Onderzoekers van de Purdue Universiteit in West Lafayette, Indiana (VS) zijn zo vriendelijk geweest om online een kosmische calamiteiten-calculator te zetten, waarmee we exact uit kunnen rekenen wat er gebeurt als een rotsblok vanuit de donkere dieptes van de ruimte met grootte x, dichtheid y en snelheid z inslaat op aarde. Ter vergelijking worden op de site ook echte inslagen beschreven, die (gelukkig) in een ver verleden hebben plaatsgevonden. Ik zou zeggen ‘ga zelf ook eens aan de knoppen zitten, voer de parameters in en kijkt welke catastrofale gevolgen de door jou bedachte inslag heeft’. Bron: Coalition for Space Exploration.
De komeetverkenner Deep Impact (alias EPOXI alias DIXI) heeft vanmiddag de komeet Hartley 2 (alias 103P/Hartley) op 700 km afstand gepasseerd. Op dat moment nam ‘ie bovenstaande foto. En wat voor een foto! Super gewoon! De foto toont de kern van Hartley 2. Zou je de gasstromen even wegdenken, dan zou je denken te maken te hebben met een planetoïde. Maar het is dus een grote, langwerpige, vuile ijsbal, die door de nadering tot de zon begint te stralen en zodoende een komeet met een staart is. Op haar website (zie bron) heeft Emily Lakdwalla vijf foto’s van de scheervlucht van Deep Impact langs Hartley 2 gezet. Ik zal er vanavond vast en zeker op terugkomen. Bron: Planetary Society.
Een paar weken terug had ik hier een Astroblog met een héééél lange afbeelding met een dwarsdoorsnede van de aardse atmosfeer. Zóóó lang dat ik die afbeelding uit risico-overwegingen maar eventjes op een ‘subpagina’ plaatste. Héééél lange afbeeldingen zijn zeker in de mode, want van de week kwam ik een héééél lange afbeelding tegen waarin alle interessante informatie over de space shuttles wordt gegeven. De laatste vlucht van de Discovery is aanstaande, snif snif, dus hoogste tijd om deze héééél lange afbeelding te laten zien. En net als die héééél lange afbeelding van de atmosfeer kan je ‘m pas zien als je op de “lees verder” knop hierna drukt. Héééél veel plezier d’r mee! 😀 Lees verder →
Deze bumpersticker, ergens in de Verenigde Staten gespot, wil ik ook hebben! 🙂 Geen idee wat de clou van de grap is? Dan zal ik ‘m hier omgekeerd verklappen, moet je wel je computer voor op z’n kop zetten:
2011 is door de Verenigde Naties uitgeroepen tot het Internationale Jaar van de Scheikunde (IYC 2011)! ‘Eh… ja, scheikunde, so what?’ hoor ik jullie hardcore-astrobloggers al denken, ‘wat hebben wij te schaften met scheikunde?’ Nou simpel, sterrenkunde en scheikunde zijn zeer nauw met elkaar verbonden. Scheikunde of chemie is de studie van samenstelling en bouw van stoffen, de chemische veranderingen die plaatsvinden onder bepaalde omstandigheden, en de wetmatigheden die daaruit te destilleren zijn. Die ‘stoffen’, daar gaat het even over, want die bestaan uit atomen, enkelvoudige stoffen bestaan uit één soort atomen, samengestelde stoffen uit meerdere atoomsoorten. En waar komen die atomen vandaan? Tataratááá, daar komt de sterrenkunde om de hoek. Atomen of elementen zijn namelijk allemaal in het heelal ‘gebouwd’ in drie soorten processen: in de eerste twintig minuten na de oerknal – waarmee 13,7 miljard jaar geleden het heelal ontstond, had je de oerknal-nucleosynthese, in de volgende 13,7 miljard jaar, vanaf het moment dat de eerste sterren onstonden, had je de stellaire nucleosynthese en de explosieve nucleosynthese[1]Een klein deel van de elementen ontstaat overigens ook door kosmische straling.
Welke elementen zijn wanneer ontstaan? Credit: Wikimedia Commons.
Bij de eerste vorm van nucleosynthese, kort na de oerknal, onstonden waterstof, deuterium, helium, lithium, tritium en beryllium. Bij de stellaire nucleosynthese, die zoals de naam al aangeeft in sterren plaatsvindt, worden de elementen tot en met ijzer gevormd, de lichte elementen zoals koolstof in lichte sterren, de zware elementen zoals ijzer in de zwaarste sterren. De zwaarste elementen in het periodieke systeem ná ijzer zijn allemaal ontstaan in de allereerste seconden na de uitbarsting van een supernova. Da’s de laatste vorm, de explosieve nucleosynthese. In de afbeelding hiernaast zie je nog even op een rijtje wat wanneer in de kosmische (g-)astronomische keuken gebrouwen is. Kortom, na IYA 2009, het Internationale Jaar van de Sterrenkunde, hebben we met IYC 2011 weer iets leuks voor de boeg! 😀 Bron: Chandra en Wikipedia.
De door de aarde afgelegde weg door de Melkweg. Credit: Matteo Ruggiero et al.
Sterrenkundigen zijn er in geslaagd om voor het eerst te laten zien welke weg de aarde door de Melkweg aflegt aan de hand van ver verwijderde pulsars. Matteo Ruggiero en z’n team (Politecnico di Torino in Italië) keken met de radiotelescoop van het Parkes Observatorium naar vier pulsars, neutronensterren die snel roteren en die in twee meebewegende bundels radiostraling de ruimte inzenden. Eerder hadden sterrenkundigen al bedacht dat pulsars, die een zéér nauwkeurige en vaste rotatieperiode hebben, als GPS-bakens kunnen dienen en dat op deze wijze een soort van kosmische navigatie mogelijk is, net zoals wij daarvoor de GPS-satellieten gebruiken. Ruggiero en maatjes voegden de daad bij het woord en keken met de Parkes-telescoop naar de vier pulsars. Probleem was wel dat ze maar één pulsar tegelijk in de gaten konden houden, maar als ze alle vier de pulsars in drie dagen tijd hadden waargenomen konden ze met een door hun bedacht programma, TEMPO2 genaamd, net doen alsof de pulsars tegelijk werden bekeken. En aldus kon men een driedimensionaal traject maken van de aarde gedurende drie dagen door de Melkweg, een traject dat natuurlijk door het gehele zonnestelsel werd ‘bewandeld’. Knap bedacht en uitgevoerd allemaal, nietwaar? Nou nog kijken of deze kosmische GPS ook aankomende files kan vermijden. 🙂 Meer weten over de pulsar-GPS en de toepassing ervan? Dan moet je dit wetenschappelijke artikel van Ruggiero et al lezen. Bron: Technology Review.
Clusters en schaduwen in de CMB. Credit: Rutgers Universiteit
Sterrenkundigen van de Rutgers Universiteit hebben samen met Chileense collega’s van de Pontificale Katholieke Universiteit van Chili tien clusters van sterrenstelsels ontdekt. Zij deden dat op een ongebruikelijke wijze, namelijk door met behulp van de Atacama Cosmology Telescope (ACT) in Chili op zoek te gaan naar ‘schaduwen’ in de Kosmische Microgolf-achtergrondstraling (in het Engels afgekort als CMB). Bij dat onderzoek werden radiogolven in het millimetergebied van het electromagnetisch spectrum afkomstig van die straling bekeken, op zoek naar signalen van het zogenaamde Sunyaev-Zel’dovich effect (SZE). Door dat effect, voor het eerst door de Russen Rashid Sunyaev en Yakov Zel’dovich geopperd in 1969, reageren fotonen van de CMB met electronen in het hete gas in die clusters. Door de interactie tussen fotonen en electronen wordt de CMB in de richting van de sterrenstelsels met het hete gas verstoort en dat zou in de vorm van ‘schaduwen’ van de CMB te zien moeten zijn. Geen echte schaduwen, maar een lichte verhoging van de energie van fotonen, door het ‘duwtje’ wat ze van het hete gas krijgen. Bij eerder onderzoek gebruikte men clusters van sterrenstelsels om schaduwen in de CMB te vinden, maar de sterrenkundigen onder leiding van Lyman Page – prachtige voornaam heeft die man, astronomisch verantwoord – deden het dit keer andersom: zoek SZE-schaduwen en probeer vervolgens de clusters te vinden die daar verantwoordelijk voor zijn. En aldus geschiedde, zoals beschreven in dit wetenschappelijke artikel. In tien gevallen vond men schaduwen en de daaraan gekoppelde clusters. Vier daarvan zie je in de afbeelding, bovenaan de schaduwen (de donderblauwe vlekken), daaronder de massieve clusters, waarbij de witte lijnen countouren van de door ACT waargenomen millimeterstraling zijn. Bron: Rutgers.
De lichtvervuiling van Amsterdam in kaart gebracht. Credit: DMB/Gemeente Amsterdam.
De gemeente Amsterdam heeft, als eerste grote gemeente in Nederland, de lichtvervuiling boven Amsterdam in kaart gebracht. Een teveel aan licht ontregelt de natuur en de mens. Amsterdam wil lichthinder en lichtvervuiling tegengaan, minder energie verspillen én tegelijkertijd het gevoel van veiligheid en sfeer ’s avonds en ’s nachts verbeteren. Daarom ontwikkelt de gemeente Amsterdam één integrale lichtvisie. In opdracht van de gemeente hebben KEMA en Sotto le Stelle de lichtvervuiling in Amsterdam kaart gebracht. Het publieksrapport van dat onderzoek is hier te downloaden (0,8 Mb). In de winter van 2009/2010 is met een zeer gevoelige lichtmeter gemeten hoe helder de hemel door het kunstlicht werd verlicht. Vervolgens is de helderheid gefotografeerd. De foto’s en het gemeten licht zijn met een computerprogramma omgezet in lijnen en daarna op de plattegrond van Amsterdam gezet. De verdeling van de lichtvervuiling in Amsterdam heeft een T-vorm met uiteinden die lopen van het westelijk havengebied via het centrum naar Amsterdam Zuid-Oost (zie afbeelding). Vanuit het centrum loopt ook een band richting Schiphol. Amsterdam ontwikkelde al criteria voor het slimmer schakelen van de verlichting van gebouwen. Uitgaansgebieden (Rembrandtplein, Leidseplein) en locaties zoals het Stationsplein en de Dam zijn de hele nacht verlicht. In woonwijken of landelijke gebieden wordt het aanlichten van gebouwen voortaan om middernacht uitgeschakeld. Dat bespaart energie en het draagt bij aan het verminderen van lichtvervuiling. Amsterdam gebruikt ook ledverlichting, die veel minder energie gebruiken en langer meegaan. De 1800 gloeilampjes van de Magere Brug worden vervangen door speciaal ontwikkelde ledlampjes. Hiermee wordt 85% energie bespaard. Verder gebruikt de ledverlichting die de gevels van de Hermitage zacht aanlicht, veel minder energie dan ‘gewone’ schijnwerper. Deze verlichting is ingebouwd in de bestaande straatlantaarns. Dit voorkomt extra losstaande objecten in de openbare ruimte. De tip voor deze plak-en-knip-Astroblog kwam van André Heijkoop. Andre, thanx! Bron: Dienst Milieu- en Bouwtoezicht A’dam.
Kijk, ik kan het allemaal moeizaam uit de Sterrengids opdiepen en hier op een rijtje zetten wat er allemaal voor bijzonders deze maand te zien is. Ik kan het ook gewoon laten zien aan de hand van deze video, die iedere maand uitkomt en die laat zien wat er allemaal voor bijzondere dingen aan de hemel te zien zijn. Goh, ik wist niet eens dat die videoserie bestond!
