Maandelijks archief: januari 2011

Is er nog hoop voor Akatsuki? Wellicht wel!

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: JAXA

De bedoeling was dat de Japanse satelliet Akatsuki op 6 december 2010 in een baan om de planeet Venus terecht zou komen, maar door een motorstoring vloog de satelliet ‘rechtdoor’ en kwam ‘ie vervolgens in een baan om de zon terecht. In theorie zou Akatsuki eind 2016/begin 2017 weer bij Venus uitkomen, maar de verwachting is dat de brandstof tegen die tijd te gering is om daadwerkelijk nog in een baan om Venus te komen. Nu al is de voortstuwing 70% van wat ‘ie zou moeten zijn. Moet Akatsuki daarom worden afgeschreven? Een recent bericht (zie de bron) laat zien dat de Japanse ruimtevaartorganisatie JAXA de hoop niet heeft opgegeven en dat zich wellicht twee alternatieven voordoen: ten eerste bestudeerd JAXA de mogelijkheid dat Akatsuki zich gaat richten op één of twee planetoïden die zich binnen de baan van Venus bevinden. Normaal gesproken bevinden die zich tussen de banen van Mars en Jupiter, maar sommige exemplaren komen in de binnenste regionen van het zonnestelsel voor. Een andere mogelijkheid is dat men door het afremmen van de satelliet door de stuurraketten de rendez-vous met Venus kan verkorten van 2016 naar 2015. Daardoor zou minder Δv of delta-v (‘delta vee’) nodig zijn, de snelheid die de satelliet moet hebben om in de juiste baan om Venus te komen. De Japanners hebben inmiddels ook een opbeurende poster gemaakt (zie afbeelding), waarin Akatsuki stoutmoedig verklaart “I’ll be back“. Laten we ’t hopen! Bron: Planetary Society.

VISTA brengt kraamkamer Lagunenevel in beeld

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Credit: ESO/VVV

De Lagunenevel [1]M8, da’s nr. 8 in de lijst van kometenjager Charles Messier. is een diffuse nevel in het sterrenbeeld Boogschutter (Sagittarius), 4000 á 5000 lichtjaar van ons verwijderd. Een dankbaar object voor amateur-sterrenkundigen, omdat hij al in kleine kijkers zichtbaar is. Maar ook professionals hebben er oog voor. Met behulp van de Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy (VISTA) van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) hebben ze in infrarood deze kraamkamer van jonge sterren in de richting van de kern van het Melkwegstelsel gefotografeerd. VISTA onderneemt een gigantisch onderzoek aan infraroodobjecten in de Melkweg, een onderzoek dat ‘VISTA Variables in the Via Lactea’ (VVV) wordt genoemd. Yep, ‘Via Lactea’ is Latijns voor Melkweg. In de Lagunenevel zijn zeer jonge sterren gevonden, die zich nog in hun omhullende geboortecocon bevinden, moleculaire wolken van gas en stof waaruit ze gevormd zijn. Terwijl materie uit die wolken naar de jonge ster toe stroomt, verlaat gelijktijdig massa de ster straalsgewijs langs de twee polen. Waar dit gas op het interstellaire gas botst ontstaan lichtende schokfronten. Dergelijke protosterren noemt men Herbig-Haro objecten. Optisch kan het licht ervan niet doordringen door de omhullende gas- en stofwolken, maar de infraroodstraling ervan kan door een instrument als VISTA – met z’n 4,1 meter spiegel – wel worden waargenomen. Naast de HH-objecten komen ook zogenaamde Bok globules voor, zeer donkere wolken waar zich (nog) geen sterren in bevinden en die zelfs geen infraroodstraling doorlaten. In zo’n Bok globule – genoemd naar de sterrenkundige Bart Jan Bok, die ze in de jaren veertig voor het eerst waarnam, kunnen zich HH-objecten vormen. Een megagrote versie van bovenstaande IR-foto van de Lagunenevel is hier verkrijgbaar (43,3 Mb). Bron: ESO.

References[+]

References
↑1 M8, da’s nr. 8 in de lijst van kometenjager Charles Messier.

Geen verband tussen botsende en actieve sterrenstelsels

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Credit: NASA, ESA, M. Cisternas (Max-Planck Institute for Astronomy)

Goh, laten de sterrenkundigen nou lange tijd hebben gedacht dat er een verband is tussen botsingen van sterrenstelsels – en de daaropvolgende ‘samensmelting’ (merger) ervan – en de actieve sterrenstelsels. Recent onderzoek met behulp van de Hubble ruimtetelescoop heeft laten zien dat er grote kans is dat dat verband er helemaal niet is. Dat onderzoek van een groep sterrenkundigen onder leiding van Mauricio Cisternas (Max Planck Instituut voor Sterrenkunde in Duitsland) aan 140 actieve kernen van sterrenstelsels en een controlegroep van 1200 niet-actieve sterrenstelsels laat zien dat er geen verband is tussen die botsingen en het wel of niet actief zijn van een sterrenstelsel. Ieder groot sterrenstelsel heeft een superzwaar zwart gat in z’n centrum. Het exemplaar in ons Melkwegstelsel – 4,31 miljoen zonmassa’s op de weegschaal – is niet actief. Maar anderen gelegen in de zogenaamde Active Galactic Nuclei (AGN) zijn heel actief en dat komt doordat ze van buitenaf materie gevoed krijgen, waardoor hun omringende accretieschijf hoogenergetische straling uitzendt. Sterrenkundigen dachten altijd dat botsende en samensmeltende sterrenstelsels dé bron waren voor die brandstof van actieve kernen van sterrenstelsels, maar het blijkt dat in ieder geval de laatste acht miljard jaar van het heelal dat verband ontbreekt. Kennelijk zijn er andere oorzaken waarom de superzware zwarte gaten in sterrenstelsels geactiveerd worden, zoals getijdkrachten van nabije sterrenstelsels, botsende moleculaire wolken en gravitationele instabiliteiten in sterrenstelsels. In de afbeelding hierboven zie je een aantal van de onderzochtte AGN. Meer weten over dit onderzoek? Lees dan dit wetenschappelijke artikel van Cisternas et al. Bron: Hubble.

NASA stelt strenge eisen aan commerciële ruimtetaxi’s

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Credit: Orbital Sciences

Dit jaar zullen nog drie Space Shuttles omhoog gaan en een missie uitvoeren – STS-133, -134 en -135 – en daarna is het feest afgelopen. Daarna is het de bedoeling dat de astronauten van de NASA middels de Russische Soyuz én raketten en capsules van commerciële ondernemingen de ruimte in worden gebracht. Voor die laatste club heeft de NASA een 39 pagina’s tellend document opgesteld waarin alle eisen geformuleerd staan die worden gesteld aan deze ruimtetaxi’s. Het document heet the Commercial Crew Transportation System Certification Requirements for NASA Low Earth Orbit Missions. Mocht je ook van plan zijn zo’n taxi omhoog te gaan opzetten dan weet je wat je moet lezen. De eisen in het document blijken erg streng te zijn, met name omdat de NASA wil voorkomen dat mensenlevens verloren gaan door de commerciële vluchten. Het risico dat de astronauten omkomen bij een lancering of landing mag niet meer dan 1 op 1000 zijn, da’s tien keer zo streng als de norm die de NASA bij z’n eigen vluchten stelt. De strenge eisen gelden niet voor de commerciële ruimtevluchten, die voor niet-astronauten bedoeld zijn, zoals Virgin Galactic dit jaar van plan is te gaan beginnen. Dáár gaat de FAA over, de Federal Aviation Administration in de Verenigde Staten en de verwachting is dat die binnenkort ook met strenge regelgeving hiervoor zullen komen. Daarbij zullen ze vast een kijkje werpen in het document van de NASA. Bron: Discovery News.

Je hebt natuurlijk altijd baas boven baas

Geplaatst op door Arie Nouwen
3

Half Nederland heeft vanmorgen die eclips gezien en daar de helft weer van heeft ‘m gefotografeerd of gefilmd, als ik alle foto’s op de gallery van RTL Weerbericht mag geloven. Daar zitten af en toe juweeltjes van foto’s bij. Maar zoals het meestal gaat is er altijd baas boven baas en dat betekent dat er van de eclips van vanmorgen ook een opper-juweel is gemaakt:

Credit: Thierry Legault

Maker van deze foto is Thierry Legault, de Franse astrofotograaf, wiens dubbelportret van maan en ISS ik een paar dagen terug nog toonde. Legault heeft vermoedelijk een dikke portemonnee, want speciaal om deze foto te maken reisde hij naar het sultanaat van Oman. En waarom ging hij helemaal naar Oman om de eclips te fotograferen, terwijl je dat net zo goed vanaf de Dordtse Stoopbank had kunnen doen? A) omdat het in Oman een tikkeltje warmer is dan in Dordrecht – een héél goede reden – en B) omdat hij berekend had dat gezien vanuit Oman het internationale ruimtestation ISS tijdens de eclips gedurende één seconde over het zonsoppervlak zou vliegen! 😯 Op bovenstaand opper-juweel van een foto zie je dus de zon, maan én ISS -yep, helemaal bovenaan die kleine silhouette. Wowie! Afstanden tot Legault van dit drietal objecten: 149 miljoen km, 390.000 km respectievelijk 350 km. Dit is gewoon absurd mooi om te zien. Wel frappant trouwens dat het groepje zonnevlekken rechtsonder het ISS vanmorgen ook door ons (Jan, Piet de Bruin en ik op de Dordtse Stoopbank) is gezien, maar dat we die grote vlek helemaal onderaan niet hebben gezien. Zeker een Omaniaanse zonnevlek. 🙂 Bron: Bad Astronomy.

De lichtzuil die voorafging aan de eclips

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Vanmorgen was ik met de auto op weg naar de Stoopbank in de polder ten zuiden van Dordrecht, om daar de eclips te gaan bekijken. Op de Oude Veerweg zag ik vanuit de auto plotseling een mooie lichtzuil boven de opkomende zon verschijnen:

Lichtzuilen (‘light pillars’ in het engels) worden uitgebreid beschreven in Marcel Minnaert’s Natuurkunde van het Vrije Veld. Zo’n vertikale lichtzuil boven de zon ontstaat door reflectie van het zonlicht door de ijskristallen in de lucht. Ik nam er snel twee foto’s van en reed daarna snel door naar de Stoopbank, een kilometer of zo verderop. Een paar minuten nadat ik daar aankwam waren de twee ‘horens’ van de zon boven de horizon te zien. Wow, wat een timing, hé?

De eclips vanaf de Dordtse Stoopbank

Geplaatst op door Arie Nouwen
11

Vanmorgen heb ik de zonsverduistering (ook wel eclips genoemd) gezien vanaf de Dordtse Stoopbank, samen met Jan Brandt en Piet, een ex-lid van de sterrenclub. Hier enkele foto’s die ik gemaakt heb, de laatste met Jan z’n Mylarfilter.

De eerste is om 8.54 genomen, enkele minuten nadat de zon was opgekomen, de tweede om 9.38 uur en de laatste om 9.47 uur. Vanavond wellicht nog meer sfeerplaatjes. Mooi was trouwens dat op een gegeven moment er een groepje zonnevlekken tevoorschijn kwam, bij het midden van het zonsoppervlak.

De axiale variatie en rotatierichting van de planeten

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Ik kwam vandaag deze afbeelding tegen – in een héél andere blog over een héél ander onderwerp – waarin je de zogenaamde axiale variatie van de planeten van ons zonnestelsel ziet. Een ander woord daarvoor is obliquiteit, oeps da’s nog lastiger te onthouden, en het betekent de hellingshoek of inclinatie van de equator van een planeet ten opzichte van diens omloopvlak, het vlak van de planeet in de baan om de zon, de ecliptica. S.v.p. dubbelklikken op de afbeelding voor een wondermooie megaversie.

© Calvin Hamilton

Dankzij die axiale variatie van 23,45° van de aarde hebben wij onze seizoenen en is het nu bij ons op het noordelijk halfrond winter en is het onder de evenaar zomer. Een paar dingen vallen op als je naar die afbeelding kijkt: Uranus en Pluto hebben een erg grote axiale variatie, d.w.z. ze liggen wel heel erg schuin in hun omloopvlak. Eh… Pluto is helemaal geen planeet meer, maar toen Calvin Hamilton deze  afbeelding in 1999 maakte was ‘ie dat nog wel. Het tweede dat opvalt is dat als je naar de rotatierichting kijkt, de blauwe pijl, dat deze bij Venus de andere kant uitdraait. En da’s juist, want Venus heeft als enige van de planeten een zogenaamde retrograde rotatie, d.w.z. de andere kant uit. Het is niet precies duidelijk hoe dat komt, maar ideeën zijn dat de oorspronkelijke gewone rotatie is afgeremd en omgebogen door de getijdekrachten van de zware Venusatmosfeer óf dat een botsing met een groot object de rotatie omboog. Bron: Wikipedia.

Een overzicht van de commerciële ruimtevaart

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Credit: NASA

2011 wordt het jaar van de commerciële ruimtevaart. Tenminste, da’s de voorspelling die velen durven te wagen en die ik vandaag ook nog eens in NRC-Handelsblad tegenkwam als één van de zes onderwerpen, welke je in 2011 in de gaten moet houden. Ik heb even op een rijtje gezet welke belangrijkste spelers er op het terrein van de commerciële ruimtevaart zijn en wat hun product precies is. Een vééél langere lijst met vééél meer spelers is in de bron te vinden.

BedrijfEigenaar/oprichterRuimtevoertuigJaar ingebruiknameFoto
Armadillo AerospaceJohn Carmack (id Software)Black ArmadilloGeen informatie
Bigelow AerospaceRobert BigelowRaket Genesis I en II, ruimtestations Sundancer, BA-330 en BA-2100De raketten zijn in 2006 en 2007 gelanceerd, de ruimtestations zijn gepland voor 2014 en verder.
Blue OriginJeff Bezos (Amazon)New Shepard capsuleOnbemand in 2011, bemand in 2012
Orbital Sciences Corporation David Thompson, Bruce Ferguson en Scott WebsterCygnus capsule en Taurus II raketMet NASA's Commercial Orbital Transportation Services (COTS) moeten tot 2016 8 vluchten naar het ISS worden verzorgd. Eerste proefvlucht van de Taurus mei of juni 2011.
Space AdventuresEric C. AndersonM-55X / C21 ruimtevliegtuigGeen informatie
SpaceXElon MuskFalcon 9 + Dragon CapsuleProefvluchten in 2010. Met NASA's Commercial Orbital Transportation Services (COTS) moeten tot 2015 12 vluchten naar het ISS worden verzorgd.
Virgin GalacticRichard BransonSpaceshipTwo VSS Enterprise2011
XCORJeff GreasonLynx ruimtevliegtuigMen zou in 2010 starten met testvluchten, maar da's nog niet gebeurd.

Zoals je ziet mis ik hier en daar informatie over de beoogde ingebruikname van de ruimtevaartuigen. Wie ’t weet mag het zeggen. Bron: Wikipedia.

Marsrover Spirit zeven jaar op Mars

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Op 3 januari 2004 landde Spirit – ook wel MER-A (Mars Exploration Rover – A) genoemd – op Mars in een gebied dat naderhand Columbia Memorial Station werd genoemd, ter ere van de zeven omgekomen astronauten van de verongelukte Space Shuttle Columbia. Drie weken later, op 25 januari 2004, landde de andere rover, MER-B Opportunity, op Mars. Zeven jaar later is er nog maar één Marsrover actief, Opportunity, welke onlangs bij de kleine krater Santa Maria is aangekomen. Spirit is op 1 mei 2009 helaas vast komen te zitten in de zachte Marsbodem en sindsdien is ‘ie er niet meer uitgekomen. Het laatste contact dat men vanaf Aarde met de Spirit had dateert van 22 maart 2010. Sindsdien is alle communicatie uitgevallen en moet men vrezen dat de rover het loodje heeft gelegd. Ter gelegenheid van het zevenjarig jubileum van Spirit & Opportunity op Mars heeft men een mooie poster gefabriceerd, met daarop een gedicht van Stu Atkinson. Hier een kleine versie van de poster:

Credit: Glen Nagle and Stu Atkinson

In de poster zie je foto’s van diverse objecten die door de twee Marsrover onderzocht en gefotografeerd zijn. Een grote versie (13,7 Mb) van de poster is hier verkrijgbaar en een middelgrote versie is hier verkrijgbaar. Bron: Universe Today.