Yep, 1RXS J160929.1-210524 ís een exoplaneet

In de rode cirkel: exoplaneet 1RXS 1609b. Credit: Gemini Observatory

Goh, je zou toch maar op een planeet wonen die 1RXS J160929.1-210524 wordt genoemd. Hoe zouden ze eventuele bewoners van die planeet noemen? 1RXS J160929.1-210524-ianen? Maar goed, daar gaat het helemaal niet om, heb een beetje last van WK-afkickverschijnselen (vandaag en morgen géén wedstrijden). Waar het wel om gaat is dat deze exoplaneet, 500 lichtjaren van ons verwijderd, inderdaad direct gefotografeerd is met een telescoop op Aarde. 1RXS 1609b – zoals we ‘m liefkozend zullen noemen – was al in 2008 gefotografeerd met behulp van de Gemini North telescoop op Mauna Kea in Hawaï. Probleem was alleen dat de foto niet bevestigd kon worden. Dat kleine lichtpuntje in de rode cirkel hiernaast was vermoedelijk een exoplaneet, 330 AE (da’s 49.500.000.000 km) van de ster genaamd 1RXS 1609 (zonder ‘b’) vandaan, maar zeker was ’t niet. Het zou ook een ver sterrenstelsel op de achtergrond of een ver verwijderde ster kunnen zijn. Het bewijs dat ’t wel degelijk een exoplaneet is, fysiek verbonden aan die dwergster, werd onlangs geleverd door waarnemingen aan de schijnbare afstand van de planeet tot de ster. Net als de Zon beweegt 1RXS 1609 langzaam om de kern van de Melkweg. Zou 1RXS 1609b géén exoplaneet zijn, maar een op de achtergrond liggende ster of sterrenstelsels dan zou z’n schijnbare beweging aan de hemel als gevolg van de rotatie om de Melkwegkern verschillen van die van 1RXS 1609. De schijnbare afstand tussen ster en ‘planeet’ zou dan veranderen. Maar wat blijkt uit de waarnemingen: de afstand was jaren geleden 2,22″ en dat is ’t nog steeds. Beiden hebben dus dezelfde schijnbare beweging aan de hemel, zoals ook blijkt uit de volgende grafiek. Hierin is in blauw de lijn weergegeven die 1RXS 1609b zou moeten hebben als ‘ie op de achtergrond zou liggen. Maar wat doet ‘ie: dezelfde afstand bewaren tot als 1RXS 1609 (de rode lijn), zoals te zien is aan de zwarte stippen, de gemeten schijnbare afstand van 1RXS 1609b tot de ster. Ergo: 1RXS 1609b ís inderdaad een direct gefotografeerde exoplaneet.

Credit: Gemini Observatory/AURA/David Lafrenière (University of Montreal),Ray Jayawardhana (University of Toronto), and Marten van Kerkwijk (University of Toronto)

Bron: Bad Astronomy.

Een kosmische aquarel in de Zuiderkroon

Het stervormingsgebied rond R Coronae Australis. Credit: ESO.

De Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) heeft een schitterende foto gepubliceerd van het gebied rond de ster R Coronae Australis in het sterrenbeeld Zuiderkroon. Dit schitterende overzicht van het gebied rond de ster R Coronae Australis bestaat uit opnamen die zijn gemaakt met de Wide Field Imager (WFI) van de ESO-sterrenwacht op La Silla (Chili). R Coronae Australis staat in het hart van een nabij stervormingsgebied en is omgeven door een subtiele blauwachtige reflectienevel die in een enorme stofwolk is ingebed. De afbeelding vertoont verrassende nieuwe details in dit indrukwekkende hemelgebied. De ster R Coronae Australis maakt deel uit van een van de meest nabije en spectaculaire stervormingsgebieden. Dit portret is vastgelegd met de Wide Field Imager (WFI) van de 2,2-meter MPG/ESO-telescoop op de La Silla-sterrenwacht in Chili. De afbeelding is samengesteld uit twaalf afzonderlijke opnamen, genomen door rood-, groen- en blauwfilters. De afbeelding toont een hemelgebied dat ongeveer zo breed is als de volle maan. In werkelijkheid is de nevel, die op een afstand van ongeveer 420 lichtjaar in het kleine sterrenbeeld Corona Australis (Zuiderkroon) staat, ongeveer vier lichtjaar groot. Het complex is genoemd naar de ster R Coronae Australis, die in het midden van de foto staat. Lees verder

Galactische archeologie op de computer

Een sterrenstelsels 5 miljard jaar geleden. Credit: Andrew Cooper (Durham University)

Als ware galactische archeologen heeft een groepje sterrenkundigen uit Duitsland (Max Planckinstituut) en Nederland (Universiteit van Groningen) onderzoek gedaan naar de ontstaansgeschiedenis van sterrenstelsels. Op computers simuleerden ze het ontstaan en de verdere evolutie van sterrenstelsels en daaruit kwam naar voren dat stelsels zoals de Melkweg het gevolg zijn van een brei aan galactische botsingen. De sterren in de dwergstelsels, die het slachtoffer waren van deze kosmische braspartij, kwamen uiteindelijk terecht in de halo van het grote, centrale stelsel. De oudste sterren in de halo van de Melkweg zijn dus niet van de Melkweg zélf, maar migranten van opgeslokte dwergstelsels, hetgeen zich zo’n tien miljard jaar geleden moet hebben afgespeeld. Net als echte archeologen keken de sterrenkundigen naar ‘lagen’ in de sterren en ontdekten ze een soort van chronologische strata daarin, wijzend op de ouderdom en ontstaansgeschiedenis. Het simulatiewerk werd uitgevoerd in het kader van het zogenaamde Aquarius-project, uitgevoerd door het Virgo Consortium. Woehaha, we naderen het Aquarius-tijdperk. 😀 Wie overigens geïntereseerd is in video’s van de genoemde simulaties van de evolutie van sterrenstelsels kan hier leuke dingen vinden. Bron: Universe Today.

Tataratááá, hier is de geoïde van de Aarde

Credit: ESA – GOCE High Level Processing Facility

De op 17 maart 2009 gelanceerde Europese gravitatiesatelliet GOCE heeft na twee maanden van waarnemen z’n eerste kaart opgehoest van het zwaartekrachtsveld van de Aarde. De satelliet, die eruit ziet als een slagschip uit Star Wars, heeft detectoren aan boord die heel minutieus dat veld kunnen meten. GOCE heeft een geavanceerd GPS-systeem aan boord en door voortdurend de eigen positie te meten kan dat zwaartekrachtsveld worden gemeten. Vliegt de GOCE boven een gebied waar de zwaartekracht sterker dan gemiddeld is dan vliegt GOCE iets sneller, komt ‘ie boven een gebied met minder zwaartekracht dan vliegt ‘ie iets langzamer. De kaart van de zwaartekracht wordt een geoïde genoemd, waarin je van plaats tot plaatst de sterkte van het zwaartekrachtspotentiaal ziet. GOCE, schijnt te staan voor Gravity field and steady-state Ocean Circulation, laat op de kaart de ‘heuvels en dalen’ in het zwaartekrachtsveld zien. Wat vooral opvalt is het ‘dal’ onder het subcontinent India. Met de metingen kan men een veel beter beeld krijgen van het ijsverlies rondom de polen en de verandering in de zeewaterhoogte. Bron: ESA.

ISS vanuit Dordrecht deel 2

OK…..het even een harde leerschool geweest maar ik begin nu toch wel dit “interplanetaire voyeurskunstje” redelijkerwijze onder de digitale knie te krijgen. Het plaatje hiernaast laat toch een aanzienlijke hoeveelheid aardige details zien??!! Ik ben nog niet helemaal bekend met de exacte opbouw van het ISS…ga ik zometeen op het net eens op mijn gemakkie opsnorren,  maar volgens mij zie daar links bijvoorbeeld toch duidelijk de contouren van de aan het ISS vastgekoppelde russische Soyuz (Progress)??? Nou ja….hoe dan ook, ‘k begin steeds happier te worden met de geproduceerde output. Dit plaatje is geschoten met een 2x barlowlens tussen de telescoop en de webcam om zo kunstmatig de brandpuntsafstand te verdubbelen naar 240 cm. Voorts heb ik de frame-rate (het aantal plaatjes per seconde) op maximaal gezet=60 fr.per sec en de belichtingstijd per plaatje veel korter (1/500) genomen om de bewegingsonscherpte het hoofd te bieden. Om maar eens aan te geven hoe moeilijk dat volgen is, tussen de uiteindelijke 1800 frames zaten er slechts twee die OK genoeg waren!!  Omdat het ISS zoveel licht uitstraalt ga ik vanavond eens kijken hoeveel korter die belichtingstijd nog mag zijn wil ik onderbelichte plaatjes krijgen. Ik ben niet ontevreden over de scherpte van dit specifieke plaatje maar wellicht kan het nog veel scherper……droom er natuurlijk van om ook “mijn eigen ruimtewandelaar te vangen”…..en ik ga nog eens proberen wat een 3x barlow doet. Aangezien het ISS nog zeker tot 8 juli (zie het tabelletje op de heavens above-site) leuke overtochtjes gaat maken over Nederland kan ik voorlopig nog lekker door-experimenteren. De uiteindelijke “heilige graal” is natuurlijk de spaceshuttle “vastgeplak”t aan het ISS….enne…aangezien dat nog slechts twee (drie??) gaat gebeuren wil ik voor deze gelegenheden wel graag zeer beslagen ten ijs komen!!

Hoe komt de honingraatnevel aan z’n vorm?

De Honingraatnevel (midden) in de Grote Magelhaense Wolk. Credit: NASA.

In 1992 werd een nevel ontdekt in de Grote Magelhaense Wolk, het naburige dwergsterrenstelsel van de Melkweg, welke door z’n opvallende vorm de Honingraatnevel (Honeycomb nebula) werd genoemd. De nevel komt voor in de buurt van de plek waar in 1987 een supernova plaatsvind, welke vanaf Aarde vanwege z’n nabije afstand uitvoerig kon worden bestudeerd. De Honingraatnevel ligt ingebed in de Tarantulanevel (30 Doradus), waar ik eerder over geblogd heb en die een gigantische kraamkamer van jonge sterren is. Grote vraag die de sterrenkundigen bezighoudt is hoe de Honingraatnevel aan z’n vorm komt. Het vermoeden bestond al een poosje dat er sprake is van een botsing van twee verschillende supernovae, die rimpels in het uitdijende materiaal veroorzaken. Dat vermoeden heeft onlangs ondersteuning gekregen van het werk van John Meaburn (Universiteit van Manchester) en z’n collegae. Uit waarnemingen aan het spectrum van de nevel konden zij afleiden dat het gas gelijkenisssen vertoont met gas van andere botsende schillen van supernovae. Er bestaat nog een alternatieve theorie, namelijk dat de nevel z’n vorm krijgt door de inwerking van een hoogenergetische straalstroom van een zwart gat in het omringende gas en stof, zoals in het geval van SS 433, maar Meaburn en consorten denken dat dá­e theorie toch teveel afwijkt van de waargenomen eigenschappen van de Honingraatnevel. Bron: New Scientist.

Video: Nieuws uit de ruimte

Daar is ‘ie weer: een kersverse aflevering van Nieuws uit de ruimte. Miles O’Brien die ons meeneemt naar de evaluatie van de vlucht van de Falcon 9 raket van SpaceX, die nieuws heeft over de vertragingen van de twee laatste shuttlevluchten en die vertelt over hoe oud-astronaut John Glenn aankijkt tegen de Amerikaanse ruimtevaartplannen. Oh ja, ook nog nieuws over o.a. de Mars 500 in Moskou, het Japanse zonnezeilschip Ikaros en hoe kinderen een grot op Mars ontdekten. Kortom, allemaal kijken naar deze aflevering, nr. 23!

:bron: Bron: Spaceflight.com.

De maansverduistering van afgelopen weekend

De maansverduistering van 26 juni 2010. Credit: Alan Radecki

Nee, maak je niet ongerust, je hebt geen maansverduistering gemist. OK, er was wel degelijk een gedeeltelijke maansverduistering, afgelopen zaterdag de 26e juni, maar die was niet in Europa zichtbaar. De verduistering was wel te zien in Australië, Nieuw-Zeeland en de Stille Oceaan. In Azië (China en Japan) en in Amerika was een deel ervan te zien. De grootte van de verduistering was 0,54, hetgeen wil zeggen dat op het moment van het maximum 54% van het maanoppervlak in de kernschaduw van de Aarde gedompeld is. Fotograaf Alan Radecki nam de eclips waar vanuit de Mojave woestijn in Californië en daar nam ‘ie bijgaande ‘multi-exposure’ opname. Je moet even dubbelklikken om de grote versie te zien, die echt schitterend is. Iedere afzonderlijke foto werd om de vijf minuten gemaakt, waarmee duidelijk de ontwikkeling van de verduistering te volgen is. Goed, dat was dus de maansverduistering aan de andere kant van de aardkloot. Wanneer kunnen wij weer van zo’n verschijnsel genieten? Nou, dat duurt niet lang: 21 december a.s. is er een totale maansverduistering, waarvan wij het begin kunnen meemaken. Bron: Cosmic Log + Sterrengids 2010.

ISS vanuit Dordrecht!

Jahoe!!! Dit plaatje uit eigen astro-keuken stond al een tijdje heel hoog op mijn sterrenkundige verlanglijstje..en gisteravond is het me, bij de tweede poging, dan toch gelukt om vanaf mijn nedrige Dordtse dakterrasje een “detailplaatje” te maken van het overkomende Internationale ruimtestation ISS. Duidelijk zichtbaar zijn de “mainbody”van het ISS en een paar zonnepaneeltjes….oh yes!!

OK, het is nog niet te vergelijken met die spetterplaatjes van die knakker uit (alweer!!) Zuid Limburg waarvan mij de naam even ontschoten is, maar toch…. het begin is er!!  Hmmm, wat is dat toch trouwens met die astronomisch geniale “Limlanders”…..ik bedoel maar, eerst kwam “onze” (sorry voor deze frase!) Hanny uit het verre zuiden ons verassen met haar wereldberoemde “voorwerpje” en vervolgens verschenen, ook weer uit het zalige zuiden, opeens die weergaloos gedetailleerde plaatjes (o.a. incluis duidelijk zichtbare ruimtewandelaar!!)  van het ISS   in ZENIT.

Maar goed dit terzijde…Ik ben in elk geval erg happy met dit eigen plaatje. Om tot dit resultaat tekomen heb ik mijn philips ToU pro webcam in het primaire brandpunt van mijn 20 f6 Newton geplaatst. Op het internet kan je op de Heavens above site precies bepalen wanneer,waar en hoe lang het ISS te zien zal zijn vanaf je waarneemplek….In dit geval kwam het ISS  gisteravond zo rond half twee ‘s nachts op een hoogte van zo’n 60 graden maximaal “over Dordrecht” heen zeilen. Vanuit mijn ommuurde dakterrasje kon ik vervolgens, al trachtend het ISS precies (en wat een rotwerk is dat toch!!) op het kruisdraad van de zoeker (en dus hopelijk ook  op dat webcamchippie!!) te houden,  een AVI filmpje maken van een klein minuutje. Uit die dikke 1800 frames heb ik vervolgens het beste plaatje uitgekozen ter publicatie op dit eerbiedwaardige Blog! HET grootste probleem met het plaatjes maken van zoiets als het ISS is het heel lang precies op de piepkleine chip van de webcam  gericht weten te houden van het ozo snel langs de hemel bewegende ISS. Ik was eerst van plan om nog een twee keer Barlowlens voor de webcam te plaatsen met de bedoeling om de standaard brandpuntsafstand van 120 cm te verdubbelen tot 240 cm…..maarre dan word het met de,  al soepel handmatig (!!) volgend met de in “Dobson-mode” opgestelde telescoop,  wel heel erg lastig om het ISS midden op de chip te krijgen en te houden. Nu had ik van die 1800 frames uiteindelijk maar een stuk of 30 waar het ISS redelijk op te zien was. Maar goed…ik ben nog pas net begonnen met deze tak van “sport”….heb nog tijd zat om (ook??) wereldkampioen te worden…ha..ha… Vanavond hoop ik nog een poging te wagen…..zo rond een uurtje of twaalf (effe precies opzoeken op heavens above) komt het ISS pal door het ZENIT hollen….en dat betekent dat “ie” dus erg dichtbij gaat komen!! Wish me luck !!

Appeltaart volgens recept van Carl Sagan

Credit: Jason Dunn at The Space Tourist

M’n vrouw heeft gisteren diverse appeltaarten en andere lekkernijen gebakken. Vandaag komt er een hele stoet familie, vrienden en kennissen, want één van de dochters (nr. 2 van 3) is jarig. Tataratááá… 😀 Over appeltaart gesproken, ik kwam onlangs dit recept tegen, Carl Sagan’s Apple Pie:Da’s nou echt regelrechte (g-)astronomie, zo’n recept met een compleet heelal erin. Nee, m’n vrouw heeft gewoon grootmoedersrecept gebruikt, niet bovenstaand. Ze zou niet weten hoe ze een heelal moet maken. Eh… de rest van de dag noppes astroblogjes. In de tuin zitten, kletsen, een natje en een hapje, je kent ’t wel… Bron: Martian Chronicles.