Herschel werpt een blik op cluster Abell 2218

Credit: ESA / SPIRE / HerMES

[klik klik, effe overschakelen op standje Oranje, na die fabuleuze wedstrijd tegen Brazilië zojuist! 😀 ] Je zou ‘t niet zeggen, maar die vage blobs hierboven maken deel uit van Abell 2218, een gigantisch cluster van sterrenstelsels, die wel duizend leden telt. Vereeuwigd op de digitale gevoelige plaat door SPIRE, de Spectral and Photometric Imaging Receiver aan boord van de Europese infraroodsatelliet Herschel. De blauwe vlekken behoren tot Abell 2218 zelf, ruim twee miljard lichtjaar van ons vandaan in het sterrenbeeld Draak, de heldere gele vlek is een sterrenstelsel dat véél verder weg ligt, pak ‘m beet 11 miljard lichtjaar. Dá t sterrenstelsel zouden we normaal gesproken niet kunnen zien, maar door het zogenaamde gravitatielens-effect, ooit voorspeld door Einstein op basis van z’n Algemene Relativiteitstheorie, wordt het licht van het ver verwijderde stelsel verbogen én versterkt door de zwaartekracht van Abell 2218 en daardoor kunnen we ‘m wel zien. Op de foto hieronder zie je rechts Abell 2218 in optisch licht, opgehoest door Hubble, en daar zie je het ver verwijderde sterrenstelsel in de vorm van al die boogjes. Het kruisje in de SPIRE-foto is de kern van Abell 2218. Links afzonderlijke foto’s in drie verschillende infrarood-golflengten, 250, 350 en 500 micrometer.

credit: ESA/Herschel/SPIRE & NASA/ESA/STSci

Bron: Herschel.

De Leo Ring veroorzaakt door galactische botsing

De gigantische Leo Ring, rechts drie uitvergrootte optische delen. Credit: CFHT/Astron – P.A. Duc

In de zogenaamde Leo Groep, een cluster van sterrenstelsels  welke zoals de naam al doet vermoeden te vinden is in het sterrenbeeld Leeuw, is in de jaren tachtig een gasring ontdekt, die met een omvang van 650.000 lichtjaar gigantisch mag worden genoemd. Recent onderzoek heeft laten zien dat die ring het gevolg is van een botsing, welke ongeveer een miljard jaar geleden moet hebben plaatsgevonden tussen de sterrenstelsels NGC 3384, nu gelegen in het centrum van de Leo Groep, en M96, een groot spiraalstelsel aan de rand van de cluster. Vorig jaar had men op basis van waarnemingen aan de hoeveelheid metalen – da’s alles zwaarder dan helium – in de ring het vermoeden dat ‘ie wel eens zou kunnen bestaan uit oergas, waterstofwolken die kort na de oerknal zijn gevormd. Dat oergas is nog nooit ontdekt en die ring zou wel eens uit dat 13,7 miljard jaar oude spul kunnen bestaan, zo dacht men toen. Oergas heeft twee kenmerken: het houdt zich alleen op buá­ten sterrenstelsels én er kunnen geen sterren uit ontstaan, daar is het veel te ijl voor. Maar wat blijkt nu uit optische waarnemingen met de Canada-France-Hawaii Telescope MegaCam camera: dat er zich toch sterren vormen in de ring. Kortom, noppes oergas. Vervolgens ging men op een grote computer simuleren wat dan wel de ring kan hebben veroorzaakt en toen kwam daar die botsing tussen de twee sterrenstelsels uit. Nou ja botsing, ze vlogen gewoon dwars door elkaar heen, waarbij ze lange slierten van gas achterlieten, de Leo Ring vormend. Op dit moment anno nu – eh… da’s dubbel, ik weet ‘t – staan NGC 3384 en M96 38 miljoen lichtjaar van ons verwijderd. In de volgende video zie je die gesimuleerde botsing mooi in beeld:

Zoek je nog ontspannende lectuur voor op je vakantie? Dan moet je het wetenschappelijke artikel van bovenstaande ontdekking lezen: A collisional origin for the Leo ring. Bron: CFHT.