27 juli 2021

De VLT brengt de vlammen van Betelgeuze in beeld

Credit: ESO/P. Kervella

Met behulp van het instrument VISIR van ESO’s Very Large Telescope (VLT) in Chili hebben astronomen de complexe en heldere nevel rond de superreuzenster Betelgeuze gedetailleerder in beeld gebracht dan ooit. Deze structuur, die de indruk wekt dat er vlammen uit de ster schieten, is ontstaan doordat de stellaire kolos grote hoeveelheden materie de ruimte in blaast. Betelgeuze, een rode superreus in het sterrenbeeld Orion, is een van de helderste sterren aan de nachtelijke hemel. Met zo ongeveer de omvang van de omloopbaan van Jupiter, die vierenhalf keer zo groot is als de aardbaan, is hij ook een van de grootste. De VLT-opname hierboven (dubbelklikken voor de volledige versie) toont de omringende nevel, die veel groter is dan de ster zelf: hij strekt zich uit tot 60 miljard kilometer van het steroppervlak – ongeveer 400 keer de afstand zon-aarde. Rode superreuzen zoals Betelgeuze vertegenwoordigen een van de laatste stadia in het bestaan van een zware ster. Tijdens deze kortstondige fase groeit de ster in omvang en blaast hij in hoog tempo materie de ruimte in. Op die manier wordt in slechts tienduizend jaar tijd een enorme hoeveelheid (ongeveer een zonsmassa) materie afgestoten.Het proces dat ervoor zorgt dat een ster als Betelgeuze materie afstoot gaat met twee verschijnselen gepaard. Het eerste is de vorming van enorme gaspluimen (die overigens veel kleiner zijn dan de nu gefotografeerde nevel) aan het oppervlak van de ster, die eerder zijn vastgelegd met het NACO-instrument van de VLT. Het andere verschijnsel, dat de achterliggende oorzaak is van de pluimen, betreft het hevig op en neer bewegen van reusachtige bellen in de atmosfeer van Betelgeuze – vergelijkbaar met kokend water in een pan. De nieuwe resultaten laten zien dat de pluimen die dicht bij de ster te zien zijn, waarschijnlijk in verband staan met de structuren in de buitennevel die nu met VISIR in het infrarood is vastgelegd. In zichtbaar licht is deze nevel niet te zien, omdat Betelgeuze hem volledig overstraalt. De onregelmatige vorm van de nevel wijst erop dat de ster zijn materie niet op symmetrische wijze heeft uitgestoten. In de volgende video zie je hoe wordt ingezoomd op Betelgeuze.

Mogelijk zijn de bellen van stermaterie en de gaspluimen waaraan de nevel zijn ontstaan te danken heeft verantwoordelijk voor zijn klonterige aanzien. De materie die op de nieuwe opname te zien is, bestaat hoogstwaarschijnlijk uit stof dat rijk is aan silicium- en aluminiumoxide. Dat is hetzelfde materiaal waar de korst van de aarde en van andere rotsachtige planeten grotendeels uit bestaat. Ook het siliciumoxide in de aardkorst is, in een grijs verleden, gevormd door een zware (en inmiddels uitgedoofde) ster als Betelgeuze. Op deze samengestelde foto zijn de eerdere NACO-waarnemingen van de gaspluimen op schaal afgebeeld in de zwarte schijf. De kleine rode cirkel in het centrum heeft een middellijn van vierenhalf maal de aardbaan en geeft de omvang van Betelgeuze aan. De zwarte schijf komt overeen met een zeer helder gedeelte van het beeld, dat werd afgeschermd om de zwakkere delen van de nevel zichtbaar te maken. De VISIR-opnamen werden gemaakt door infraroodfilters die straling op verschillende golflengten doorlieten, waarbij blauw met kortere golflengten correspondeert en rood met langere. Het beeldveld is 5,63 bij 5,63 boogseconden groot: een stuiver op 800 meter afstand. Bron: ESO.

Laat wat van je horen

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.