Maandelijks archief: mei 2010

Studente vindt weggeslingerd supermassief zwart gat

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

In de rode cirkel het weggeslingerde zwart gat in CXO J122518.6+144545. Credit: NASA/ESA/Hubble.

Goh, het zou je toch maar overkomen dat je een weggeslingerd zwart gat vindt. Ver weg in een melkwegstelsel heeft UU-studente Marianne Heida wellicht zo’n zwart gat gevonden, een superzwaar exemplaar dat met een grote snelheid het stelsel uit is geslingerd. Vreemd genoeg bevindt dit zwarte gat zich niet in het centrum van het stelsel.  Heida vond de bizarre ster tijdens haar Bachelor-afstudeeronderzoek bij ruimteonderzoeksinstituut SRON, in een melkwegstelsel – voorzien van de prachtige naam CXO J122518.6+144545 – op meer dan een half miljard lichtjaar afstand. Het zwarte gat, in röntgenstraling te zien als een heldere ster, bevindt zich anders dan normaal niet in het centrum van het melkwegstelsel, op de afbeelding hiernaast in de rode cirkel. De witte cirkel is de kern van het stelsel. Voor de ontdekking moest Heida honderdduizenden toevallig ontdekte röntgenbronnen vergelijken met de posities van miljoenen melkwegstelsels. Normaal gesproken herbergt elk melkwegstelsel een superzwaar zwart gat in het centrum dat soms in röntgenstraling oplicht. Maar de ster die Heida vond zit duidelijk niet in het midden van het stelsel. Toch is het object in röntgenstraling zo helder dat dit het best te vergelijken is met andere heldere superzware zwarte gaten in het heelal. Lees verder →

Leuk, Jennifer en Jeff krijgen een tweeling

Geplaatst op door Arie Nouwen
3

Geen idee wie het precies zijn, maar Jennifer en Jeff uit de Verenigde Staten krijgen een tweeling. En dat willen ze de hele wereld laten weten via deze video. Kijkuh!! 😀

Schitterend, nietwaar? ’t is de tweede video die ik publiceer waarin de Death Star figureert, na de kantine in de Death Star. Idee van deze vrolijke aankondiging kwam van Bad Astronomy.

koolstofrijke micrometeorieten op Zuidpool ontdekt

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Speuren naar micrometeorieten. Credit: J. Duprat CSNSM-CNRS

Franse onderzoekers van de Frans-Italiaanse basis Concordia [1]Vlakbij Dome C, één van de beste waarneemplekken ter wereld. op de Zuidpool hebben in oude sneeuw in de buurt van de basis twee micrometeorieten (<50 µm diameter) gevonden, die heel veel koolstof blijken te bevatten. De meteorieten zijn waarschijnlijk ontstaan in de buitenste en koudste delen van de oerwolk rond de Zon, waar zo’n 4,5 miljard jaar geleden ook de kometen onstonden. Jean Duprat en z’n collegae vonden de twee meteorieten, die de namen deeltje 19 en deeltje 119 hebben gekregen, door drie kubieke meter sneeuw te laten smelten en filteren. Die sneeuw was tussen 1955 en 1970 vlakbij Concordia gevallen. De sneeuw is ultrazuiver, omdat daar in die periode nog geen enkele menselijke activiteit plaatvond. Micrometeorieten vallen dagelijks op Aarde, maar ze zijn zo licht dat ze niet verbranden, maar gewoon neerdwarrelen en ergens neerkomen. Naast veel koolstof bevatten deeltje 19 en 119 ook veel deuterium, een stabiel isotoop van waterstof. Dat zou normaal gesproken wijzen op een interstellaire oorsprong van de meteorieten, maar op grond van andere aanwijzingen – mineralen die wijzen op kristallisatieprocessen in de oerwolk – denk Duprat z’n team dat ze daarom afkomstig zijn van de koudste delen van de protoplanetaire schijf, waar ook de kometen onstonden. Die kometen zouden later de micrometeorieten naar de binnenste delen van het zonnstelsel hebben gebracht, o.a. naar de Aarde. Bron: Universe Today + NRC-Handelsblad, 8 mei 2010.

References[+]

Nog even over die electrozwakke natuurkracht

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Het uiteenvallen van de natuurkrachten. Credit: Wikimedia Commons

Gisteren had ik het in mijn blog over het gepolariseerde licht van quasars, waarin sommige sterrenkundigen een aanwijzing zien voor het bestaan van kosmische snaren. Die kosmische snaren zouden ontstaan zijn op het moment dat de electrozwakke natuurkracht uiteenviel, zeer kort na de oerknal waarmee 13,7 miljard jaar geleden het heelal onstond. Over dat uiteenvallen wil ik het hier even hebben, want da’s een hele theorie op zichzelf, die ook wel bekend staat als de zogenaamde Grand Unified Theory. Die theorie zegt dat van de vier natuurkrachten die we kennen – de sterke, zwakke, electromagnetische en gravitationele wisselwerking – er drie waren die kort na de oerknal geünificeerd waren in één natuurkracht. In de afbeelding zie je wanneer die unificatie van sterke, zwakke en electromagnetische wisselwerking was. Met de expansie van het heelal daalde de temperatuur en toen deze onder de 1027 K (E=1015 GeV, t=10-36 seconde na de oerknal) kwam vond een faseovergang plaats, waarbij de sterke wisselwerking losraakte van de electrozwakke wisselwerking. Die faseovergang betekende het begin van de zogenaamde inflatieperiode, waarbij het heelal korte tijd exponentiëel begon te groeien. Bij 1015 K (E=100 GeV, t=10<sup-12 seconde na de oerknal) vond een nieuwe faseovergang plaats: de electrozwakke wisselwerking viel uiteen in de electromagnetische en zwakke wisselwerking. Interessant is nog de theorie dat de gravitatiekracht en de drie geünificeerde krachten ook gecombineerd waren in één natuurkracht. Dat was tot 1032 K (E=1019 GeV, t=10-43 seconde na de oerknal) en een toekomstige Theorie van Alles – die is er nog niet – zou die toestand moeten kunnen beschrijven.

Wanneer gaat de commerciële Falcon 9 raket omhoog?

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

De Falcon 9 is er klaar voor. Credit: SpaceX

De bedoeling is dat de gloednieuwe commerciële Falcon 9 raket van Space Exploration Technologies (SpaceX) uit Hawthorne/Californië ergens in mei dit jaar wordt gelanceerd voor z’n eerste testvlucht. Die raket staat klaar op platform 40 van Cape Canaveral Air Station in Florida en uit verschillende bronnen heb ik twee mogelijke lanceerdata gedestileerd: 16 mei of 23 mei. Kiezen jullie maar uit welke ’t wordt. 😉 De Falcon 9 is ontworpen om lading de ruimte in te brengen, onder andere bestemd voor het internationale ruimtestation ISS. Een poosje terug schreef de NASA een wedstrijd uit, de Commercial Orbital Transportation Services (COTS) genaamd, bedoeld voor commerciële partijen om mee te mogen dingen in de vraag wie in het post-Space Shuttletijdperk (> 2010) de ladingen naar het internationale ruimtestation ISS mogen vliegen. SpaceX van ondernemer Elon Musk heeft een deel van de opdracht gekregen en ze mogen 12 vluchten voor $ 1,6 miljard gaan verzorgen. Orbital Sciences is een andere ‘winnaar’, die $ 1,9 miljard van de NASA krijgt voor 8 vluchten. September 2008 werd de voorloper van de Falcon 9 gelanceerd, de Falcon 1 raket.  Ik hou jullie op de hoogte van de uiteindelijke lanceerdatum van de Falcon 9. Bron: Space.com + Wikipedia.

Gepolariseerd quasarlicht wijst op bestaan kosmische snaren

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Impressie van een quasar. Credit: NASA/Chandra X-ray Observatory/M. Weiss

Vijf jaar geleden onderzocht een Belgisch team sterrenkundigen onder leiding van Damien Hutsemekers (Universiteit van Luik) 355 ver verwijderde quasars, puntachtige lichtbronnen aan de hemel, die in feite niets anders zijn dan de actieve kernen van sterrenstelsels, geactiveerd door een superzwaar zwart gat. Het bleek dat het licht van die quasars gepolariseerd is – d.w.z. dat de electromagnetische trillingen allemaal in zo’n beetje hetzelfde vlak bewegen – én dat die polarisatie iedere 3,26 miljard lichtjaar [1]Hé, da’s exact 1 miljard parsec. Toeval of niet? dat de quasars verder van de aarde verwijderd zijn met 30 graden veranderde. Toeval? De Belgen dachten van niet. Vorig jaar ontdekten Hutsemekers en consorten dat de polarisatierichting samenviel met de rotatierichting van de quasars. Lees: dat van een hele reeks opeenvolgende quasars in de ruimte, ver van elkaar verwijderd, de rotatieas dezelfde kant uitwijst. Op basis van deze waarnemingen komen Robert Poltis en Dejan Stojkovic (State University, New York) tot de stelling dat de quasars hun gelijkschakeling te danken hebben aan een zogenaamde kosmische snaar. 10-12 seconde na de oerknal zou er een faseovergang hebben plaatsgevonden, waarbij de electrozwakke natuurkracht uiteenviel in de electromagnetische en zwakke wisselwerking. Daardoor ontstonden er verstoringen in het weefsel van de ruimtetijd, eendimensionale objecten dunner dan een atoom, maar enkele lichtjaren lang: de kosmische snaren. Lees verder →

References[+]

References
↑1 Hé, da’s exact 1 miljard parsec. Toeval of niet?

Voyager 2 zit een tikkie in de problemen

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Voyager 2 zit in de problemen. Credit: NASA / GSFC Conceptual Image Lab

NASA’s Voyager 2 schijnt problemen te ondervinden. Het ruimtevaartuigje, dat eind jaren ’70 en jaren ’80 samen met de Voyager 1 langs de vier grote buitenplaneten vloog, stuurt sinds 22 april dit jaar gegevens naar de Aarde die niet te begrijpen zijn. Technici hebben de Voyager 2 instructie gegeven om alleen nog maar data te zenden over de toestand van zichzelf. Op 1 mei j.l. bleek dat het probleem met de gegevens veroorzaakt wordt door het flight data system, welk verantwoordelijk is voor het versturen van data naar de Aarde. De rest van de Voyager 2 is nog prima. Het inmiddels 33 jaar oude vaartuig bevindt zich aan de rand van het zonnestelsel op een afstand van bijna 14 miljard km (92 keer de afstand Aarde-Zon). Signalen die vanaf de Aarde naar de Voyager 2 worden verstuurd doen er bijna 13 uur over om daar aan te komen en vice versa. Eén babbel tussen vluchtleiding en toestel duurt minstens 25u 30m 42s, aldus het laatste statusrapport van beide Voyagers. Men is bezig om te kijken wat nou precies de gegevens in de war stuurt en hoe de boel weer kan worden genormaliseerd. Bron: Planetary Society.

Bevat de Tarantulanevel enkele superzware sterren?

Geplaatst op door Arie Nouwen
7

30 Doradus 016 in de cirkel, links R136. Credit: C.J.Evans et al.

De Tarantulanevel is een grote emissienevel vol geïoniseerd waterstofgas (H II) in de Grote Magelhaense Wolk, een begeleidend sterrenstelsel van onze Melkweg. We kennen de Tarantulanevel ook wel als 30 Doradus of NGC 2070. De Tarantulanevel is een gigantische kraamkamer van sterren, zoals blijkt uit de aanwezigheid in de kern van de nevel van de sterrenhoop R136. Recent onderzoek met behulp van de – hoe verrassend – Hubble ruimtetelescoop laat zien dat één van de sterren in de Tarantulanevel genaamd 30 Doradus 016 maar liefst 90 zonmassa’s zwaar is. De sterrenkundige Nolan Walborn (Space Telescope Science Institute in Baltimore, VS) ontdekte die massa aan de hand van de snelheid waarmee 30 Doradus 016 gassen uitblaast in de vorm van sterrenwind: die snelheid is een gigantische 3.450 km per seconde. Daarnaast blijkt de ster de Tarantulanevel te verlaten met een snelheid van 85 km per seconde. Z’n afstand tot de kern van de nevel is 400 lichtjaar en de nevel zelf is zo’n 500 lichtjaren groot. Wil zo’n zware ster z’n geboorteplek verlaten met een dergelijke snelheid dan moet er een nabije supernova aan te pas komen, die 30 Doradus 016 als een biljartbal wegstootte, maar de Tarantulanevel is te jong om al supernovae te hebben gebaard. Walborn en z’n collega Chris Evans (Royal Observatory Edinburgh in Schotland) en Paul Crowther (University of Sheffield in Engeland) denken daarom dat de ster eerst twee begeleiders had die beiden zwaarder waren, elk meer dan honderd zonmassa’s aan de haak. Dat tweetal schopte op een gegeven moment 30 Doradus 016 de deur uit, na allerlei gravitationele interacties. Maar ’t verhaal wordt nog sterker: uit de berekeningen blijkt dat in de Tarantulanevel wel eens sterren zouden kunnen voorkomen die 300 keer zo zwaar als de Zon zijn. Ding dong 😯 Een verdubbeling van de limiet van 150 zonmassa’s, die theoretici geven aan de zwaarst mogelijke sterren. Mmmm, terug naar de tekentafels met de stervormingsmodellen? Bron: Science News.

Hoe ga je naar ’t toilet in de ruimte?

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Het schijnt de meest gestelde vraag te zijn die mensen stellen aan astronauten: hoe ga je nou precies naar het toilet daarboven in de ruimte, waar je gewichtsloos bent en alles rond gaat zweven? In 1961 mocht astronaut Alan Shepard het nog gewoon in z’n broek astronautenpak doen, maar sindsdien is er een hoop veranderd. In het internationale ruimtestation is het toilet erg verbeterd en in