Maandelijks archief: mei 2011

GALEX satelliet bevestigt bestaan donkere energie

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: NASA/JPL-CalTech

Onderzoek gedurende vijf jaar aan maar liefst 200.000 sterrenstelsels – zich uitstrekkend tot zeven miljard lichtjaar afstand tot de aarde – heeft bevestigd dat zich in het heelal een mysterieuze donkere energie bevindt, die verantwoordelijk is voor de versnelling in de uitdijing van het heelal. Voor die bevestiging werden twee instrumenten gebruikt: de Galaxy Evolution Explorer (GALEX), een ultraviolet-satelliet van de NASA en op aarde de Anglo-Australian Telescope (AAT) op de Siding Spring Mountain in Australië. Sinds 1998 heeft men het vermoeden dat de expansie van het heelal – sinds de oerknal 13,7 miljard jaar geleden gaande – steeds sneller gaat. Dat vermoeden kreeg men door waarnemingen aan supernovae die in ver weg staande sterrenstelsels werden geobserveerd. De nieuwe waarnemingen waarmee die van 1998 werden bevestigd zijn gebaseerd op een opmerkelijk fenomeen: geluidsgolven in het vroege heelal zouden ‘paren’ van sterrenstelsels hebben opgeleverd, die telkens volgens een soort van kosmische standaardlineaal van 500 miljoen lichtjaar uit elkaar gelegen zijn, gevisualiseerd in de volgende afbeelding:

Credit: NASA/JPL-CalTech

Links zie je de standaard-methode, waarbij gebruik wordt gemaakt van supernovae van type Ia, rechts de nieuwe methode met de paren sterrenstelsels. Met GALEX en de AAT kon men een 3D-kaart van de sterrenstelsels in het heelal maken en daaruit kwam de bevestiging naar voren dat zo’n 8 miljard jaar na de oerknal de afstotende werking van de donkere energie het langzaam maar zeker won van de aantrekkende zwaartekracht van de (donkere) materie. :bron: Bron: NASA/JPL.

Miles O’Brien interviewt bemanningsleden Endeavour en ISS

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Miles O’Brien kennen we misschien nog wel van de serie Nieuws uit de Ruimte, een wekelijkse video vol nieuws over ruimtevaart. Spijtig genoeg kwam er op een gegeven moment een einde aan die serie – vraag mij niet waarom. Waarom? Tsja, geen idee. Wat ik wel weet is dat O’Brien niet stil zit en deze week een leuk interview had met enkele astronauten aan boord van het ISS, onder wie ook enkele astronauten van Space Shuttle Endeavour. Hier het enerverende interview, waarbij O’Brien zelf na een intro van ongeveer twee minuten in beeld verschijnt:

Bron: Universe Today.

Melkweg telt miljarden zware planeten zonder ster

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Credit: NASA/JPL-Caltech

Onderzoek van een internationaal team van sterrenkundigen onder leiding van de Japanner Takahiro Sumi (Osaka Universiteit in Japan) heeft aangetoond dat de Melkweg tsjokvol zit met zware planeten – kaliber Jupiter of nog zwaarder – die geheel los door de ruimte zwerven, zonder ster in de buurt. Dit is de uitkomst – 19 mei te verschijnen in Nature – van het zogenaamde Microlensing Observations in Astrophysics (MOA) project. Gewoonlijk proberen ze exoplaneten te detecteren door te kijken of licht van sterren varieert als er een planeet omheen draait en deze vanaf de aarde gezien voor óf achter de ster langs schuift en door te zien of sterren een tikkeltje heen en weer bewegen als nabije exoplaneten met hun zwaartekracht aan hen trekken. Bij MOA gebruiken ze een andere techniek: hou zoveel mogelijk sterren in de gaten en kijk of hun licht niet varieert als er een planeet voorlangs trekt. Dat lijkt op die eerste genoemde techniek, maar het verschil is dat MOA kijkt naar het zogenaamde gravitatielens-effect, welke door Einstein werd voorspeld. De lichtkracht van een achtergrondster kan versterkt worden als een zware planeet die zich precies tussen ster en waarnemer op aarde bevindt het licht afbuigt. Hoe dat precies gaat zie je in deze animatie:

De uitleg van de video kan je hier lezen. Om kans te maken om zo’n gebeurtenis waar te nemen moest men heel veel sterren in de gaten houden en dá t heeft Sumi’s team gedaan: gedurende één jaar van waarnemingen in 2006 en 2007 keek het MOA-team met de 1.8-meter telescoop van het Mount John Universiteit-Observatorium in Nieuw Zeeland naar 50 miljoen (!) sterren in de richting van het centrum van de Melkweg. Dat leverde 1000 kandidaat-lenzen op, waarvan er 500 ‘hard’ genoeg waren om mee verder te kunnen. Van die 500 bleven er uiteindelijk 10 over, die voldeden aan één specifiek kenmerk van een verduistering door een Jupiter-achtige exoplaneet, namelijk dat zo’n verduistering ongeveer 2 dagen moet duren. Van die 10 kandidaten konden er 7 bevestigd worden door een ander project, genaamd OGLE, dat staat voor Optical Gravitational Lensing Experiment. De afstand van de planeten tot de aarde zou tussen de 10.000 en 20.000 lichtjaar liggen. Op basis van de 10 kandidaten en wat extrapolatie denken Sumi en z’n collegae dat de Melkweg miljarden zware planeten moet tellen. Er zouden zelfs meer losse planeten kunnen zijn dan sterren! Een deel van die planeten zou net als een ster ontstaan uit het ineenstorten van een wolk vol gas en stof, maar de meesten zullen ontstaan zijn als onderdeel van een planetenstelsel bij een ster. Door instabiliteit zouden ze vervolgens zijn weggekatapulteerd en als wees-planeten, in het Engels ‘orphan planets’, door de Melkweg struinen. Bron: NASA.

Vostok 4 ruimtebier: meer smaak, minder natte boeren

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Vostok 4 ruimtebier. © Vostok Beer

De commerciële ruimtevaart staat aan de vooravond om vermogende ruimtetoeristen de ruimte in te sturen en ze de ervaring van hun leven te bezorgen. Bij de Australische “4 Dennen” bierbrouwerij moeten ze gedacht hebben “waar toeristen zijn moet bier zijn” – goh, hoe komen ze daar toch op? – en dus besloten ze om speciaal bier voor in de ruimte te brouwen: Vostok 4 bier. 😀 Grote vraag is natuurlijk wat ruimtebier nou precies is en waarin het zich onderscheidt van bijvoorbeeld eh… ik noem maar wat, een Heineken of Grolsch? Welnu, de makers van het speciale biertje zeggen dat Vostok 4 door toevoeging van chocolade én caramel meer smaak heeft én dat je er minder natte boeren van laat. Beiden zijn nodig omdat er in de ruimte iets bijzonders aan de hand is, zo blijkt uit de ervaring van astronauten. Ten eerste schijnt je smaakvermogen in de ruimte te verminderen, doordat je tong door de gewichtsloosheid iets uitzet. Vandaar die extra smaak om dat verlies te compenseren. Dan die natte boeren, dat vraagt even wat nadere uitleg. Gebleken is dat in de ruimte gas en vloeistof in de maag van astronauten niet gescheiden zijn, zoals op aarde wel het geval is. Boeren die astronauten laten zijn daarom altijd nat, in tegenstelling tot aardse boeren die louter uit gas bestaan – goh, lekker praatje is dit. Aan Vostok 4 is minder koolzuurgas toegevoegd en daarom hoef je er minder van te boeren, probleem opgelost. Vostok 4 is overigens niet het eerste ruimtebier dat geproduceerd is. Eerder al wist de Japanse Sapporo bierfabrikant ruimtebier te maken dat is gemaakt is van gerst, dat in het internationale ruimtestation ISS gekweekt is. Afijn, ik pak even een pilsje d’r bij, want ik krijg dorst van dit soort berichten. Bron: Space.com.

De Endeavour succesvol vastgekoppeld aan het ISS

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Om 12.14 uur Nederlandse tijd vanmiddag is Space Shuttle Endeavour vastgekoppeld aan het internationale ruimtestation ISS. Na een grondige inspectie van de toegangsluiken konden twee uur later die luiken worden geopend en konden de zes astronauten van de Endeavour naar het ISS kruipen en de aanwezige ISS-astronauten begroeten. Vóór de koppeling voerde de Endeavour zoals gebruikelijk een zogenaamde Rendezvous Pitch Maneuver (RPM) uit, een draai (‘flip’) waarbij de shuttle z’n onderkant aan de ISS laat zien. Dat geeft de astronauten aan boord van het ISS de gelegenheid om de shuttle te inspecteren op eventuele losse hittetegels. Hier de beelden van de RPM, 2,5 keer versneld:

Beelden van het openen van het luik en de begroeting van de astronauten zijn hier te zien. Bron: Space.com.

Drie maal de lancering van de Endeavour… adembenemend!

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Zo’n lancering van een Space Shuttle, zoals eergisteren het geval met de Endeavour voor missie STS-134, wordt door duizenden toeschouwers bekeken. Dat levert soms adembenemende foto’s op, zoals deze:

Credit: Trey Ratcliff (used under Creative Commons licensing).

Wowie, schitterend hoe de Endeavour door de wolken vliegt en er een felle gloed van licht onder het wolkendek ontstaat, nietwaar? In de volgende video – net zo adembenemend – gemaakt op vijf kilometer afstand van de lanceerplaats, zie je mooi het moment dat die gloed ontstaat in beeld gebracht – let ook op dat knetterende geluid van de brullende motoren:

En dan tenslotte nog een laatste foto – hap hap hap, opnieuw adembenemend – gemaakt door Stephanie Gordon, die aan boord van een lijntoestel zat dat van New York naar Palm Beach in Florida vloog. Zij zat aan de andere kant van het wolkendek, namelijk erboven. Ze had een iPhone bij de hand en wat doe je dan als je zo’n space shuttle dwars door de wolken omhoog ziet komen? Yep, fotograferen maar!

Credit: Stefanie Gordon

:bron: Bron: voor de eerste foto is dat Bad Astronomy, voor de video is dat SmugMug en voor de tweede foto is dat Space.com.

Alles op een rijtje over het einde der tijden

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Er wordt wat afgetobd op Internet over de wereld die op het punt staat te vergaan door de meest vreselijke rampen. Op dit nederige Astroblogs-podium hebben we bijvoorbeeld verteld over de vreselijke rampspoed die ons te wachten staat door:

Ik heb ook een keer geschreven over het opmerkelijke verschijnsel dat mensen graag ‘geloven’ in dit soort rampen, dat ze als ware rampentoeristen hopen dat er een echte ramp aankomt. Afijn, bij LiveScience hebben ze alle info over alle mogelijke einden der tijden keurig op een rijtje gezet in deze overzichtelijke infografiek:

Credit: LiveScience/Karl Tate.

OK mensen, rustig slapen en welterusten. 🙂 Bron: LiveScience.

Waarneming positronen-exces PAMELA is bevestigd door Fermi

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Credit: NASA/AMS/PAMELA/HEAT

Met de gammasatelliet Fermi hebben wetenschappers hetzelfde overschot aan positronen in kosmische straling gezien als men in 2008 deed met de Italiaanse PAMELA-satelliet. Een ‘overschot aan positronen in kosmische straling’ heeft een erg laag óóóóóhhhh- en wowie-gehalte, dat ben ik geheel met jullie eens, maar deze waarnemingen kunnen mogelijk duiden op de detectie van donkere materie, want die positronen – de antideeltjes van de bekende electronen – kúnnen ontstaan als deeltjes van donkere materie elkaar in extreme omstandigheden, zoals supernovae en rondom zwarte gaten, annihileren – vernietigen. Hier de data van zowel Fermi (het grijze gebied) als van PAMELA en andere instrumenten:

Gisteren is met de Endeavour de Alpha Magnetric Spectrometer de ruimte in gebracht en zoals uit m’n AMS-02 in een notedop-Astroblog blijkt werkt dat apparaat doordat een zware magneet de deeltjes (zoals negatief geladen electronen) en antideeltjes (zoals de positief geladen positronen) uit elkaar trekt. PAMELA doet dat ook, alleen dan een tikkeltje minder geavanceerd dan de AMS-02 zal doen. Het knappe van Fermi is dat die satelliet helemaal geen magneten aan boord heeft en toch in staat is om de positronen en de electronen los van elkaar te zien en te tellen. Hoe die dat deed? Simpelweg door een grote magneet die in de buurt staat te gebruiken, namelijk…. de Aarde! Het magnetisch veld van de aarde is namelijk ook ruwweg in staat die deeltjes te filteren, zoals je in onderstaand plaatje ziet uitgelegd:

Credit: NASA/AMS/PAMELA/HEAT

Handig gedaan, nietwaar? Met de waarnemingen van Fermi is overigens alleen een bevestiging gegeven van de PAMELA-waarnemingen. Er is NIET mee gezegd dat de conclusie kan worden getrokken dat de overtollige positronen het resultaat zijn van de annihilatie van donkere materie. Het zou namelijk ook kunnen zijn dat het exces wordt geproduceerd door een nabije pulsar. Alle opties liggen dus nog open. Bron: Résonaances.

Endeavour succesvol gelanceerd voor z’n laatste missie, STS-134

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Credit: NASA

Precies op het geplande tijdstip – vanmiddag om 14.56 uur Nederlandse tijd – is vanaf Kennedy Space Center de Space Shuttle Endeavour gelanceerd voor z’n allerlaatste vlucht, missie STS-134. Commandant Mark Kelly en vijf medereizigers zijn onderweg naar het internationale ruimtestation ISS, om daar onder andere de Alpha Magnetic Spectrometer (AMS-02) af te leveren. Voor de mensen die vanmiddag verhinderd waren te kijken zijn hier de beelden van de lancering:

Bron: Universe Today.