Maandelijks archief: september 2010

Pak je 3D-bril: we gaan de Carinanevel bekijken!

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: NASA, ESA, and the Hubble Heritage Project (STScI/AURA);

Een nieuwe opname van de bekende Carinanevel door de Hubble ruimtetelescoop toont een spectaculair en ook wel bizar beeld van de donkere één lichtjaar lange slierten van waterstofgas en stof, die in die nevel voorkomen. De opname is een combinatie van waarnemingen uit 2005 van licht dat uitgezonden is door waterstof met recente waarnemingen die dit jaar zijn gedaan van licht dat door zuurstofatomen is uitgezonden. Beide waarnemingen zijn gedaan met Hubble’s Advanced Camera for Surveys (ACS). De Carinanevel is een gigantische diffusienevel – met z’n doorsnede van 100 lichtjaar maar liefst vier keer zo groot als de Orionnevel – in het zuidelijke sterrenbeeld Kiel, zo’n 7500 lichtjaar van ons verwijderd. In die nevel staat de zeer zware ster Eta Carinae, waarvan men vermoedt dat ‘ie tussen nu en een paar miljoen jaar als supernova kan exploderen. De Carinanevel is een enorm stervormingsgebied, waar talloze ‘mini-eta carinaatjes’ in hun puberfase verkeren. Mocht je als pixel-belustte Astrobloglezer bovenstaande afbeelding maar magertjes vinden dan kan je hier wat megaversies (6180 x 3648) vinden: in jpg-formaat (22 Mb) en in tif-formaat (40 mb). OK en waar is dan die 3D-bril, met zo’n rood en groen glas, voor nodig? Nou simpel, om deze 3D-video goed te kunnen bekijken, waarin ingezoomd wordt op de Carinanevel:

Mocht je dat brilletje niet hebben dan is hier een gewone versie. Ook mooi om te bekijken hoor. 🙂 Bron: Hubble.

Waren de Aboriginals ’s werelds eerste astronomen?

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Emu aan de hemel. Credit: : Rayd8 / Wikipedia

Onderzoek door de Australische sterrenkundige Ray Norris (the Commonwealth Science and Research Organization) heeft aan het licht gebracht dat het mogelijk is dat het Australische volk van de Aboriginals al duizenden jaren lang astronomie bedrijft. Mogelijk dat ze al 10.000 tot zelfs 20.000 jaar geleden aan astronomie deden en dat gaat verder terug in de tijd dan de bouwers van Stonehenge, welke 2500 jaar voor Christus werd gebouwd en dat tot nu toe als ’s werelds eerste astronomische ‘observatorium’ wordt beschouwd. Volgens Norris hielden de Aboriginals de sterren in de gaten om te kunnen navigeren en om de tijd bij te houden. Ook vertelden de sterren hun welk seizoen ze te wachten stond. De Aboriginals waren een nomadenvolk, dus de eerste opkomst van bijvoorbeeld de Pleiaden – de bekende sterrenhoop in het sterrenbeeld Stier, die we ook als het Zevengesternte kennen – gaf het signaal verder te reizen op zoek naar oorden waar noten en bessen groeiden. Norris denkt dat de kennis van sterren terug te vinden is in de cultuur van de Aboriginals, bijvoorbeeld in hun liederen. Ook zouden door Aboriginals gemaakte rotstekeningen astronomische gebeurtenissen laten zien, zoals zonsverduisteringen en komeetverschijningen. Een voorbeeld van de Aboriginale astronomie is de Emu aan de hemel, een soort ‘sterrenbeeld’ dat niet gevormd wordt door sterren, maar donkere wolken in een deel van de Melkweg en die je in de afbeelding ziet. Meer informatie en verdere links over dit onderwerp in de Wikipediabron. Bron: Space.com + Wikipedia.

De zoveelste 3D-simulatie van een supernova

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

3D-simulatie van een supernova. Credit: Princeton University/Adam Burrows and Jason Nordhaus

Het lijkt de grootste hobby van sterrenkundigen: lekker programmeren op een supercomputer en dan proberen de werkelijkheid in drie dimensies na te bootsen. Eén van de meest favoriete onderwerpen daarbij is de supernova, een ster die met een gigagrootte knal vaarwel zegt tegen de rest van het heelal. Ik heb daar eerder over geschreven. Maar vergis je niet, die ‘hobby’ is bloedserieus werk en honderden astronomen wereldwijd proberen middels die simulaties meer te weten te komen over het daverende, maar ook dramatische einde van een ster. Onlangs heeft een team sterrenkundigen onder leiding van Jason Nordhaus (Princeton, VS) opnieuw zo’n exercitie uitgevoerd op de PC en de resultaten daarvan zijn 1 september j.l. gepubliceerd in het vakblad The Astrophysical Journal. Centraal in de recente berekeningen staat de zogenaamde ‘bounce’, het korte moment dat de kern van de ster krimpt, vervolgens ‘verstijft’ en weer opveert. Op dat moment wordt een schokgolf gecreeërd plus een enorme hoeveelheid neutrino’s. Met een simulatiecode genaamd CASTRO hebben Nordhaus en z’n collegae op de supercomputers van Princeton en het Lawrence Berkeley Laboratorium geprobeerd die bounce te simuleren en de opvering ná de bounce zie je hieronder:

Wat je hierboven ziet speelt zich in werkelijkheid in 0,4 seconde af in de kern van de supernova. Uit de berekeningen blijkt de kern niet symmetrisch uit te dijen, maar grote verschillen in richting te tonen. Zo’n asymmetrische explosie was ook al in eerdere (3D) simulaties naar voren gekomen. Bron: Eurekalert.

5185 maankraters in één grote catalogus

Geplaatst op door Arie Nouwen
7

Voorbeeld van de “LOLA data” van maankraters. © NASA/LRO/LOLA/GSFC/MIT/Brown

Gebruikmakend van het Lunar Orbiter Laser Altimeter instrument aan boord van NASA’s Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) hebben maan-o-logen, eh… of hoe ze ook mogen heten, welgeteld 5185 kraters op de maan gecatalogiseerd. Van al die kraters, allen 20 km in diameter en groter, hebben ze informatie in een grote database gestopt en dat geeft de onderzoekers een beeld van de ontstaansgeschiedenis van het maanoppervlak. Dat LOLA-instrument heeft daar maar liefst 2,4 miljard metingen voor verricht. 😯 Uit het onderzoek komt naar voren dat één van de oudste structuren op de maan het 2500 km grootte Aitken-bekken is aan de zuidpool van de maan. Verder blijkt dat in de vroegste geschiedenis van het zonnestelsel, toen de maan was blootgesteld aan een permanent bombardement van planetoïden, er twee typen van ‘inslagfamilies’ kunnen worden onderscheiden, die na elkaar het maanoppervlak bestookten. De overgang tussen de families werd gevormd door het moment dat de Mare Orientale (Zee van het Oosten) onstond, een enorme inslagkrater van 900 km grootte. Gedetailleerde informatie over de catalogus van de maankraters is te vinden in de bron van het Lunar Science Institute. Meer over de catalogus is ook te zien in deze video:

De maan is overigens ook nog onderzocht met een ander instrument aan boord van de LRO, het Diviner Lunar Radiometer Experiment, welk met behulp van ingevangen infraroodstraling meer informatie geeft over de minerale samenstelling van de maanbodem. Uitkomst hiervan is dat vijf plekken op de maan zijn gevonden die silica bevatten, bestaande uit silicium dioxide. Bron: Space.com + Lunar Science Institute.

Promo-video van Virgin Galactic’s ruimtereizen

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

De bedoeling is dat ergens in 2012 Virgin Galactic start met z’n eerste commerciële suborbitale ruimtereizen. Kosten voor één retourtje aarde-ruimte-aarde: $ 200.000,-, een koopje, ahum…! Commerciële ruimtevaart is in een stroomversnelling gekomen, gelet op het recente nieuws van o.a. Boeing’s ruimteplannen, Virgin Galactic’s eerste testvluchten en de recente lancering van Falcon 9 van SpaceX. Kortom, hoogste tijd voor een regelrechte promo van Virgin Galactic, waarmee je een idee krijgt wat je voor die 2 ton krijgt. Ga maar vast sparen! 😀

Bron: Cosmic Log.

Kans dat we Aarde 2.0 in mei 2011 ontdekken

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Kans dat we Aarde 2 mei 2011 ontdekken. Credit: D-van_Rensburg/Pixabay.

Sinds de ontdekking van de eerste planeet bij een andere ster dan de zon in 1995 zijn er 490 van die exoplaneten (teldatum: 16 sept. 2010) ontdekt. De eerste daarvan waren grote planeten, Jupiterachtige gasreuzen die door hun omvang ‘gemakkelijk’ waarneembaar waren vanaf aarde. De jaren erna werd de omvang van de ontdekte planeten wel kleiner, maar ze zijn nog altijd groter dan de aarde. Vandaar de interessante vraag die Samuel Arbesman (Harvard Medical School in Boston) en Gregory Laughlin (University of California, Santa Cruz) zich hebben gesteld: wanneer wordt Aarde 2.0 ontdekt, de evenknie van de aarde, niet alleen qua massa, maar ook qua bewoonbaarheid? Ze lieten statistische berekeningen los op de 490 reeds ontdekte planeten en ontdekten dat de kans 50% is dat Aarde 2.0 begin mei 2011 wordt ontdekt, 66% dat het in 2013 gebeurt, 75% in 2020 en 95% in 2264. Er zijn sterrenkundigen die nog optimistischer zijn en die denken dat februari 2011, als het Kepler-team haar waarnemingen aan 706 kandidaat-exoplaneten definitief bekend gaat maken, al een tweede aarde bekend is. Arbesman en Laughlin denken echter dat dá­e planeten van Kepler niet de juiste waarde van H zullen hebben, de habiliteitswaarde, waarmee de leefbaarheid wordt gemeten (een mix van temperatuur en de aanwezigheid van water). Dus dat een team van een ander instrument mei volgend jaar dé grootste wetenschappelijke ontdekking in tientallen jaren kan doen. We wachten ’t rustig af… Bron: Technology Review.

 

Beleef het heelal binnenkort met ‘Cosmic Sensation’

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Cosmic Sensation

Vorig jaar won een team van studenten en onderzoekers van de Radboud Universiteit in Nijmegen met Cosmic Sensation de Academische Jaarprijs. Ze kregen daar € 100.000,- voor en met dat geld hebben ze een 30 meter grote koepel gebouwd in het Park Brakkenstein, vlakbij de Radboud Universiteit in Nijmegen! Op 30 september, 1 en 2 oktober a.s. zullen ze daar een soort dancefestival organiseren, waarbij door middel van de ‘cosmic composer’ zeer energieke deeltjes van de kosmische straling ( 😯 ) zullen worden omgezet in beeld en geluid. Dat dit gebeurt is echt een wereldprimeur! De DJ’s die tijdens Cosmic Sensation op zullen draven zijn:

  • 30 september (kaarten € 5,-): Acos CoolKAs, Kings of AM, DJ OD’s Silent Disco!
  • 1 oktober (kaarten € 7,50): Acos CoolKAs, Kings of AM, Franky Rizardo, Ralvero, Foktop! with DJ Rockid vs Sandro Silva, host: Mo MC
  • en 2 oktober (kaarten € 7,50):  Acos CoolKAs, Kings of AM, Gelazer! with Shagspeare & Lady Bee, Skitzofrenix, Youri Donatz, host: MC Bizzey

Hier de trailer van Cosmic Sensation. Luidsprekers hard!

Kortom, allemaal naar Nijmegen vanaf 30 september! Kaarten en info bij Cosmic Sensation.

Superzware zwarte gaten stimuleren vorming zware sterren

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Stervorming vlakbij een zwart gat. Credit: Seyit Hocuk en Marco Spaans

De Groningse astronomen Seyit Hocuk en Marco Spaans hebben met behulp van krachtige supercomputers berekend dat superzware zwarte gaten het ontstaan van zware sterren stimuleren. Dit druist in tegen de gangbare theorie dat de geboorte van sterren in de buurt van superzware zwarte gaten, die zich bevinden in de centra van melkwegstelsels, moeizaam verloopt. Hun bevindingen worden eind oktober gepubliceerd in Astronomy & Astrophysics. Hocuk en Spaans maakten gedetailleerde berekeningen van immense gaswolken waaruit honderden sterren ontstaan. Deze gaswolken zijn geen gewone wolken, maar staan dicht bij superzware zwarte gaten, die röntgenstraling produceren. Uit de dagen tot weken durende berekeningen blijkt dat de hoog-energetische röntgenstraling het ontstaan van zware sterren (meer dan vier keer zo zwaar als onze zon) bevordert. Superzware zwarte gaten in de kernen van sterrenstelsels trekken materie aan uit hun omgeving. Deze materie wordt middels wrijving verhit tot temperaturen van miljoenen graden, wat leidt tot de productie van röntgenstraling. Deze straling is zeer energetisch en daardoor in staat diep door te dringen in de gaswolken waaruit sterren ontstaan. De straling zorgt voor zeer efficiënte verhitting van al het interstellaire gas dat in een baan rond het zwarte gat draait. Hierdoor loopt de druk van het gas sterk op, waarna de gaswolken fragmenteren en condenseren tot zware sterren. Lees verder →

Boeing wil commerciële ruimtevluchten gaan verzorgen

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Vliegtuigbouwer Boeing heeft vandaag aangekondigd om samen met Space Adventures te gaan werken aan een commerciëel ruimtetransport, de Boeing Crew Space Transportation-100 (CST-100). Vanaf 2015 zou die niet alleen lage-baan vluchten om de aarde moeten gaan verzorgen, maar óók bemanningen richting het internationale ruimtestation ISS brengen. De CST-100 kan ook ingezet worden om mensen te vervoeren naar het voorgestelde commerciële ruimtestation Sundancer van Bigelow Aerospace, die je ook in de video ziet. De volgende beelden laten meer zien over die CST-100:

Bron: Universe Today.

Kijk nou, een gat in de maan!

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: NASA/GSFC/Arizona State University.

Hadden we vorige week het nieuws over de vondst van bruggen op de maan, vandaag zijn het gaten in de maan. Yep, diepe putten die niet ontstaan zijn door de inslag van één of ander rotsblok uit de ruimte, maar door vulkanisme. Met NASA’s Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) wordt de maan al meer dan een jaar zeer precies gefotografeerd en dat heeft al tot menig verrassend resultaat geleid. Dit keer dus die gaten, waar bovenstaande in de Mare Tranquillitatis (Zee van Rust) er eentje van is. Links zie je in de afbeelding een schaal (100 meter) om een indruk van de grootte te krijgen. Met meerdere opnames van het gat kon men aan de hand van de schaduw de diepte van het gat berekenen: maar liefst 100 meter. Dit gat en ook andere gevonden gaten in de Mare Ingenii en op de Marius Heuvels zijn voorbeelden van zogenaamde lavatunnels, welke ook op aarde worden aangetroffen. Toen de maan miljarden geleden nog vulkanisch actief was kwamen lavastromen voor. De bovenkant kon dan stollen, terwijl onder dat ‘krokante korstje’ de stroming bleef en kon opdrogen. Zo kon er onder die korst een holte ontstaan, welke vervolgens tevoorschijn kon komen als de korst instortte. Door de Japanse maansonde Kaguya zijn al eerder van dergelijke lavatunnels ontdekt. Goed, we hebben dus gaten, bruggen en tunnels op de maan,… what’s next? 😀 Bron: Universe Today (met meer foto’s van andere gaten).