Maandelijks archief: september 2010

Film over Hubble vanaf 4 oktober in Omniversum

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Vanaf 4 oktober verlegt Omniversum de grenzen naar het heelal met het IMAX-film spektakel Hubble. Vlieg langs sterren en planeten en wees getuige van een waar ruimteavontuur. De bemanning van de Space Shuttle Atlantis neemt je mee op een missie naar de Hubble Ruimte Telescoop. Laat je overweldigen door de grootsheid van de ruimte en je visie op het heelal zal nooit meer hetzelfde zijn! Hier alvast een voorproefje met de trailer van de film:

‘Hubble’ is een ongekende reis door verre sterrenstelsels en laat je kennis maken met de grandeur en het mysterie van ons heelal. Ervaar een bijna levensechte vlucht naar de verste uithoeken van het universum en begeleid de astronauten op een van de moeilijkste en belangrijkste missies in de geschiedenis van de NASA. De tip voor deze Astroblog kwam van Jan, die er een item over zag in het journaal vandaag.

Stervorming in het hart van de Roos

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Stervorming in de Rosettenevel. Credit: X-ray (NASA/CXC/SAO/J. Wang et al), Optical (DSS & NOAO/AURA/NSF/KPNO 0.9-m/T. Rector et al)

De Rosettenevel in het sterrenbeeld Eenhoorn (Monoceros) is een bekende en gigantisch grote waterstofwolk, die 5000 lichtjaar van ons verwijderd is. Het is een zogenaamd H II gebied, een interstellaire gaswolk van geïoniseerd atomair waterstof, die een ware broedplaats vormt van jonge sterren. Met de Chandra röntgensatelliet en met de Digitized Sky Survey en het Kitt Peak National Observatorium keken ze in röntgenlicht resp. optisch licht naar de Rosettenevel en naar de daarin gelegen clusters van sterren. Van de centrale cluster NGC 2237 was van 36 sterren al bekend dat die röntgenstraling uitzenden, maar Chandra verhoogde dat aantal tot 160, alle roze stipjes op de foto. Op deze foto is dat door Chandra bestudeerde gebied ín de Rosettanevel afgekaderd weergegeven, en op een andere foto zien we alleen de röntgenlicht uitstralende sterren. Een megareuze-grote resolutiefoto is hier verkrijgbaar in tif-formaat, 37 Mb groot. Uitkomst van al het onderzoek aan de Rosettenevel is dat de stervorming in verhoogde mate nog sterk aan de gang is en dat die jonge sterren volop UV-licht en röntgenlicht uitbraken, welke straling de ook in deze nevel aanwezige ‘pillars of creation’ doet ontstaan. Google maar eens naar andere voorbeelden daarvan. Bron: Chandra.

Lezing over weer en wolken bij Huygens

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Weer en wolken bij Huygens

Morgenavond (vrijdag 10 sept.) zal Hans Prinse, de welbekende Vaderlandse eclipsjager én wolkenwaarnemer, bij sterrenkundevereniging Christiaan Huygens een lezing geven over het onderwerp ‘weer en wolken’. Op de site van Huygens vinden we als opwarmertje de volgende intro van die lezing: “Een ander onderwerp dan sterrenkunde? Nee hoor, je moet er ook voor naar de hemel kijken. En het is wel handig er iets van te weten, bijv. als je op het punt staat die zware telescoop naar buiten te slepen” Hans wil o.a. wat vertellen over Sat24.nl, een onderdeel van de buienradar. Daarmee zie je niet alleen waar het regent. Je ziet rechtstreeks het hele weer met schuivende depressies en hogedrukgebieden en fronten. Je kunt West-Europa overzien, maar ook het weer boven de Benelux of in Spanje of de Canarische Eilanden. Het is misschien herhaling, maar Hans zal ook wat vertellen over de basismachinerie van het weer. Weer is een kwestie van economie: de zon pompt energie naar de aarde, maar doet dat niet eerlijk. Het weer zorgt voor een herverdeling. Het zal jullie misschien verbazen, maar die verdeling gaat van onder af. Als er tijd over is – geen stromende regen, maar een stralende sterrenhemel – dan komt wellicht ook nog de alom besproken klimaatverandering aan bod. De mens wordt in steeds krachtiger termen opgeroepen maatregelen te nemen. De mens is echter niet geïnteresseerd in het klimaat, hij is geïnteresseerd in ondernemingsklimaat. Kortom, allemaal op naar Huygens, klokslag 20.00 uur gaat de zaal open en een half uur later start Hans met z’n weer en wolken.

 

NGC 300 na vijftig uren belichtingstijd

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: ESO

Bovenstaande foto is het resultaat van maar liefst vijftig uren belichtingstijd. Dat wil zeggen dat losse opnames gemaakt met de Wide Field Imager (WFI) van ESO’s La Silla Observatorium in Chili met verschillende filters bij elkaar vijftig uren belicht zijn en ‘gestackt’ dit juweeltje van een foto hebben opgeleverd. NGC 300 is een spiraalsterrenstelsel in het sterrenbeeld Beeldhouwer (Sculptor), met een afstand van 7 miljoen lichtjaar relatief dichtbij ons eigen Melkwegstelsel. Dankzij die nabijheid is het een dankbaar object voor studie van de evolutie van sterrenstelsels en van de sterren en gas- en stofnevels die er onderdeel van uitmaken. Vanaf de Aarde is men in staat om individuele sterren in NGC 300 te zien en dat heeft o.a. geleid tot de ontdekking van het verste stellaire zwart gat dat tot nu toe bekend is, NGC 300X-1. Vandaar ESO’s uitvoerige studie van NGC 300, waarbij men letterlijk sterren in alle grootten en soorten heeft geteld. Een andere keer zal ik wel ingaan op de resultaten van ’t onderzoek. Mega-versies van bovenstaande foto, zoals het origineel van 17 Mb zijn hier te vinden. Wil je nog een mooi filmpje zien waarin wordt ingezoomd op NGC 300 dan moet je de volgende bekijken:

Bron: ESO.

Een kwartet Saturnusmanen plus ringen

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Een kwartet manen plus ringen van Saturnus. Credit: NASA/JPL/Space Science Institute

Op dinsdag 27 juli j.l. nam Cassini de hiernaast staande foto, waarop we een kwartet manen van Saturnus zien plus een gedeelte van diens ringen in sterk perspectief. Die manen zijn van links naar rechts Epimetheus (113 km), Janus (179 km), Prometheus (86 km) en Atlas (30 km). Het is natuurlijk lastig te zien om aan de hand van de foto te weten te komen welke manen het dichtste bij Cassini waren op het moment van de foto en welke verderweg stonden. Vandaar dat ik maar even verklap dat Epimetheus met 1,2 miljoen km het dichtste bij ‘stond’ en de andere drie manen met 1,3 miljoen km afstand een stukje verder. Bij Epimetheus levert dat een resolutie van 7 km per pixel op en bij het overige trio van 8 km/px. Mooi plaatje hoor. Bron: Ciclops.

Even reclame maken voor Vodafone hoor

Geplaatst op door Arie Nouwen
3

Gisteravond zat ik TV te kijken – komt in de beste families voor – en toen zag ik deze schitterende reclame van Vodafone, onderdeel van de campagne genaamd Power to You:

Geen idee of dit concept van ‘Stargazer’, een applicatie waarmee je op je mobieltje de sterrenhemel ziet zoals die op hetzelfde moment echt boven je is, werkelijk bestaat. Ik weet wel dat er al zoiets bestaat, de MySky van Meade, maar in een test in het maandblad Zenit (september 2009) kwam deze niet goed uit de verf. Ik hoop dus dat ’t filmpje hierboven snel werkelijkheid zal worden, want het zou echt een sublieme app zijn. Eh… bij de weg, ik wordt voor deze ‘reclame’ niet betaald door Vodafone hoor. Verdien er geen cent aan, tenzij jullie op de ads hiernaast klikken (hint hint hint 😉 ).

De speurtocht naar vulkanen op exoplaneten start in 2014

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Impressie van vulkanen op een exoplaneet.  credit: W. Henning, NASA Goddard.

Er zijn al bijna vijfhonderd exoplaneten bij andere sterren bekend en daarvan weten we aardig wat de massa, straal, hun omloopbaan om de centrale ster en soms de samenstelling van hun atmosfeer is. Maar verder houdt onze kennis ervan grotendeels op. Maar sterrenkundigen willen altijd een stap verder, want het volgende doel is al weer in zicht: het detecteren van vulkanen op exoplaneten. 😯 Letterlijk vulkanen op exoplaneten zien zal niet lukken, maar men wil wel met behulp van de opvolger van Hubble – de James Webb Space Telescope (JWST), die ergens in 2014 moet worden gelanceerd – kijken naar signalen van eventuele vulkaanuitbarstingen. Aardse vulkanen, zoals dit jaar nog de IJslandse Eyjafjallajökull, spuwen massa’s zwaveldioxide de atmosfeer in. Een grote uitbarsting zoals die van de Mount Pinatubo op de Filipijnen in 1991 bracht 17 miljoen ton van dat spul in de hogere atmosfeer (10-50 km) en bij een superuitbarsting als van de Tambora bij Indonesië kwam tien keer zo veel vrij.

De detectie van vulkanen bij exoplaneten

Een groep sterrenkundigen onder leiding van Lisa Kaltenegger (Harvard Universiteit) denkt dat de JWST in staat moet zijn om in het spectrum van een exoplaneet ‘vingerafdrukken’ te zien van een uitbarsting ter grootte van de Tambora. Drie voorwaarden: de exoplaneet moet een secundaire eclips maken, d.w.z. gezien vanaf de Aarde moet ‘ie achter de ster langs gaan [1]Yep, een primaire eclips is als de planeet vóór de ster langs gaat.. Daarmee kunnen ze het gecombineerde spectrum van ster + planeet van elkaar losweken en houden ze het spectrum van de planeet over, waar eventueel die zwavel dioxide in te zien is. Ten tweede moet de exoplaneet niet verder dan 30 lichtjaren van de Aarde af staan. En tenslotte zullen die uitbarstingen niet zo vaak plaatsvinden, dus de JWST zal héél wat rotsachtige kandidaat-exoplaneten (en geen gasreuzen zoals Jupiter, die geen vulkanisme kennen) in de gaten moeten houden. Bron: CfA/Harvard.

References[+]

References
↑1 Yep, een primaire eclips is als de planeet vóór de ster langs gaat.

Een ansichtkaart vanaf de rand van het heelal

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: ESO

Vandaag werd tijdens de ‘Europese Week van Sterrenkunde en Ruimtewetenschappen’ in Lissabon (Portugal) het boek Postcards from the Edge of the Universe gelanceerd. Het 120 pagina’s tellende boek is een soort van herinneringsboek ter ere van het internationale jaar van de sterrenkunde 2009, toen herdacht werd dat het 400 jaar geleden was dat Galileï de eerste blik op het heelal wierp met behulp van een telescoop. In het boek staan 24 bijdragen van sterrenkundigen die eerder verschenen zijn op de website Cosmic Diary, een ‘cornerstone project’ van IYA2009. De artikelen van die wetenschappers, allen vier bladzijden tellend, gaan over uiteenlopende onderwerpen, zoals ‘Seeking the Origins of Thermonuclear Supernovae’ door Nando Patat en ‘How Did Our Milky Way Form?’ door Gayandhi de Silva. Van zonnevlekken tot zwarte gaten en van exoplaneten, via supernovae tot donkere materie, over al die onderwerpen krijg je een update in de meest recente stand van zaken. En dat alles vormgegeven met prachtige foto’s van objecten in ons zonnestelsel, het Melkwegstelsel en daarbuiten. Kortom: downloaden dat boek (29 Mb) of kopen in hardcopy. Bron: Beyond IYA2009.

De webcomic van Hanny’s Voorwerp is uit. Bestellen maar!

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Een fragment uit de webcomic over de quasar in IC 2497. Credit: Zooniverse.

Het was ergens in de nacht van donderdag op vrijdag een week geleden dat de webcomic over Hanny’s Voorwerp officiëel werd gelanceerd. Die webcomic –  heette dat niet vroeger gewoon een stripverhaal, ahum? – genaamd ‘Hanny and the Mystery of the Voorwerp’ werd op de Dragon*Con in Atlanta (VS) publiekelijk gemaakt en Hanny van Arkel zelf was vanuit het Limburgse Heerlen via een online verbinding ‘aanwezig’ bij die feestelijke gebeurtenis. Voor degenen die toen op één oor lagen en bomen aan het doorzagen waren met hun gesnurk: hier is het allemaal nog eens te zien. Afijn, die webcomic is verschenen en dit 40 pagina’s tellende ‘stripverhaal’ is erg goed, wat zeg ik… héél erg goed zelfs! De gehele webcomic is hier te downloaden, maar nog veel beter is het om ‘m te bestellen. Ik heb zojuist zelf ook een exemplaar besteld en inclusief bezorgkosten kost ’t € 7,45 ($ 9,34). Nou, da’s toch geen geld voor zo’n prachtig getekend en heel leerzaam product. Niet alleen wordt verteld hoe de ontdekking van Hanny’s Voorwerp precies gegaan is, maar ook hoe het mysterieuze object door vele instrumenten wordt onderzocht en welke wetenschappelijke ideeën er over bestaan. Zo laten ze bijvoorbeeld op blz. 19 zien hoe de quasar in het naburige sterrenstelsel IC 2497 precies werkt (zie afbeelding). Kortom, allemaal de webcomic van Hanny’s Voorwerp bestellen! Eh… nou we het toch hebben over het bestellen/kopen van verplichte vakliteratuur: koop gelijk het septembernummer van de Nederlandse uitgave van National Geographic, want daar staat Hanny ook in! 😀 Bron: Hanny’s Voorwerp.

Hallelujah, wat is dat voor iets in de ruimte?

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Bekijk deze foto gemaakt met Hubble’s Advanced Camera for Surveys (ACS):

Credit: ESA/NASA & R. Sahai

😯 Heeft Hubble een zwart gat gefotografeerd? Of is het nep, een verzinsel van de één of andere creatieve Photoshopper bij de NASA? Nee, niets van dat alles. Bovenstaand tafereel is ECHT! Het betreft de ster LL Pegasi (alias AFGL 3068), 3000 lichtjaar van ons vandaan in het sterrenbeeld Pegasus. De ster zelf is niet te zien, maar wordt omhuld door een donkere nevel, die het begin is van een planetaire nevel, IRAS 23166+1655 genoemd. LL Pegasi is niet alleen, het is feitelijk een dubbelster. Eén van die twee sterren puft voortdurend gas uit en verliest daarbij langzaam maar zeker z”n buitenlagen. Ondertussen draait ”ie een rondje om het gemeenschappelijk zwaartepunt met die andere ster, waarbij iedere 800 jaar één omwenteling wordt afgelegd. Door de combinatie van het wegblazen van de buitenlagen – hetgeen met een snelheid van 50.000 km/uur plaatsvindt – en het draaien om een gemeenschappelijk zwaartepunt worden die buitenlagen in een zwaaibeweging weggeworpen. Dat leverde het perfect symmetrische patroon op dat prachtig door Hubble is vastgelegd. Tussen iedere schil zit een tijdsverschil van… 800 jaren! Aha, logisch! Prachtig en mysterieus tafereel, nietwaar? Bron: Hubble.