Maandelijks archief: juli 2010

Op vakantie!

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Zo, genoeg gewerkt voor dit jaar, we gaan op vakantie! Koffers ingepakt, fietsen op de auto (vijf stuks, pffffff) en op naar Drenthe. We gaan daar twee weken lekker bivakkeren en dan met de fiets alles verkennen. Moeten jullie het twee weken zonder astroblogjes doen? Nee hoor, wees gerust. Iedere dag heb ik in het kader van de Zomergallerij een mooie astrofoto met kort bijschrift. En Jan is gewoon thuis, dus die past op de winkel en schrijft af en toe ook blogjes. Misschien over z’n rompslomp belevenissen met Registax.  Afijn, jullie ook allemaal een fijne vakantie en tot over twee weekjes. Doei! :-D’

Chandra ziet microquasar bellen blazen

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Microquasar S26 in NGC 7793. Credit: X-ray (NASA/CXC/Univ of Strasbourg/M. Pakull et al); Optical (ESO/VLT/Univ of Strasbourg/M. Pakull et al); H-alpha (NOAO/AURA/NSF/CTIO 1.5m)

Met behulp van NASA’s röntgen-ruimtetelescoop Chandra hebben sterrenkundigen in het sterrenstelsel NGC 7793, gelegen in het sterrenbeeld Beeldhouwer (Sculptor), een zogenaamde microquasar ontdekt die naar twee kanten enorme hoogenergetische gasbellen uitblaast. Zo’n microquasar is niets anders dan een stellair zwart gat, eentje die dus voortgekomen is uit een zware ster, die aan het einde van z’n actieve leven als supernova ontplofte en wiens kern vervolgens ineenstortte tot zwart gat. Vlakbij dit zwarte gat bevindt zich een gewone ster, wiens materiaal wordt aangetrokken en rond het zwarte gat gaat rondtollen in een accretieschijf. Het materiaal wordt onder invloed van magnetische velden om de zoveel tijd in grote hoeveelheden uitgebraakt in twee richtingen en dat levert onderbroken straalstromen op, op de foto te zien in de uitvergrotingen rechts.

Microquasars

Zo’n bellen blazende zwart gat wordt een microquasar genoemd, verwant aan de ‘echte’ quasars, die gevoed worden door superzware zwarte gaten in de kernen van actieve sterrenstelsels. In ons eigen Melkwegstelsel bevindt zich ook zo’n microquasar, SS433, maar die is tien keer minder energiek dan S26, zoals de microquasar in NGC 7793 wordt genoemd. Op de kleine afbeelding rechtsboven is het zwarte gat de blauw-groene vlek in ’t midden, naar rechtsboven en linksonder zijn de bellen te zien, in röntgenlicht, van top tot teen 34.000 lichtjaren lang. 😯 De onderste foto is in H-alpha licht en de grote is een optische foto. Bron: Chandra.

Totale zonsverduistering tijdens WK-finale

Geplaatst op door Arie Nouwen
5

Een eclips tijdens de finale van het WK. Credit: FIFA.

Aanstaande zondag, 11 juli, is er een totale zonsverduistering boven de zuidelijke Stille Oceaan. De schaduw van de maan zwiept daarbij met grote snelheid over de aarde en passeert daarbij onder meer Paaseiland, beroemd om de reusachtige beelden die de oorspronkelijke bewoners daar in het verleden hebben gemaakt. Maar ook in andere exotische bestemmingen zoals de Cook Eilanden en Frans-Polynesië is de totale zonsverduistering mogelijk mooi te zien. De totaliteit van deze verduistering, waarbij de zon geheel achter de maan is verdwenen, duurt ruim 5 minuten. Die begint om 22.11 uur, vier minuten voor het officiële eindsignaal van de finale van het WK voetbal in Zuid-Afrika. Op het moment dus dat Wesley Sneijder de winnende goal inschiet tegen Spanje gaat daar onderaan de Grote Oceaan het licht uit. 😀  Het verdwijnen van de zon en het verschijnen van de stralenkrans (corona) rond de donkere maanschijf, blijft een onvergetelijk natuurverschijnsel.

Totale zonsverduisteringen in onze buurt

Totale zonsverduisteringen zijn niet echt zeldzaam – bijna ieder jaar is er wel één ergens op aarde – maar de kans dat juist jouw woonplaats in het pad van de maanschaduw ligt is erg klein. De laatste totale zonsverduistering in Nederland was in 1715 en de eerstvolgende is pas in 2135! Wil je toch zo’n verduistering zien, dan moet je dus op reis. Heel veel Nederlanders deden dat voor het eerst in 1999, toen er op 11 augustus een totale zonsverduistering zichtbaar was in West-Europa. Toen zijn veel mensen aangestoken door het ‘eclipsvirus’ en sindsdien gaan er redelijk grote aantallen Nederlanders naar verduisteringen overal ter wereld. Ook bekende touroperators organiseren speciale eclipsreizen. De eerstvolgende totale zonsverduistering die een beetje in onze buurt zal zijn, is op 20 maart 2015 boven het noorden van de Atlantische Oceaan, en dan o.a. te zien vanaf de Faeröer Eilanden en Spitsbergen. Meer informatie over zonsverduisteringen is te vinden op de speciale website zonsverduistering.nl. Hier zullen in de dagen na de verduistering ook snel foto’s worden gepubliceerd, ingestuurd door Nederlandse eclipsgangers. Bron: Nova.

NGC 3603: hemels vuurwerk in Kiel

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

NGC 3603, een prachtige sterrenhoop. Credit: NASA/ESA

Hubble strikes again. WK-voetbal of niet, de Hubble ruimtetelescoop gaat gewoon door met mooie plaatjes produceren. Neem ’t voorbeeld hiernaast (dubbelklikken voor groter exemplaar, hier voor megagrote exemplaren), de open sterrenhoop NGC 3603 in het zuidelijke sterrenbeeld Kiel (Carina). De hoop ligt 20.000 lichtjaar om de hoek en hij is in 1834 ontdekt door John Frederick William Herschel. NGC 3603, welke ingebed is in een groot gebied van geïoniseerd waterstofgas, telt duizenden jonge, zware sterren. Eentje is wel heel bijzonder, NGC 3606A genaamd, want z’n gemeten massa is maar liefst 116 zonmassa’s. Een andere in dezelfde sterrenhoop is Sher 25, de B1 superreuzenster die ringen om zich heen heeft gevormd en die tussen nu en 20.000 jaar gaat exploderen als supernova. Hubble nam de foto van dit stukje hemelse vuurwerk met z’n Wide Field Camera 3 aan boord, zowel in optisch als infrarood licht. Prrrrachtigggggg! Bad Astronomy.

De ringmaan Daphnis en de golven in z’n kielzog

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Daphnis temidden van de Keelerscheiding. Credit: NASA/JPL

Twee dagen geleden nam Cassini deze foto van het ringmaantje Daphnis, gemaakt vanaf 73.000 km afstand. Deze 9 km grootte maan bevindt zich in het zogenaamde Keelerscheiding van de A-ring van Saturnus, welke ontdekt is door de Voyager en als eerbetoon genoemd naar de sterrenkundige James Edward Keeler. Op 6 mei 2005 werd z’n ontdekking wereldkundig gemaakt, nadat dezelfde Cassini ’t maantje vijf dagen eerder had gefotografeerd. Op 5 juli j.l. nam Cassini Daphnis wederom op de digitale korrel en dat leverde dit resultaat op, de beste tot nu toe. De Keelerscheiding is zo’n 42 km breed en Daphnis is feitelijk de oorzaak van deze scheiding. De zaagtandvorm in de scheiding komt door het op- en neergaande bewegingspatroon van Daphne in z’n baan om Saturnus: de afstand tot Saturnus varieert met 9 km, net zo groot als de maan zelf, en door z’n inclinatie komt ‘ie soms boven de ring uit en soms eronder, met een afstandsverschil van 17 km. Ook bewegen de deeltjes in de A-ring die zich dichter bij Saturnus bevinden dan Daphnis zich sneller dan die maan en ook dat verschil draagt bij aan de karakteristieke vorm van de Keelerscheiding. Bron: Planetary Society.

Wat levert een blik op Hayabusa’s binnenste op?

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Het binnenste van de Hayabusa. Credit: JAXA.

Dat ‘ie compleet leeg is! Tenminste, zo lijkt het op het eerste gezicht. Ik kwam de foto hiernaast tegen die gemaakt is van de sacrale binnenste container van de Japanse satelliet Hayabusa, die november 2005 getracht heeft materiaal mee te nemen van de planetoïde Itokawa en die 13 juni j.l. terugkeerde naar Aarde. In die container zou het spul van Itokawa moeten zitten, maar afgezien van wat stofjes op het tussenliggende beveiligingsglas lijkt de container leeg. Máár volgens Japanse media zouden wetenschappers ín de container minuscule deeltjes hebben gevonden van ongeveer 0,01 mm groot. Eéntje ervan zie je op deze foto, aangewezen door een soort naald. De Japanse ruimtevaartorganisatie JAXA is niet zo scheutig met het geven van info, dus vallen we op dit moment terug op die media. Volgens dezelfde bron zou men aan de buitenkant van de binnenste container een dozijn grotere deeltjes hebben gevonden, ca. 1 mm in doorsnede. In alle gevallen is de vraag of we met aardse deeltjes van doen hebben of dat ze echt van Itokawa zijn. Het laatste woord is toch aan JAXA. Bron: Planetary Society.

Donderdag lancering van ‘ruimteafval-bewaker’

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Impressie van het SBSS systeem. Credit: U.S. Air Force /Boeing

Komende donderdag, 8 juli dus, wordt de eerste satelliet in het kader van het zogenaamde Space Based Space Surveillance (SBSS) system vanaf Vandenberg Air Force Base in Californië gelanceerd. Deze 500 miljoen dollar kostende satelliet van de Amerikaanse luchtmacht heeft tot taak om het ruimteafval dat om de Aarde heen zweeft scherp in de gaten te houden. Vanaf een hoogte van 627 km boven de Aarde moet die SBSS-satelliet het puin in de gaten houden, dat eerdere satellieten hebben achtergelaten.

Gevaar van het ruimteafval

Er schijnen zo’n 20.000 stukjes puin rond te zweven van een paar centimeter en groter en al dat puin vormt een potentiëel gevaar voor de nu nog functionerende satellieten en voor de bemande ruimtevluchten. Door botsingen in de ruimte tussen satellieten, zoals op 10 februari 2009 tussen een Amerikaanse Iridium- en een Russische Kosmos-satelliet, en door geëxplodeerde satellieten zoals de Chinese ASAT test in januari 2007 komen er héél veel gevaarlijke stukjes ruimteafval bij. Men is er dus alles aan gelegen om dat scherp in de gaten te houden en eventueel voorzorgsmaatregelen te nemen, zoals in maart 2009 toen ISS-astronauten enkele keren de ‘Soyuz-schuilkelder’ in moesten duiken voor naderend puin. Ik heb eigenlijk geen idee hoeveel satellieten het SBSS systeem gaan vormen, maar na donderdag moeten meer lanceringen volgen. Je kan trouwens de grootste stukken ruimtepuin zelf ook in de gaten houden via Google Earth, probeer maar eens! Bron: Universe Today.