voor niets verschenen van zijn hand al diverse populairwetenschappelijke boeken, zoals recent ‘De ruimte van Christiaan Huygens’, en is hij een graag geziene gast bij De Wereld Draait Door. Tevens is hij beeldend kunstenaar en grafisch ontwerper. De prijs is zowel een beloning voor als een aanmoediging tot activiteiten die Willem de Graaff na aan het hart lagen. Lees verder →

Video: Nieuws uit de ruimte

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Daar is ‘ie weer, een verse aflevering van Nieuws uit de Ruimte, als vanouds met Miles O’Brien. Het is aflevering 17 met Miles O’Brien, David Waters en astronaut Leroy Chiao die vanuit het Kennedy Space Center in Florida aandacht besteden aan missie STS-132 van de Atlantis, die vorige week vrijdag van start ging. Kijkuh! 😀

De Atlantis is overigens gistermiddag gekoppeld aan het internationale ruimtestation ISS. Dat gebeurde om 16.28 uur Nederlandse tijd, toen beiden ergens boven het zuiden van de Stille Oceaan vlogen. Bron: Spaceflight.com.

Inslag op Jupiter juli 2009 vermoedelijk van komeet

Geplaatst op door Arie Nouwen
3

De donkere vlek op Jupiter op vier achtereenvolgende momenten (19 juli 2009). Credit: Anthony Wesley

Op 19 juli 2009 ontdekte amateur-sterrenkundige Anthony Wesley (Murrumbateman, Australië) een donkere vlek op Jupiter’s zuidpool. De vlek deed sterk denken aan de donkere vlekken die ontstonden door de inslagen van fragmenten van de komeet Shoemaker-Levy 9 (SL9) op Jupiter in 1994. Afgelopen week verscheen een artikel op ArXiv van een team van wetenschappers plús Anthony Wesley over die donkere vlek, welke officiëel gepubliceerd is in het vakblad The Astrophysical Journal Letters. Men denkt dat de inslag van een ijslichaam (‘ice body’) van 0,5 á 1 km grootte de donkere vlek heeft veroorzaakt, m.i. dus een komeetkern. Op basis van deze inslag en die van SL9 denkt men dat de hoeveelheid van dergelijke inslagen met deze omvang zeker van tot tien keer groter is dan wat men eerst dacht. Men schat in dat één inslag per 10 jaar te zien moet zijn. Met name telescopen die kijken in het nabije infrarood maken volgens de onderzoekers meer kans om inslagen op Jupiter te zien, omdat deeltjes in de hogere luchtlagen van Jupiter die de gevolgen van de inslag als eerste merken in dat gedeelte van het electromagnetische spectrum stralen. Tip voor deze blog kwam van Rudy. Thanx! 😀

Spampieken

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Er zijn van die dagen dat m’n site bestookt wordt met massa’s spam, met name van die Russische, die mij aanbevelen vooral veel viagra te kopen. Afgelopen week was er ook weer zo’n piek, zoals blijkt uit dit grafiekje:

Geen idee waarom die pieken optreden. Gelukkig dat Akismet ze allemaal tegenhoudt.

Vanavond samenstand van Venus en maansikkel

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Venus en Maan op 16 mei ’s avonds. Credit: via Stellarium

Als die sluierbewolking boven Nederland zo vriendelijk is om op te zouten kunnen we vanavond een samenstand zien van de planeet Venus en de maansikkel. Overdag staan beiden het dichtst bij elkaar, vanochtend om 11.16 uur stonden ze 13′ van elkaar vandaan. Je vind het tweetal in het west-noord-westen, na zonsondergang. Om een uur of 22.30 staan beiden 5° van elkaar verwijderd zo’n 14° boven de horizon. Venus is voor 85% verlicht en de maan voor slechts 7%. Hebben jullie trouwens de astrofoto van vandaag gezien? Schitterende foto van – alweer – Venus en Maan, uit 2004. Toen was er sprake van een bedekking van Venus door de Maan. Dat gebeurde vanochtend ook, maar dan moest je wel in Afrika, Arabië, het zuiden van Azië of het westen van Indonesië wezen om dat te kunnen meemaken. Op de afbeelding de situatie om 22.30 uur, zoals gefabriceerd in het programma Stellarium. Bron: Sterrengids 2010.

Vulkanische as ontdekt in het Meridiani Planum op Mars

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Vulkanische as in het Meridiani Planum.  Credits: ESA/DLR/FU Berlin (G. Neukum)

Niet alleen op IJsland en bij diverse Europese luchthavens hebben ze te maken met vulkanische as, ook op Mars blijkt het spulletje voor te komen. De Europese Mars Express, een satelliet die voorzien van een batterij high-res camera’s rondjes om Mars draait, heeft in een 50 km grote inslagkrater in het gebied genaamd Meridiani Planum – bij de evenaar van Mars – overduidelijk sporen van vulkanisch as gezien. Een kleinere krater linksboven, met een doorsnede van zo’n 15 km, heeft ook donker materiaal op z’n bodem, maar dat is vermoedelijk overgewaaid uit de grotere krater. Het as is zoals op de foto te zien is flink uigewaaid naar linksboven en dat geeft mooi aan hoe de windrichting ter plekke over het algemeen is. De grote vraag is natuurlijk hoe een inslagkrater, veroorzaakt door de inslag van een komeet of planetoïde, vulkanische as kan veroorzaken. Het is geen vulkaan, zoals elders in de nabijgelegen Tharsis en Elysium gebieden voorkomen (uitgedoofde welteverstaan), dus verwacht je daar geen vulkanisch as. Vermoedelijk is de Marsbodem er vrij dun en is bij de inslag een scheur veroorzaakt waarmee een vulkanische eruptie is veroorzaakt. Verder onderzoek zal moeten uitwijzen of dat inderdaad zo is gegaan. Op de bodem van de krater zijn overigens kleine heuveltjes te zien, die licht uitsteken boven het as, vermoedelijk harder materiaal dat minder snel verweerd is dan de omgeving. De foto is al in 2005 gemaakt, maar de ESA heeft ‘m pas deze week gepubliceerd. Geen idee waarom nu pas. Bron: Universe Today.

De laser bestaat vijftig jaar

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Keck Observatory

Morgen is het precies vijftig jaar geleden dat Theodore Maiman en z’n assistent Irnee D’Haenens (Hughes Research Laboratories in Californië) erin slaagden laserlicht te produceren. Zij hadden een robijnlaser gebouwd en – ondanks voorspellingen van theoretici dat het ze niet zou lukken – wisten Maiman en D’Haenens dat ding op maandagmiddag 16 mei 1960 aan de praat te krijgen. Voor sterrenkunde is de laser een zeer belangrijk apparaat, zoals blijkt uit enkele toepassingen:

  • Zo meet men al jaren de afstand tussen de Aarde en de Maan tot op millimeters door laserstralen af te vuren naar enkele spiegels op de Maan.
  • Ook maakt de techniek van adaptieve optiek gebruik van laserlicht. Met behulp van een laser wordt een gidsster gesimuleerd, welke de onrust in de atmosfeer kan meten (zoals op de afbeelding hierboven van de Keck-telescoop op Hawaï). Die onrust kan men vervolgens corrigeren door de spiegels aan te passen.
  • Men probeert gravitatiegolven waar te nemen door gebruik te maken van laserstralen, bijvoorbeeld bij het LIGO-experiment. LIGO (Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory) bestaat uit twee haaks op elkaar staande lange buizen, waarin laserlicht tussen spiegels heen en weer gaat. Als een gravitatiegolf zou passeren, bijvoorbeeld eentje die ontstaan is door een botsing van superzware zwarte gaten elders in het heelal, dan zou dat te merken zijn aan de aankomsttijd van het laserlicht in het brandpunt van de twee buizen.
  • Met lasers bootst men de omstandigheden na in de centra van (exo-)planeten.

En zo zijn er vast nog tig toepassingen te bedenken van de laser in de sterrenkunde. Mmmm, laserpointers bij lezingen, da’s ook wel een handige. In de wetenschapsbijlage van NRC-Handelsblad van vandaag staat een uitgebreid artikel over de geschiedenis van de laser.

Atlantis’ eerste lancering 25 jaar geleden

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Space Shuttle Atlantis is bezig aan z’n laatste missie in de ruimte, STS-132. Goed moment om eens terug te blikken naar z’n allereerste publieke optreden, de lancering van de Atlantis voor missie STS-51-J op 3 oktober 1985, dus bijna 25 jaar geleden. Het was een missie ten behoeve van het Amerikaanse ministerie van defensie, dus topgeheim. Vermoed wordt dat de Atlantis toen twee communicatiesatellieten de ruimte in bracht. Hier een video van die allereerste lancering van de Atlantis – die van gisteren was z’n 32e – inclusief de landing op 7 oktober 1985:

Hier een lijstje van die 32 gemaakte vluchten. Vraag aan de lezer n.a.v. de video: zoek de verschillen met de hedendaagse lanceringen. 😀

Akatsuki en Ikaros worden maandag gelanceerd

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Akatsuki, de Venus klimaat verkenner. Credit: JAXA

Drukke tijden in ruimtevaartland. Gisteren de lancering van Atlantis’ allerlaatste vlucht in de ruimte, maandag (17 mei) de lancering van twee Japanse satellieten, genaamd Akatsuki en Ikaros. Die avond om 23.44 uur én 14 seconden Nederlandse tijd (hoezó precies) zal het tweetal vertrekken vanaf Tanegashima Space Center ergens in Japan. De draagraket is een H-2A raket en die zal naast het genoemde tweetal nog vier kleinere satellieten de ruimte inbrengen. Goh, da’s echt een krachtpatser. Akatsuki (“Dageraad” in het Japans) is de eerste meteorologische satelliet die het weer en klimaat van een andere planeet gaat bestuderen, Venus in dit geval. De 499 kg wegende satelliet zal naar Venus vliegen en daar de zwavelzuurhoudende wolken bestuderen. Ook gaat Akatsuki proberen bliksem op Venus waar te nemen. Ikaros (375 kg) is een héél ander ruimtevaartuig. De naam is een afkorting van Interplanetary Kite-craft Accelerated by Radiation Of the Sun en het is een soort van ruimte-zeilschip, dat geen motor aan boord heeft, maar louter moet gaan bewegen voortgedreven door de zonnewind. De bedoeling is dat in drie jaar tijd Ikaros – wiens naam uiteraard verband houdt met die Griekse mythologische figuur die naar de Zon wilde vliegen – naar de andere kant van de Zon zeilt. Hopelijk waait ’t een beetje daarboven. 🙂  Wie maandagavond laat de lancering wil volgen hoeft er niet voor naar Japan te gaan. Gewoon achter je PC kruipen en hier kijken. Bron: Space.com.