Zó heb je de Orionnevel vermoedelijk nog niet eerder gezien

Credit: Jesus Vargas and Maritxu Poyal.

De Orionnevel (M42) in het gelijknamige sterrenbeeld Orion is één van de meest bekeken en gefotografeerde objecten aan de hemel. Niet zo verwonderlijk, want deze grote interstellaire wolk van gas en stof – 1270 lichtjaren van ons verwijderd – is met het blote oog al te zien, als een wazig vlekje onder de drie gordelsterren van Orion. De Spanjaarden Jesus Vargas (Astrogades) en Maritxu Poyal hebben onlangs de Orionnevel gefotografeerd en dat leverde bovenstaande bijzondere foto op. Niet met een joekel van een professionele telescoop ergens op een hoge berg in Chili, nee gewoon met een 10,6 cm Takahashi FSQ f/5 lenzentelescoop (!) en een gemodificeerde DSLR Canon camera. Hoe krijgen ze dat kunststukje voor elkaar vraag je je af. Wat je prachtig op de foto kan zien is dat de Orionnevel feitelijk een groot gat in de ruimte bevat, een ‘cavity’ zoals ze dat in het Engels noemen, een gat in de omringende gas- en stofwolken dat veroorzaakt wordt door de intense UV-straling van een groepje massieve, jonge sterren in het centrum van de nevel, met name het Trapezium Cluster. Bron: Bad Astronomy.

Chandra opgebouwd uit Chandra-foto’s

Een compositie van de Chandra röntgen-satelliet. Credit: NASA/CXC/M.Weiss.

Chandra is de Amerikaanse röntgen-satelliet, die op 23 juli 1999 vanuit het laadruim van Space Shuttle Columbia (missie STS-93) werd ‘gelanceerd’ en die vernoemd is naar de beroemde Indisch-Amerikaanse sterrenkundige Subrahmanyan Chandrasekhar, de man die in de jaren dertig van de vorige eeuw als eerste de maximale massa van een witte dwerg berekende. Die massa staat nu bekend als de Chandrasekhar-limiet en hij bedraagt 1,44 zonmassa [1]Een zeer belangrijke limiet, want de supernovae van type Ia – die gebruikt worden als ‘standaardkaars’ voor het bepalen van afstanden in het heelal – danken hun constante … Continue reading. Met regelmaat publiceer ik hier Astroblogs die gaan over ontdekkingen of waarnemingen die gedaan zijn met Chandra en die allemaal te maken hebben met extreme gebeurtenissen in het heelal, waarbij de hoogenergetische röntgenstraling ontstaat – zoals supernovae en accretieschijven rondom zwarte gaten. Het leuke is nu dat ze van de bekendste foto’s die met Chandra gemaakt zijn een compositie gemaakt hebben van… Chandra zelf. Mocht je willen weten hoe Chandra er ‘normaal’ uit ziet moet je deze foto maar even bekijken. De compositiefoto van Chandra is in vele formaten en groottes te downloaden, o.a. in jpg-versie (10 Mb, 70 dpi), grote jpg-versie (10  Mb, 300 dpi) en in tif-versie (21 Mb, 300 dpi). Bron: Chandra.

References[+]

References
1 Een zeer belangrijke limiet, want de supernovae van type Ia – die gebruikt worden als ‘standaardkaars’ voor het bepalen van afstanden in het heelal – danken hun constante absolute maximale lichtkracht aan deze limiet.

Variabele sterren meten uit je achtertuin…

Meestal zijn jullie van mij gewend dat ik tevoorschijn kom met plaatjes van van alles wat er aan de hemel te zien is, maar nu heb ik iets totaal anders te bieden. Onlangs ben ik met leerlingen van mijn school in een project gedoken om zelf metingen te gaan uitvoeren aan variabele sterren in het kader van een wedstrijd van de ESA. Daarvoor heb ik een Cepheide variabele ster uitgekozen om te kijken of we met mijn apparatuur (Celestron C11 met SXV-H9 CCD camera) hier zinnige metingen zouden kunnen uitvoeren. Cepheiden staan bekend om hun regelmatige helderheidsvariaties die verband houden met hun absolute helderheid, waardoor ze ook wel bekend staan als kosmische kilometerpaaltjes omdat je hier heel goed afstanden mee kunt bepalen. Na twee nachten waarnemen had ik vrijwel een complete cycle van de Cepheide te pakken en het resultaat is eigenlijk best verbazingwekkend. Je kunt magnituden tot op een paar hondersten gewoon meten…

Een cepheide curve bepaald vanuit HI-Ambacht

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Deze curve laat mooi de snelle stijging van de helderheid van de Cepheide zien met daarop volgend een langzamere terugkeer naar het minimum. Dit is kenmerkend voor Cepheiden.

Het leuke was dat in het beeldveld waarin de Cepheide zich bevond er nog een variabele ster te zien was (die ik pas later ontdekte) met een heel ander karakter. Dit is een contact-dubbelster, waarbij twee sterren heel dicht om elkaar heen draaien en daarbij elkaar regelmatig bedekken. Hieruit ontstaat een heel ander soort curve:

Lichtcurve van een eclipsing binary ster vanuit HI-Ambacht

Animatie van Beta Lyrae, een dubbelster met een vergelijkbare curve als de waargenomen curve

 

 

 

 

 

 

 

 

Dit geeft weer genoeg stof tot nadenken en uitdagingen om verder te gaan meten om de data beter te kunnen interpreteren. In theorie moet het met deze nauwkeurigheid van meten mogelijk zijn om zelfs sommige crossings van exoplaneten waar te kunnen nemen. Die uitdaging ga ik dan ook zeker aan… Meer volgt later nog wel….

Zaterdag is Jupiter in oppositie met de zon

Credit: NASA

Komende zaterdag 29 oktober 2011 om 4 uur ‘s ochtends staat de planeet Jupiter in oppositie met de zon. Dit wil zeggen dat de planeet aan de hemel precies tegenover de zon staat: als de zon ondergaat, komt Jupiter op, en als de zon opkomt, gaat Jupiter weer onder. Jupiter is dan de gehele nacht te zien. Z’n helderheid is -2,5m, dus hij is erg helder. Rond de datum van oppositie van een planeet staat deze ook het dichtste bij de aarde en is dan het beste waarneembaar. De maanden na oppositie komt Jupiter steeds vroeger op en is dan vroeg op de avond al hoger aan de hemel te vinden. Uiteindelijk verdwijnt de planeet in april 2012 in de avondschemering. Jupiter is de grootste planeet van ons zonnestelsel en een prachtig object om te bekijken. Al met een kleine telescoop zijn de wolkenbanden op de planeet mooi te zien. Met een wat grotere kijker is ook de grote rode vlek – een reusachtige wervelstorm – goed te zien. En de vier grootste manen van Jupiter zijn zelfs al te zien met een redelijke verrekijker. Jupiter heeft geen vast oppervlak, zoals onze aarde, maar is een grote gasbol, die door zijn zwaartekracht wordt samengebald. In het inwendige van Jupiter worden temperatuur en druk steeds hoger, naarmate je dieper afdaalt, zonder dat je op een oppervlak stuit. Maar wij zien alleen de buitenkant van deze gasbol, met wervelende wolken in de atmosfeer. Wie zelf geen telescoop heeft en deze grote planeet ook eens door een telescoop wil zien, moet de komende maanden eens een bezoek brengen aan een publiekssterrenwacht. Een lijst van alle Nederlandse publiekssterrenwachten, vindt je hier. Maar ook zonder telescoop is Jupiter een prachtig gezicht aan de hemel, vooral als de maan in zijn buurt staat. Samenstanden van de maan met Jupiter zijn er de komende maanden op 9/10 november, 6/7 december, 2/3 januari, 30 en 31 januari, 27 en 28 februari. Bron: Stichting de Koepel.