Oeps, daar ging iets NIET goed bij de lancering van de Ariane 5

Gisteravond (donderdag 30 maart) zou om 23.45 uur Nederlandse tijd de Europese draagraket Ariane 5 vanaf Guyana Space Center in Kourou, Frans Guyana worden gelanceerd om twee communicatiesatellieten in een baan om de aarde te brengen. Het ging duidelijk niet goed bij die lancering. Nee, er voltrok zich geen ramp zoals een neerstortende raket of een explosie hoog in de lucht. Wat er gebeurde was dat de hoofdmotor van de Ariane wel aanging, maar de boosters er geen zin in hadden en uitbleven. Kortom, de Ariane 5 kwam geen centimeter van de grond. Kijk zelf maar naar de beelden.

Ja, die Franse commentator met z’n “trois, deux, une… TOP” blijft irritant, ik weet het. En nee, het is g

GOCE heeft geoïde van de aarde nauwkeurig bepaald

Credit: ESA/HPF/DLR

Vandaag is op de vierde internationale GOCE User Workshop in München het resultaat bekendgemaakt van twee jaar onderzoek door de Europese satelliet GOCE aan het zwaartekrachtsveld van de aarde. De afbeelding hierboven – hier in megaversie, 6 Mb groot – toont dat veld in de vorm van een zogenaamde geoïde. Stel je voor dat de aarde geheel bedekt zou zijn met een oceaan en er zouden geen getijden en stromingen zijn . De hoogte van het zeewater zou dan louter door het zwaartekrachtsveld van de aarde worden gevormd en dat heet een geoïde. Dankzij het onderzoek van de twee jaar geleden gelanceerde GOCE, die er uitziet als een soort van slagschip uit een Star Wars film, kan men een soort van referentiekader opstellen waarmee zaken zoals de hoogte van het zeewater en de bewegingen van de ijsvelden op de polen beter in de gaten kunnen worden gehouden. Ook krijgt men een betere indruk van de aardkorst en dat helpt mogelijk bij het beter kunnen voorspellen van aardbevingen, waar ze onlangs in Japan nog mee te maken kregen. Hieronder beelden van de persconferentie, waarop vandaag de resultaten van GOCE bekend werden gemaakt.

https://www.esa.int/ESA_Multimedia/Videos/2016/01/Best_view_yet_of_global_gravity#.YC6dinJx6uM.link

Bron: ESA.

Hemel & Aarde

Zoals in een eerder “gastblogje” medegedeeld ben ik sinds kort, na een welhaast eeuwenlange periode “nat” bezig te zijn geweest, mijn eerste onwennige stapjes aan het zetten op het terrein der moderne digitale astrofotografie. Zo ook de afgelopen twee nachten, welke ik  in het aangename gezelschap van de heilige Bestel-Eend (moge het moment dat ik die gedwongen moet inruilen voor zoiets moderns en engs als een Toyota prius nog maar lang op zich laten wachten!!) en “meneer Wim” heb mogen doorbrengen onder de heldere sterrrenhemel der Dordtse biesbos. Nevenstaand plaatje van de fraaien bolvormige sterrenhoop Messier 3 in het sterrenbeeld Canes venatici is het, redelijk geslaagde dunkt mij,  eindresultaat van die twee nachtjes van “trail and error” c.q. ingespeeld raken met het  nieuwe digitale astro-speelgoed in de vorm van de EQ6 GoTo montering en de canon 1000 D digitale spiegelreflexcamera…………en ik laat ik nu eens gewoon toegeven dat al die best wel lang (wellicht volledig onterecht…sorry, ben ook maar eens mens met een “tik” voor het oude en het klassieke!)  verfoeide “digitale zooi” verrekte aardige resultaten kan opleveren met in verhouding tot de ” klassieke natte methode” veel minder moeite. Nu kost het mij, na jaren met zoeker en kaart gewerrkt te hebben, echt geen moeite om M3 “uit de lucht te plukken” maar het is toch wel grappig om te zien hoe ‘mijn  brave 20 cm newtonnetje op die GoTo-montering zomaar na een druk op een knoppie als het ware “uit z’n eigen” naar M3 loopt………enne om vervolgens  precies in het midden in het beeldveld van mijn camera’tje op te duiken. Daarna is het simpelweg een kwestie van slechts twee (aarrggh da’s kort!!) minuten belichten (ISO 1600) en hopsa flapsa bovenstaand plaatje……..I am impressed!!  Nu had ik natuurlijk  zonder problemen bovenstaand plaatje, vanwege al die sporen van kusntmatig menselijk vliegend blik, gewoon kunnen weggooien en er nog eens “twee kostbare (ha..ha..!)  hele minuten tegenaan kunnen smijten” voor een “schoon” plaatje..maar waarschijnlijk zeer in tegenstelling tot de meeste astrofotografen ben ik altijd zeer happy als er dit soort onverwachte dingen door mijn beeldveld heen schieten. Zit je geconcentreerd en ganz nietsvermoedend zo’n volgster in de smiezen te houden voor die twee minuten, vliegt er opeens zo’n dikke vette Boeing door je beeldveld…..Kicken!!! Het geeft zo’n plaatje zo’n mooi contrast…Messier 3,   bolvormige sterrenhoop…een “hemelse”  dichte verzameling hele oude (10 miljard jaar) sterren, diameter 220 lichtjaar, op een afstand(je??) van maar liefts 40 000 lichtjaar geflankeerd door een piepjonge  “aardse”  satelliet plus vliegtuig op respectievelijk 200 en 10 kilometer afstand van den blijen waarnemer/astrofotograaf!!……..zucht, encore, encore…!!

 

Kepler-telescoop ziet en ‘hoort’ leeftijd rode reuzensterren

Rode reuzen, vergeleken met de zon. Credit: Thomas Kallinger, University of Vienna and University of British Columbia

Een internationaal team van astronomen, onder wie Saskia Hekker van de Universiteit van Amsterdam, is erin geslaagd diep in het binnenste van zogeheten rode reuzen te kijken en te bepalen welke van deze reuzensterren nog in hun kinderjaren zijn, welke aan het puberen zijn en welke op sterven na dood. Deze ontdekking, die morgen in Nature wordt gepubliceerd, is gedaan met de Kepler-ruimtetelescoop en geeft nieuwe aanknopingspunten voor onderzoek naar de evolutie van sterren zoals onze eigen zon. Rode reuzen zijn sterren die aan het eind van hun leven zijn gekomen. Onze eigen zon bereikt dat stadium over zo’n vijf miljard jaar. Tegen die tijd zal de zon ruim 10 keer groter zijn dan nu, en ongeveer 50 keer zo helder. De kleur is dan verschoven van geelachtig naar roodachtig, vandaar de naam rode reus. De voorraad waterstof in de kern raakt op, en de ster gaat de waterstof in een schil rondom de kern verbranden. Tegen het einde van zijn leven begint de rode reus het helium in zijn kern te verbranden.

Het Kepler-concert van geluidsgolven in rode reuzen

Credit: Thomas Kallinger, University of Vienna and University of British Columbia

De astronomen hebben gedurende bijna een jaar met een ongekende precisie het licht van honderden rode reuzen bestudeerd en zijn veel te weten gekomen over hun kernen. “De veranderingen in de helderheid aan het oppervlak van de ster zijn het gevolg van turbulente bewegingen in het inwendige van de ster, die continu sterbevingen veroorzaken”, zegt eerste auteur prof. Tim Bedding van de Universiteit van Sydney. De geluidsgolven die daarbij worden geproduceerd, reizen naar het inwendige van de ster en weer terug. Klik op de figuur hiernaast om die geluidsgolven te beluisteren, welke gebaseerd zijn op daadwerkelijke waarnemingen van Kepler. Als de condities goed zijn, gaan de geluidsgolven een interactie aan met andere golven, die in de heliumkern van de ster zitten. Het zijn deze gemengde schommelingen (oscillaties) die iets zeggen over de leeftijdsfase van de rode reus. Uit de zeer zorgvuldige metingen van de kleine variaties hierin, blijkt dat sommige sterren al helium verbranden terwijl andere sterren alleen nog bezig zijn waterstof te verbranden. Co-auteur Saskia Hekker, Veni-fellow aan de Universiteit van Amsterdam, is blij met de resultaten: “Op basis van theoretische modellen wisten we van het bestaan van deze oscillatie-patronen, maar ook dat deze zeer moeilijk zouden zijn te observeren. Dat we hen nu hebben waargenomen, betekent dat we kunnen zien in welke leeftijdsfase een rode reuzenster zich bevindt. Ook kunnen we nu de structuur van deze sterren helemaal tot de kern bestuderen, wat tot nu toe niet mogelijk was.” Bron: Nova.

De rozerode gloed van stervorming

NGC 371. Credit: ESO/Manu Mejias

De helderrode wolk op deze nieuwe opname (hier in een grote versie te bewonderen) van ESO’s Very Large Telescope (VLT) in Chili is een gebied van gloeiend waterstofgas rond de sterrenhoop NGC 371. Deze kraamkamer van sterren maakt deel uit van ons buurstelsel, de Kleine Magelhaense Wolk. Het object dat deze foto domineert mag dan op een plasje bloed lijken, maar zo macaber is het niet. Zo’n gebied van geïoniseerd waterstofgas – ook wel HII-gebied genoemd – is juist een plek waar recent veel nieuwe sterren zijn geboren. NGC 371 is daar een voorbeeld van: het is een open sterrenhoop, gehuld in een gasnevel. De sterren in een open sterrenhoop zijn allemaal uit hetzelfde diffuse HII-gebied ontstaan. Mettertijd raakt het waterstofgas grotendeels op aan de vorming van hete, nieuwe sterren, waardoor er slechts een schil van waterstof resteert, zoals die op deze foto. NGC 371 maakt deel uit van de Kleine Magelhaense Wolk, een dwergstelsel op een afstand van slechts 200.000 lichtjaar dat daarmee een van de meest nabije buren van onze Melkweg is.

De Kleine Magelhaense Wolk bevat sterren in allerlei evolutiestadia – van de zeer heldere, jonge sterren van NGC 371 tot de restanten van sterren die als supernova zijn ontploft. Deze energieke jonkies zenden enorme hoeveelheden ultraviolette straling uit waardoor omringend gas, zoals het overgebleven waterstof van hun moedernevel, tot op afstanden van honderden lichtjaren aan het gloeien wordt gebracht. Dat verschijnsel is op deze foto – gemaakt met het FORS1-instrument van de VLT – mooi te zien. Open sterrenhopen zijn allesbehalve zeldzaam – ook in ons eigen melkwegstelsel zijn er veel te vinden. Maar NGC 371 onderscheidt zich door het buitengewoon grote aantal veranderlijke sterren dat hij bevat. Dat zijn sterren die in de loop van de tijd van helderheid veranderen. Een bijzonder interessant soort veranderlijke sterren, die traag pulserende B-sterren worden genoemd, kan worden gebruikt voor het onderzoek van het inwendige van sterren door middel van asteroseismologie. In deze sterrenhoop zijn verscheidene van deze sterren aangetroffen. Veranderlijke sterren spelen een cruciale rol in de astronomie: sommige soorten zijn onmisbaar voor de bepaling van de afstanden van verre sterrenstelsels en de leeftijd van het heelal. Bron: ESO.

Messenger’s eerste foto vanaf z’n baan om Mercurius

Credit: NASA/Johns Hopkins APL

Op 18 maart j.l. kwam de sonde Messenger in een baan om de planeet Mercurius. Vanmorgen – 29 maart – om 11.20 uur nam de Messenger z’n allereerste foto vanaf die baan van Mercurius en het resultaat zie je hierboven. De foto is gemaakt met de Wide Angle Camera (WAC) van het Mercury Dual Imaging System (MDIS) en de resolutie is 2,7 km per pixel. De heldere krater bovenin met die stralenkrans is Debussy. Een stukje links ervan zie je de krater Matabei, die zich onderscheidt door z’n donkere stralenkrans. Komende dagen zullen we vast nog meer prachtige plaatjes van Messenger te zien krijgen. Bron: Messenger. Met dank aan Remco Timmermans op Twitter.

Een familieportret van 1235 Kepler-exoplaneten

credit: Jason Rowe/ NASA Ames Research Center/ SETI Institute .

De Astronomy Picture of the Day van vandaag – dinsdag 29 maart 2011 – is een hele leuke: een soort van familieportret van alle 1235 kandidaat-exoplaneten die ontdekt zijn door de ruimtetelescoop Kepler. Wat je van linksboven naar rechtsonder ziet zijn de ‘moedersterren’ waar de exoplaneten omheen draaien, van groot naar klein en met hun kleur. De exoplaneten zelf worden afgebeeld als de zwarte stippen in ‘transitie’, d.w.z. op het moment dat vanaf de aarde gezien de planeet voor de ster langs schuift. Door zo’n transitie komt er een dipje in de lichtkracht van de ster en dat verraad de aanwezigheid van een planeet. Ook de stippen verschillen in grootte, de omvang van de exoplaneten aangevend. Ter vergelijking: rechtsboven op de tweede rij zie je de Zon én twee stippen op de zonneschijf, Jupiter en de Aarde in transitie. Nou ja, die stip van de Aarde moet je echt met een vergrootglas bekijken. Of deze hoge resolutieversie bekijken. 🙂 Bron: APOD.

Oud, ouder, oudst en… stokoudst

In ’t midden: HE1327-2326. Credit: ESO/Digitized Sky Survey 2

We kennen al de ster genaamd S1020549, een zogenaamde Populatie II-ster die met een geschatte leeftijd van ruim 13 miljard jaar tot voor kort doorging als de oudst bekende ster van het heelal. Maar de bejaarde ster is van z’n troon gevallen, want er is een andere ster ontdekt, die niet oud is, maar ‘stokkerdestokoud’ – 70 punten bij Scrabble voor dat woord. Het gaat om de ster HE1327-2326, ook weer voorzien van zo’n leuke catalogusnaam, die zich 4000 lichtjaar van ons af bevindt in het sterrenbeeld Waterslang (Hydra). Net als S1020549 een zéér metaalarme ster. De hoeveelheid ijzer in z’n bejaarde lijf is maar liefst 300.000 keer zo weinig als dat van de zon. Aangezien de metaalhoeveelheid een ruwe maat voor de leeftijd van sterren is – hoe minder metaal des te ouder – schat men de leeftijd van HE1327-2326 op maar liefst 13,6 miljard jaar oud. Ter vergelijking: het gehele heelal is hoogstwaarschijnlijk 13,7 miljard jaar oud. Dat betekent dat HE1327-2326 al 100 miljoen jaar na de oerknal ontstond, dus toen het heelal ‘pieperdepiepjong’ was – yep, weer 70 punten. De ster is qua grootte vergelijkbaar met onze zon. Waarom ‘ie zo oud is is niet bekend, maar men denkt dat HE1327-2326 ooit tot een dubbelstersysteem behoorde en dat ‘ie op een gegeven moment door z’n zwaardere partner uit dat systeem werd geschopt. Scheiden doet lijden zeggen ze wel eens, maar je kan er kennelijk wel oud mee worden. Bron: Supernova Condensate.