Maandelijks archief: juni 2010

Water, water en nog eens water

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Soms komt het nieuws van alle kanten tegelijk binnen en lijkt het of er ergens een kraan is opengezet met nieuwsberichten over één en hetzelfde onderwerp. Een week geleden bijvoorbeeld hadden we die verschillende berichten over de mogelijkheid van microbacteriëel leven op de planeet Mars én de maan Titan. En deze week is letterlijk de ‘water-nieuwskraan’ opengezet, want tot ons komen de berichten over water op Mars en op de Maan. Eerst over Mars. Daarvan is in drie verschillende studies de vraag aan de orde gekomen hoe de oceaan op Mars er vroeger qua kustlijn uitzag. Dát Mars ˜3,5 miljard jaar geleden een oceaan heeft gehad is eerder al vastgesteld, alleen wist men niet precies wáár die oceaan precies lag. Welnu, dit is de uitkomst van één van die studies:

Credit: University of Colorado

Over deze drie studies kan ik nog liters info spuien – haha, liters info spuien, hoe toepasselijk, hoe kom je d’r toch op Adrianus – maar dat bewaar ik voor een andere gelegenheid (lees: nou effe geen zin in). Dan de Maan: deze blijkt in z’n binnenste maar liefst honderd keer meer water te bevatten dan men eerst dacht. Honderd keer meer water! 😯 Wetenschappers van het Carnegie Instituut hebben aan de hand van een nieuwe studie aan de maanstenen die veertig jaar geleden werden meegenomen met de Apollovluchten een nieuwe schatting van de hoeveelheid water op de Maan gemaakt:  64 delen water per miljard tot 5 delen per miljoen, da’s een maat voor die hoeveelheid en die ligt honderd keer hoger dan eerdere schattingen. Het water zou al in de vroegste fase van het ontstaan van de Maan zijn ontstaan, als een soort bijproduct van het hete magma. Francis McCubbin, hoofd van het onderzoeksteam, schat dat als alle water á¬n de maan zich aan het oppervlak zou bevinden er een laag van één meter dikte zou zijn. Het water komt in gekristalliseerde vorm in het interieur van de Maan voor. Bron voor Mars: Cosmic Log. En voor de Maan: Space.com.

CoRoT ontdekt maar liefst 6 nieuwe exoplaneten

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

De nu bekende “CoRoT-familie”. Credit: CNES

De CoRoT-satelliet is aardig op dreef geraakt. Deze week werd bekend gemaakt dat de Franse exoplanetenjager maar liefst zes nieuwe exoplaneten heeft ontdekt, waarmee het totaal aantal ontdekte exoplaneten op 15 uitkomt. Voor de liefhebbers: de nieuwe exoplaneten dragen de namen CoRoT-8b, 10b, 11b, 12b, 13b en… yep goed geraden, 14b. CoRoT-9b mist in dat rijtje, maar die was al in maart ontdekt, als eerste gematigde exoplaneet buiten het zonnestelsel. Alle nieuwelingen in de CoRoT-familie zijn te zien in de afbeelding hiernaast, waarin je naast hun relatieve afmeting ook de afstand tot hun moederster ziet. Naast zes exoplaneten vond CoRoT – hetgeen staat voor COnvection ROtation and planetary Transits – ook  nog een nieuwe bruine dwerg, een object dat het midden houdt tussen planeet en ster. CoRoT-15b, zoals die bruine dwerg heet, is met een massa van zestig keer die van Jupiter te zwaar voor een planeet, maar is net te licht om tot kernfusie te komen en daarmee als ster te ontbranden. Alle exoplaneten werden ondekt met de transitiemethode, waarbij de exoplaneet precies tussen CoRoT en ster schuift en dan een klein lichtdipje veroorzaakt. CoRoT ziet dat dipje en dat is een indicatie voor een exoplaneet. Zekerheid geeft ’t niet, maar aanvullende waarnemingen met andere telescopen, waarbij ook wordt gelet op een Dopplerverschuiving in het spectrum – veroorzaakt doordat de exoplaneet door z’n aantrekkingskracht iets aan de moederster trekt en deze daardoor enigszins wiebelt – hebben de ontdekking bevestigd. De meest bijzondere exoplaneet van het zestal is nr. 11b, die om een ster draait die in maar liefst 2 dagen roteert. Da’s veel sneller dan de Zon, die eens per 26 dagen om z’n as draait. Het is erg lastig om bij snel roterende sterren exoplaneten te ontdekken, maar door naast CoRoT een batterij aan waarneeminstrumenten in te zetten is het toch gelukt deze exoplaneet te ontdekken. Bron: ESA.

Daar ligt ‘ie dan, de Hayabusa-capsule

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Zie daar de capsule van de Japanse missie Hayabusa – formeel de MUSES-C missie [1]Hetgeen staat voor Mu Space Engineering Spacecraft C. Even de missie in een notendop: gelanceerd 9 mei 2003, op 19 én 25 november 2005 volgde een landing op de planetoïde Itokawa en op 14 juni … Continue reading – in de woestijn van Woomera Prohibited Area, ergens in Australië en gefotografeerd vanuit de helikopter, die op zoek was naar de capsule.

Credit: JAXA/Hayabusa Team

De berging van de capsule is volgens JAXA, de Japanse ruimtevaartorganisatie, geslaagd. ‘The Japan Aerospace Exploration Agency (JAXA) has completed the retrieval of the Hayabusa capsule at 4:08 p.m. on June 14th, 2010 (JST). The capsule is deemed intact at the moment’. Bron: Planetary Society.

References[+]

References
↑1 Hetgeen staat voor Mu Space Engineering Spacecraft C. Even de missie in een notendop: gelanceerd 9 mei 2003, op 19 én 25 november 2005 volgde een landing op de planetoïde Itokawa en op 14 juni 2010 landde de Hayabusa-capsule op Aarde, met aan boord misschien afgegraven grondmonsters van Itokawa.

Donkere materie en -energie liggen onder vuur

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

WMAP-kaart van de CMB mét de radiobronnen van Shanks en Sawangwit. Credit: NASA/WMAP.

Hét model dat volgens de meeste sterrenkundigen het heelal het beste beschrijft is het ΛCDM-model, waarin Λ (Lamda=donkere energie) en CDM (cold dark matter, donkere materie) de dienst uitmaken. Maar volgens twee sterrenkundigen van de Durham Universiteit, Utane Sawangwit en Tom Shanks, is het helemaal niet zeker dat dát model correct is. Sterker nog, het zou volgens dit tweetal wel eens kunnen zijn dat donkere materie en donkere energie helemaal niet bestaan. 😯 Voor dat ΛCDM-model hebben de waarnemingen van de WMAP-satelliet [1]Da’s de Wilkinson Microwave Anisotropy Probe. aan de Kosmische Microgolfachtergrondstraling – in het Engels de Cosmic Microwave Background (CMB) radiation – aan de basis gestaan. Die waarnemingen lieten kleine temperatuursverschillen zien tussen verschillende gebieden aan de hemel, ‘koude’ en ‘warme’ gebieden, en al die gebieden hadden een omvang van ongeveer 1 graad, da’s twee keer de diameter van de Maan. Dá­e waarneming leidde de sterrenkundigen tot de verdeling van 4% gewone materie, 22% donkere materie en 74% donkere energie in het heelal. Maar wat is volgens Sawangwit en Shanks nou het geval: hun waarnemingen aan ver weg gelegen radiobronnen – in de afbeelding weergegeven met kleine witte cirkels – laten zien dat er sprake is van een soort van uitsmeren van de fotonen van de CMB, met als gevolg dat de koude en warme gebieden daarin groter lijken dan ze zijn. Met andere woorden: die 1° is sterk overdreven, de ‘rimpels’ in de CMB zijn in werkelijkheid veel kleiner en dús is volgens hun logica die 4%-22%-74%-verdeling onjuist. Lees verder →

References[+]

References
↑1 Da’s de Wilkinson Microwave Anisotropy Probe.

De Hayabusa-capsule is geland in Australië

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

De Hayabusa-capsule is vanmiddag na een intrede in de Aardse dampkring om 15.51 uur Nederlandse tijd en vervolgens een twintig minuten durende afdaling met een parachute neergekomen in Australië. Op de website van JAXA, de Japanse ruimtevaartorganisatie, wordt gemeld dat de 18 kg zware capsule is neergekomen in het Woomera Prohibited Area en dat een helikopter de capsule om 19.56 uur Nederlandse tijd heeft teruggevonden. Vanuit een DC-8 werd de afdaling in de dampkring gefilmd en dat leverde de volgende spectaculaire beelden op:

De capsule is meegenomen naar een onderzoekslaboratorium, waar men de capsule zal openen, waarin zich (hopelijk) afgegraven monsters bevinden van de planetoïde Itokawa. Zo, genoeg gekletst over Hayabusa, nou ga in Duitsland-Australië kijken. Hé, Australië, daar had ik het net over. 😉 Bron: Bad Astronomy.

De spanning stijgt: Hayabusa keert vanmiddag terug!

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Voorstelling van Hayabusa’s terugkeer. Credit: NASA/JPL-Caltech.

Het is nou echt aftellen voor de Japanse missie Hayabusa. Vanmiddag om 15.51 uur Nederlandse tijd zal de 18 kg zware capsule de atmosfeer ingaan en vervolgens na een twintig minuten durende afdaling per parachute landen in de woestijn van Australië. Die capsule – hopelijk de bodemmonsters bevattend van de planetoïde Itokawa – is kort daarvoor losgekoppeld van de rest van het ‘moederschip’ Hayabusa. Dat moederschip zal niet doorvliegen in de ruimte, zoals ik eerder schreef, maar de capsule achterna gaan, en daarbij verbranden in de dampkring. Vanavond zal ik wel meer info hebben over de al of niet succesvolle afdaling en landing. Wie ‘m zelf ‘live’ wil volgen moet deze site van de Japanse ruimtevaartorganisatie JAXA bekijken. Eh… dat wil zeggen als ‘ie werkt, want voorlopig lijkt die site plat te liggen. Zucht… [Update]: Gebruik deze link, die na het installeren van een IE-extensie wél werkt. De Hayabusa-missie, waarbij op 26 november 2006 de planetoïde Itokawa werd bezocht, is regelmatig geteisterd door onheil, dus een tikkie geluk bij de afdaling is welverdiend. Bron: Planetary Society.

Koningin Beatrix heeft radiotelescoop LOFAR geopend

Geplaatst op door Arie Nouwen
4

Koningin Beatrix opent LOFAR (© Carolina Ødman)

’s Werelds grootste radiotelescoop LOFAR is op zaterdag 12 juni officieel geopend door Hare Majesteit de Koningin tijdens een speciale ceremonie. Deze ceremonie vond plaats in het centrale LOFAR gebied van zo’n 400 hectare tussen Exloo en Buinen in het oostelijk deel van Drenthe. In een multimediale presentatie vertelden wetenschappers, bestuurders, captains of industry en betrokkenen uit de omgeving hoe belangrijk LOFAR voor hen is geweest en zal zijn. Dit was de opmaat naar de officiële handeling van Hare Majesteit Koningin Beatrix, die met een druk op de knop de waarnemingen met de LOFAR telescoop startte. Zij werd daarbij omringd door een groep schoolkinderen. De waarneming leverde na enkele seconden op een groot scherm de eerste officiële resultaten op met deze super-radiotelescoop. Na de officiële opening werd een overeenkomst getekend tussen Nederland, Frankrijk, Duitsland, Zweden en Engeland om gezamenlijk gebruik te gaan maken van de LOFAR antennestations, die inmiddels in ook deze landen zijn gebouwd.  Lees verder →

Voor het eerst bewegende exoplaneet waargenomen

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Credit: ESO/A.-M. Lagrange

Er zijn al bijna 500 exoplaneten ontdekt, waarvan sommigen zelfs al direct gefotografeerd zijn. Maar die foto’s waren van planeten die ver van hun moederster afstaan en die jaren later vanaf de Aarde gezien vrijwel op dezelfde plek staan. Maar met de exoplaneet Beta Pictoris b, een op Jupiter lijkende gasreus bij de ster ? Pictoris, 60 lichtjaren van ons vandaan in het sterrenbeeld Schilder (Pictor), is dat anders. Die heeft men letterlijk zien bewegen, in z’n omloop om de ster. Beta Pictoris b is één van die exoplaneten die ze in 2008 al direct hebben gefotografeerd. Van de tien exoplaneten die gefotografeerd zijn staat deze exoplaneet het dichtste bij z’n ster, met een afstand van 8 á 15 Astronomische Eenheden – één AE is de afstand tussen Zon en Aarde, zo’n 150 miljoen km – en dat maakt het mogelijk de beweging in beeld te krijgen. Beta Pictoris (? Pic) staat in ’t midden, links ervan ? Pic b in 2003, rechts ? Pic b in 2009. ? Pic b, zoals we ‘m maar even zullen noemen, is ongeveer negen keer zo zwaar als Jupiter. De waarneming van de bewegende planeet werd gedaan met het NAOS-CONICA instrument dat verbonden is aan ESO’s Very Large Telescope in Chili. Men schat dat ? Pic b één rondje om de ster aflegt in 15 tot 20 jaar. Dát ? Pic een exoplaneet heeft is sowieso verbazingwekkend volgens de sterrenkundigen, want de ster is slechts 12 miljoen jaar oud. Men had altijd het idee dat de vorming van een zware gasreus zoals ? Pic b véél meer tijd nodig zou hebben dan die leeftijd, maar kennelijk kunnen reuzen-gasplaneten veel sneller vormen. Bron: ESO.
.

Parachutespringen tijdens een shuttlelancering

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Van Wideman, scanned by Peter Hugosson-Miller.

Het was 24 april 1990, ruim twintig jaar geleden. De dag dat Space Shuttle Discovery om 14.33 uur Nederlandse tijd werd gelanceerd voor STS-31, de missie die de Hubble Space Telescope in de ruimte bracht. Zeer belangrijke missie dus, mag je met de wetenschap van Hubble’s succesvolle missie achteraf wel zeggen. Diezelfde dag ging parachutespringer Peter Hugosson-Miller met wat vrienden parachutespringen… óók in Florida. En dat leverde bovenstaand plaatje op met op de voorgrond de skydivers en achteraan… yep, de Discovery. Dat moet vast en zeker dé sprong van hun leven zijn geweest. Schitterende foto, nietwaar? De Discovery heeft overigens nog één vlucht te gaan, namelijk missie STS1-133, welke voor een lancering op 16 september op de rol staat. Bron: Bad Astronomy.