Jaarlijks archief: 2010

Opportunity aangekomen bij de Santa Maria krater

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Credit: NASA/JPL/Cornell, Kenneth Kremer, Marco Di Lorenzo

Marsrover Opportunity is 15 december j.l. – da’s Sol 2450 in Marsdagen – aangekomen bij de rand van de Santa Maria krater, ergens in het Meridiani Planum gebied op Mars. Goh, leuke naam voor zo’n krater zo tegen Kersttijd. De Opportunity tuft al sinds z’n landing op 4 januari 2004 rond op de Rode Planeet en tot nu loopt eh… rijdt alles gesmeerd. Najaar 2007 heeft ‘ie een bezoekje gebracht aan de Victoriakrater, waar de Opportunity toen zelfs ín is gereden. Daarna is de rover begonnen aan een lange tocht die ‘m uiteindelijk bij de grote inslagkrater Endeavour moet brengen. De Santa Maria krater ligt ergens tussen de Victoriakrater en de Endeavour krater, zoals je in het paneel hierboven links kan zien. Daarin zie je de weg die de Opportunity heeft afgelegd, ooit begonnen bij de kleine Eagle krater. De Santa Maria krater is ongeveer 90 meter in doorsnede en de diepte is pakweg 9 tot 14 meter. Volgens kenners ziet de krater er nog onverweerd en jong uit. De Opportunity is inmiddels letterlijk tot de rand van de krater gereden – zie de foto rechtsboven, gemaakt op Sol 2451 – en heeft daar prachtige panoramafoto’s gemaakt, welke je rechtsonder én nog veel beter in de bron kunt zien. Wetenschappers op aarde houden de rover wel in de gaten, want één ‘misstap’ en dat dure karretje kan zo over de rand kukelen. Z’n collega Marsrover Spirit is door onoplettendheid al vast komen te zitten en vertoond inmiddels geen enkel teken van leven meer. De NASA is ook niet van plan om de Opportunity af te laten dalen in de Santa Maria krater. Een bezoekje aan de Endeavour krater, welke vol schijnt te zitten met klei met phyllosilicaten, wordt daarvoor te waardevol geacht. Geen risico’s dus. Bron: Universe Today.

Een nachtje bij Lake Tahoe in de VS

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Ergens in april dit jaar posteerde Justin Majeczsky zich op een plekje met een mooi uitzicht op Lake Tahoe, vlakbij de Sierra Nevada in de Verenigde Staten. Laat hij nou toevallig een Canon 5d Mkii met een Sigma 24mm f1.8 lens bij zich hebben. 😉 Om de 35 seconden nam hij een foto met een belichting van 30 seconden en dat negen uur lang. Het resultaat? Deze prachtige timelapse video van 41 seconden.

:bron: Bron: Bad Astronomy.

Prof. C. de Jager: “De zon is zo dood als een pier”

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Hij zegt ’t niet één keer, nee ik hoor het prof. C. de Jager, de Nederlandse sterrenkundige die expert op het gebied van zonneonderzoek mag worden genoemd, wel vele malen zeggen in de video: dat de zon zo dood is als een pier. OK, De Jager bedoelt niet dood in de zin van totaal niet meer actief, want dan zouden jij en ik deze Astroblog niet meer lezen, maar meer dat de activiteit van de zon in z’n elfjarige cyclus tot een minimum beperkt is en ook nog wel lange poos zal blijven. Theo Richel van De Groene Rekenkamer kwam Kees de Jager in de stationsrestauratie van Utrecht CS tegen en interviewde hem daar over de zon en diens invloed op ons klimaat. Leuke video en hoogst leerzaam!

Bron: eh… hoe kwam ik ook weer aan deze video? Via Twitter volgens mij, maar welke Tweet dat was ben ik effe kwijt.

Een dubbele eh… enkele quasar

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Een dubbele, nee wacht een enkele quasar. credit: Jodrell Bank Centre for Astrophysics, University of Manchester.

Op de foto hiernaast zie je in groen-wit allemaal heldere blobjes en in blauw-rood-geel allerlei jets, stromen. De blobjes zijn in beeld gebracht door de Hubble ruimtetelescoop, de jets door e-Merlin, dat zijn zeven radiotelescopen die over een lengte van 217 km in het Verenigd Koninkrijk aan elkaar gekoppeld zijn en die als één grote radiotelescoop werken. Van die groen-witte blobjes zie je er drie, de onderste is dubbel – goed kijken. De bovenste twee zijn quasars, de kern van een sterrenstelsel dat een actief superzwaar zwart gat herbergt. Eh… “de bovenste twee zijn quasars” is feitelijk fout, want we hebben in feite te maken met maar één quasar, negen miljard lichtjaar van de aarde verwijderd. Tussen die ene quasar en de aarde ligt ergens halverwege een sterrenstelsel. Dá t sterrenstelsel, het onderste groen-witte blobje op de foto, zorgt er door z’n massa voor dat het licht van de quasar afbuigt. Door deze door Albert Einstein voorspelde gravitatielens-werking kan zo’n ene quasar tot meerdere beelden afgebogen worden, in dit geval tot twee beelden, maar er zijn ook gevallen van vier beelden bekend. Het bovenste quasarbeeld toont een lange radiostroom, welke door e-Merlin is gezien en die uit gassen bestaat die door het centrale zwarte gat zijn uitgespuwd. Geen idee hoe het komt dat die stroom ook niet verdubbeld is en ook bij de onderste quasar te zien is. In de meeste gevallen is bij zo’n gravitatielens het tussenliggende sterrenstelsel centraal gelegen, te midden van de omringende lenzen. Hier ligt dat sterrenstelsel ónder de twee lenzen. Zal wel veroorzaakt worden doordat aarde – sterrenstelsel – quasar niet precies op één lijn liggen. Bron: Space.com.

Yep, de maan was inderdaad ‘verduisterd’

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Gisterochtend was er een totale maansverduistering, waarvan wij de eerste pluk voorafgaand aan de totaliteit há dden kunnen zien. Maar ja, je weet hoe dat gaat in ons – letterlijk – koude kikkerlandje: we konden er niks van zien door de mist en andere cumulus-interuptus-achtige bewolking. De maan was dus verduisterd, maar dan op de verkeerde manier. Afijn, zoals gebruikelijk konden ze in andere landen wél genieten van de maansverduistering, zoals deze, gemaakt in Tuktoyaktuk (whereever dat ligt):

Credit: Francis Anderson / CC BY-ND.

Deze en andere prachtige foto’s over de maansverduistering zijn te vinden in de serie The Big Picture. Daarin vind je ook foto’s die te maken hebben met het solstitium, het begin van de winter. De winter begon bij ons vannacht om 00.38 uur, maar in veel landen in de wereld (die ten westen van ons) vielen de maansverduistering en het solstitium op één dag, hetgeen een zeldzaam verschijnsel schijnt te zijn. Bron: The Big Picture.

Allemaal even zwaaien naar het ISS

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: ISS Wave

Regelmatig zien we ‘m ’s avonds of ’s nachts als een heldere stip aan de hemel voorbij vliegen: het internationale ruimtestation ISS. Enkele heldere geesten op Twitter hebben onlangs het idee geopperd om komende week, de laatste week van 2010 dus, allemaal over de gehele wereld naar het ISS te zwaaien als ‘ie overkomt. Het initiatief heet ISS Wave en tot en met 31 december kunnen we vanuit Nederland negen maal zwaaien, zo leert ons een snelle blik op Heavens Above:Zodra je gezwaaid hebt kan je er een Tweet over sturen, met als hashtag – da’s een soort van label – #ISSwave. Je kan er de landcode aan toevoegen (NLD voor Nederland), postcode en eventueel ook foto’s. Vanaf de 24e december is op de site van ISS Wave een ‘live map’ te zien, waarop als het goed is de wave letterlijk zichtbaar wordt. Kortom, allemaal een keertje zwaaien naar het ISS! 🙂 Bron: Universe Today.

Quantum Mechanica voor leken

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Jim Kakalios.

Er wordt gezegd dat er drie mensen op aarde zijn die de Quantum Mechanica (QM) volledig snappen. Eén van deze drie is Jim Kakalios, van wiens hand onlangs een boek is gepubliceerd, waarin hij QM uitlegt voor leken. The Amazing stories of Quantum Mechanics, heet het boek en als ik de verhalen zo lees/hoor is het een uitstekende manier om er op niet-wiskundige wijze meer over te weten te komen. Van Kakalios zijn ook enkele video’s in omloop en eentje ervan is deze:

En een andere video van Kakalios over QM vond ik hier. Deze laatste video gaat over laserlicht en is #6 uit de serie Amazing stories of Quantum Mechanics. Ik heb geen idee waar op internet die andere delen zijn. YouTube geeft geen uitsluitsel. Suggesties? Bron: Greg Laden’s Blog.

Superzware zwarte gaten zijn 99% van de tijd inactief

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Twee door Chandra en SDSS waargenomen sterrenstelsels. Credit: X-ray: NASA/CXC/Northwestern Univ/D.Haggard et al, Optical: SDSS

Middels een onderzoek aan maar liefst 100.000 sterrenstelsels hebben sterrenkundigen ontdekt dat de superzware zwarte gaten in de centra van sterrenstelsels 99% van de tijd inactief zijn, zeg maar liggen te pitten. In het onderzoek, genaamd het Chandra Multiwavelength Project, oftewel ChaMP, keek men zowel in röntgenlicht (blauw in de foto) als optisch licht (rood, geel en wit) naar die sterrenstelsels. De röntgenwaarnemingen werden met de satelliet Chandra van de NASA gedaan, de optische gegevens kwamen uit de Sloan Digital Sky survey (SDSS). Bij het onderzoek werd onderscheid gemaakt tussen sterrenstelsels die deel uitmaken van een cluster, zoals Abell 644 links op de foto, en sterrenstelsels die compleet ‘alleen’ zijn, ook wel veldsterrenstelsels genoemd, zoals SDSS J1021+1312 rechts. De eerste ligt 920 miljoen lichtjaar van ons vandaan, de tweede een ‘onsje’ verder, 1,1 miljard lichtjaar. In beiden bevindt zich een superzwaar zwart gat, dat miljoenen of zelfs miljarden zonmassa’s zwaar kan zijn. Als zo’n zwart gat gevoed wordt met gas van bijvoorbeeld een nabije gaswolk of van een ster, kan dat gas verhitten en röntgenstraling uitzenden. De kern van het sterrenstelsel wordt dan een AGN, een ‘active galactic nucleus’. Wat blijkt uit ChaMP: dat slechts in 1% van de gevallen zo’n zwart gat uit z’n slaap wordt gewekt en actief wordt. Daarbij is er geen onderscheid tussen sterrenstelsels in clusters en veldsterrenstelsels. Wel blijken AGN’s vaker voor te komen in zware sterrenstelsels. Ook blijkt het aantal AGN’s met het verstrijken van de tijd steeds minder vaak voor te komen. Kennelijk neemt geleidelijk de beschikbare hoeveelheid gas af en kunnen de kosmische Gargantua’s minder gevoed worden. Bron: Chandra.

De maand van de lijstjes is weer aangebroken

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Credit: Geralt/Pixabay.

Het is december, dé maand van de lijstjes. Zo tegen de kerstvakantie komen er altijd van alle kanten lijstjes met de top tien van dit, de top honderd van dat tot en met de top tweeduizend van dit én van dat. Dat hebben we niet alleen met muziek, maar ook met wetenschap. De laatste week ben ik bijna dagelijks gevoed met allerlei lijstjes op het terrein van de wetenschappen. Bijvoorbeeld deze:

  • De Top 100 stories of 2010 van het populair-wetenschappelijke tijdschrift Discovery. Qua sterrenkunde vinden we enkele noteringen in deze lijst, o.a. op #100 (over de zon), #91 (over de Solar Impulse, een vliegtuig dat op zonne-energie loopt eh… vliegt), #83 (over de grootste bekende ster in het heelal, R136a1), #79 (over de maan Enceladus van Saturnus), #76 (“wat ligt er buiten het heelal?”), #69 (“is er leven op Titan?”) en #59 (actieve vulkanen op Venus). Hoogste sterrenkundige notering: #7 over de door Planck gemaakte Kaart van Alles. En wat er op nummertje Uno staat? Een artikel over de olieramp in de Golf van Mexico, bleeehhhhh.
  •  Science’s Breakthroughs of the year 2010, het top-10 lijstje van het wetenschappelijke tijdschrift Science, door velen beschouwd als hét lijstje. Komt er ook sterrenkunde voor in dat lijstje? Noppes! 🙁 Op nummer één staat een quantum-apparaatje, een soort duikplankje die tegelijk ‘op’ en ‘neer’ kan zijn. Mmmm, op zich wel interessant.
  • Physics World’s Breakthroughs for 2010, een top-10 van het gelijknamige tijdschrift Physics World. Daar zien we vooral veel hoge energie-fysica, zoals op #1 over de experimenten bij CERN met antiwaterstof, op #6 over Bose-Einstein condensaten, op #9 de omvang van het proton en op #10 tenslotte de Large Hadron Collider, de deeltjesversneller die protonen met een energie van 7 TeV per bundel tegen elkaar liet knallen. Echte sterrenkunde komt ook nog voor in deze top-10, namelijk op #2 over de waarnemingen aan de dampkring van explaneet HR 8799. Eigenlijk allemaal onderwerpen waar ik ook wel een keer over geblogd heb. Zoek ’t maar op, wil je? 😉
  • Phil Plait – the Bad Astronomer – z’n top-14 van beste Astrofoto’s. Vraag mij niet hoe hij aan 14 foto’s komt in plaats van 10, maar ik weet wel dat het regent eh… sneeuwt van mijn part met lijstjes van astrofoto’s. Plait kan ook moeilijk keuzes maken en dus heeft hij vandaag nog een top-10 met ‘runners-up’ gepubliceerd. Nummer één in Plait’s top-14 staat een fabuleuze foto van het sterrenbeeld Orion, die ik jullie pas liet zien.

Afijn, tot zover dit lijstje met lijstjes. Oh ja, á ls ik er in de kerstvakantie aan toe kom – en ik zeg met name als – dan zal ik m’n eigen video-top 10 updaten. Ik heb afgelopen jaar weer menig juweeltje van astrovideo’s voorbij zien komen, dus die top-10 verdiend het om geactualiseerd te worden.