Maandelijks archief: november 2011

Orion vanaf Grand Champ in de Provençe

Geplaatst op door Arie Nouwen
4

Van 22 oktober tot 29 oktober 2011 organiseerde Vereniging Christiaan Huygens z’n jaarlijkse Astrovaçance inhet vakantieverblijf Grand Champ bij het dorpje Cruis, aan de voet van de Montagne de Lure in het noorden van de Provence, vlak bij Forqualqier. Organisator was Paul Bakker, die afgelopen vrijdag bij dezelfde club nog een presentatie hield over astrofotografie. Wat het weer betreft was het niet al te best daar in Zuid-Frankrijk, maar één nacht kon er goed waargenomen en gefotografeerd worden. Paul greep die gelegenheid aan om een aantal mooie objecten in het sterrenbeeld Orion te fotograferen. Hier z’n relaas daarover:

Zoals bekend waren er afgelopen astrovacance weinig heldere uren. Uiteidelijk waren de beste uren in de nacht van 25 op 26 oktober, toen de hemel om 4.30 uur eindelijk helemaal open trok. Het opklaringsgebied konden we aan zien komen via de satellietbeelden van sat24.com maar het ging allemaal zo traag dat ik uiteindelijk de enige was die nog op was. Het bleef  tot de schemering kraakhelder en er volgde ook een prachtige zonnige dag, de mooiste van de week. In die vroege ochtenduren heb ik foto’s gemaakt met mijn gemodificeerde Canon EOS350D, met een 200mm telelens. Om de sterren te volgen liftte de camera mee op de rug van de telescoop die op de Gemini41 montering was bevestigd. Ik heb gewoon de volgmotor zijn gang laten gaan en geen volgcorrecties (niet handmatig en ook niet via autoguiding) toegepast. De lens heb ik scherpgesteld op Jupiter, via de autofocus-functie van de lens. Daarna heb ik de camera op de deepsky-objecten gezet en de autofocus-functie uitgezet om de scherpstelling te behouden. De camera heb ik op 800ISO gezet en de lichtsterkte op f/3,5 Bijgaand de twee mooiste foto’s. De Rosettenevel (NGC2237) met sterrenhoop NGC224 is totaal 35 minuten belicht. De andere foto bevat 4 nevels die samen een fraaie compostie vormen: de Vlamnevel (NGC2024), de Paardenkopnevel (B33), De “running man” nevel (NGC1977, niemand gebruikt de vertaling ‘hollende man’ bij mijn weten) en de bekende Orionnevel (M42). Deze foto is totaal 40 minuten belicht. De mooie spaken bij de heldere sterren worden veroorzaakt door het diffractiepatroon van het diafragma van de lens. Zo zie je maar, er was maar weinig kans om goeie foto’s te maken, maar ik heb wel naar mijn mening één van m’n mooiste tot nu toe geschoten.

Hieronder de Rosettenevel (NGC 2237).

Inderdaad Paul, héél mooie foto’s!

Kijk nou, het Andromedastelsel heeft er twee dwergstelsels bij

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

In de gele ellips: Andromeda 29. De heldere ster in het midden is een voorgrondster van de Melkweg en hoort niet bij Andromeda 29. Credit: Gemini Observatory/AURA/Eric Bell.

Bij het Andromedastelsel (M31) – het grote buursterrenstelsel van onze Melkweg, 2,5 miljoen lichtjaar van ons verwijderd – hebben sterrenkundigen twee nieuwe dwergstelsels ontdekt: Andromeda 28 en 29 genaamd. Eentje ervan zie je hiernaast, Andromeda 29 welteverstaan, gemaakt met de Gemini Multi-Object Spectrograph van de grote Gemini Noord telescoop op Hawaï. #28 en #29 liggen op een afstand van 600.000 lichtjaar van het Andromedastelsel en 1,1 miljoen van de Melkweg. Het duo werd ontdekt in het kader van een stertelling, die men deed gebruikmakend van de nieuwste gegevens van de Sloan Digital Sky Survey (SSDS), de grote inventarisatie van sterrenstelsels, waarmee inmiddels meer dan 1/3e van de gehele hemel in kaart is gebracht. Door onderzoek aan dwergstelsels zoals Andromeda 28 en 29, die slechts met de grootste telescopen te zien zijn, hopen de sterrenkundigen meer te weten te komen over de werking van donkere materie. Sterrenstelsels als het Andromedastelsel zijn vermoedelijk ingebed in een grote wolk donkere materie. Probleem is dat er een groot verschil is tussen de modellen van de evolutie van sterrenstelsels onder invloed van donkere materie en de hoeveelheid waargenomen dwergstelsels rondom de grote stelsels. Hopelijk dat Andromeda 28 en 29 letterlijk ‘licht’ werpen in de zaak van de donkere materie. Meer weten? Kijk dan hier voor de wetenschappelijke artikel over Andromeda 28 en 29. Bron: Space.com.

Phobos-Grunt unboxed

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Op YouTube kom je massa’s ‘unboxed-video’s tegen, waarin ze een product uit de doos halen en dan onder het geroep van de nodige ooooohhhhh’s en aaaaaahhhhhh’s dat product in een paar minuten activeren, om iedereen te laten zien hoe simpel het allemaal wel niet is. Je kan iets simpels als een mobiele telefoon unboxen, maar je kan natuurlijk ook een complete ruimtesonde uit de doos halen. Zoals in dit geval de Russische Phobos-Grunt satelliet, welke 9 november a.s. zal worden gelanceerd – da’s over twee dagen, mensen! – en die richting het Marsmaantje Phobos gaat reizen. Onlangs werd een groot deel ervan uit de ‘doos’ gehaald op Baikonur Cosmodrome en vervolgens naar hal 21 gebracht, waar ‘ie wordt klaargemaakt voor de lancering over twee dagen.

Dan ben je natuurlijk ook nieuwsgierig wát Phobos-Grunt precies gaat doen. Daarvoor MOET je de komende elf minuten naar de volgende boeiende video kijken, waarin het allemaal uit de doeken wordt gedaan. OK, er staan Russische onderschriften onder, dus je moet even je fantasie gebruiken.

Bron: Universe Today.

Volop onderzoek gaande aan twintig Voorwerpjes

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

De twintig Voorwerpjes, met linksboven Hanny’s Voorwerp. Credit: SDSS/Zooniverse.

Het begon allemaal met de ontdekking in 2007 van ‘Hanny’s Voorwerp‘, de groen/blauw oplichtende gaswolk bij het sterrenstelsel IC 2497, door Hanny van Arkel, die de vondst deed door mee te doen met de Galaxy Zoo. In navolging van deze ontdekking werd op de Galaxy Zoo een jacht geopend op nog meer ‘Voorwerpjes’ – zoals de verzamelnaam luidt – en inmiddels zijn er door de deelnemers nog 19 ontdekt. De verzameling van twintig Voorwerpjes wordt uitvoerig bestudeerd door de sterrenkundigen en binnenkort wordt er een wetenschappelijk artikel over gepubliceerd in het vakblad Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. Voor de liefhebbers: hier is dat artikel te lezen, waar o.a. sterrenkundige William Keel – alias NGC 3314 én lezer van de Astroblogs – aan heeft gewerkt. De vraag is of bij al die Voorwerpjes – ook wel extended emission-line regions (EELRs) genoemd – hetzelfde mechanisme werkzaam is als bij Hanny’s Voorwerp: dat de gaswolk gloeit door de ionisatie van zuurstof, door energetische röntgenstraling afkomstig van de kern van het sterrenstelsel IC 2497, 45.000 tot 70.000 lichtjaar verderop. In die kern huist een superzwaar zwart gat, die momenteel een slapend bestaan heeft, maar die minder dan 100.000 jaar geleden een zeer actieve periode moet hebben gehad. De uitkomst van het huidige onderzoek toont aan dat 14 van de 19 andere Voorwerpjes inderdaad een sterrenstelsel in de buurt hebben, op een afstand van minstens 30.000 lichtjaar, die op één of andere manier invloed heeft op de gloeiende gaswolk. Al die sterrenstelsels zouden af en toe een uitbarsting van hun centrale zwarte gat kennen, met een duur tussen de 20.000 en 200.000 jaren en de stelsels zouden dan AGN’s zijn, active galactic nuclei, wiens uitgestoten röntgenstraling vele jaren later kan stuiten op intergalactische wolken vol met neutraal gas. Als de AGN op een gegeven moment is uitgegaan, dan kan de ionisatie van de gaswolk daarna nog plaatsvinden. De uitstoot van de röntgenstraling gaat vaak in straalstromen, die naar twee tegenovergestelde richtingen gaan en er zijn inderdaad paren van Voorwerpjes gevonden.  Het onderzoek aan de Voorwerpjes gaat nog verder. Binnenkort bijvoorbeeld gaat men met de Hubble ruimtetelescoop zeven Voorwerpjes bestuderen en ook wordt de Europese XMM-Newton röntgensatelliet in stelling gebracht. Wordt vervolgd! Bron: Galaxy Zoo Blog + New Scientist.

Buitenaards mooi

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Lincoln Harrison

Is het niet buitenaards mooi? De Australische fotograaf Lincoln Harrison heeft er een nachtje voor nodig gehad met z’n camera’s, een Nikon D7000 en D3100. De voorgrond met dat meer en die verrotte boom is apart gefotografeerd van de achtergrond van stersporen. Die sporen krijg je als de camera lange tijd wordt opengezet en de sterren hun schijnbare omwenteling om de polen van de aardse rotatieas volbrengen. Daarna heeft Harrison de foto’s gecombineerd en dat leverde deze foto op. In de bron vind je meer buitenaards mooie foto’s van hem. Kijken! Bron: Petapixel.

Sterrenkundeproefjes in Kleine Wetenschap van NRC Handelsblad

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Dr. Zeepaard maakt regenbogen. Credit: NRC/UNAWE.

Met ingang van vandaag zal Dr. Zeepaard elke eerste zaterdag van de maand een sterrenkundig proefje uit de doeken doen in de Kleine Wetenschap, de junior wetenschapsbijlage van NRC Handelsblad. De proefjes worden bedacht door medewerkers van EU Universe Awareness (EU-UNAWE) in samenwerking met de Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA). Beide organisaties hebben onder andere tot doel (jonge) kinderen te interesseren voor wetenschap in het algemeen en sterrenkunde in het bijzonder en hopen via deze bijdrage kinderen, hun ouders en leerkrachten te inspireren en nieuwsgierig te maken. Het eerste proefje heet: Dr. Zeepaard maakt regenbogen. Universe Awareness (UNAWE) is een internationaal programma dat kinderen in contact brengt met de inspirerende aspecten van de sterrenkunde. UNAWE wil kinderen van 4 tot 10 jaar bewust maken van de grootsheid en schoonheid van het heelal en probeert het blikveld van kinderen te verruimen, hen te stimuleren en hun belangstelling te wekken voor wetenschap en techniek. UNAWE wordt gecoördineerd vanuit de Leidse Sterrewacht en vormt een mondiaal netwerk van 500 deskundigen, werkzaam in meer dan 40 landen. Dankzij een subsidie van de Europese Unie voor EU-UNAWE is het mogelijk het UNAWE-programma te implementeren in zes landen, waaronder Nederland. De Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA) is een toponderzoekschool die het sterrenkundig onderzoek in Nederland stimuleert en coördineert. NOVA-astronomen doen waarnemingen met de krachtigste telescopen op aarde en in de ruimte en bouwen mee aan nieuwe. NOVA leidt de studenten op die ook in de toekomst de reputatie van de Nederlandse sterrenkunde hoog zullen houden. Het NOVA Informatie Centrum (NIC) verzorgt de sterrenkundige voorlichting aan pers, algemeen publiek en onderwijs via een grote verscheidenheid aan kanalen. Bron: Nova.

 

Zijn er nog vragen?

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Paul Bakker bij Chr. Huygens

Paul Bakker – net terug van een weekje Astrovaçance in het zuiden van Frankrijk – begon gisteren z’n presentatie over Astrofotografie bij sterrenkundevereniging Christiaan Huygens met de vraag aan de vele aanwezige leden ‘zijn er nog vragen?‘ Hij heeft vaker het onderwerp besproken, maar dit keer was z’n insteek erg interactief á la ‘u vraagt, wij draaien’. Als leden vragen hadden over astrofotografie zou hij er op in gaan. Hij was – uiteraard – voorbereid op de mogelijke vragen en had in een powerpoint al de nodige onderwerpen opgesomd. In z’n boeiende presentatie ging Paul in op onderwerpen als ‘wat kan er allemaal fout gaan bij het maken van astrofoto’s en wat kan je er allemaal aan doen om het te voorkomen?’, ‘wat is het verschil tussen fotografie met de CCD en met de DSLR’s?’, ‘wat zijn precies dark frames en flat fields?’ en ‘welke apparatuur heb je nodig om astrofoto’s te kunnen maken?’. Na de pauze ging Paul door op de vele vragen en hij eindigde de avond met een opsomming van mislukte én geslaagde opnames van sterren, planeten, nevels en sterrenstelsels. Een leuke avond, die menig lid enthousiast zal hebben gemaakt om zelf eens een poging te wagen om hemelobjecten te fotograferen.

 

Hubble neemt direct de accretieschijf rondom een zwart gat waar

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: NASA, ESA and J.A. Muñoz (University of Valencia)

Met de Hubble ruimtetelescoop is men er in geslaagd om gebruikmakend van de techniek van de zwaartekrachtslenzen voor het eerst de accretieschijf rondom een superzwaar zwart gat in een ver verwijderde quasar waar te nemen. Men heeft zelfs het temperatuursverloop in die schijf kunnen meten. De quasar waar het om draait is HE 1104-1805, die zich miljarden lichtjaren van de aarde af bevindt. Normaal gesproken zou zo’n superhete accretieschijf rondom het zwarte gat, waar het invallende materiaal roteert om de waarneemhorizon van dat zwarte gat, door de enorme afstand niet zichtbaar zijn, zelfs niet voor de Hubble telescoop. Maar gelukkig voor de waarnemers staat er precies tussen de quasar en de aarde een tussenliggend sterrenstelsel in, genaamd [WKK93] G. Dát sterrenstelsel zorgt er voor dat door haar gravitatiekracht het licht van de erachter liggende objecten – in dit geval die quasar – wordt verbogen én in lichtkracht wordt versterkt. Met name dat laatste aspect heeft er voor gezorgd dat de sterrenkundigen, onder leiding van Jose Muá±oz (Universiteit van Valencia, Spanje), de quasar veel gedetailleerder konden zien dan zonder het gravitatielens-effect het geval zou zijn, een effect dat al door Einstein werd voorspeld. Sterrenstelsels die werken als gravitatielenzen is al meer dan tien jaar een onderzocht fenomeen, maar hetgeen Muá±oz’ team deed ging een stap verder: zij waren in staat de gravitatielenzen van de afzonderlijke sterren in [WKK93] G te volgen, op het moment dat deze gezien vanaf de aarde voorbij het licht schoven van de accretieschijf rondom het zwarte gat in HE 1104-1805. Yep, je leest het goed, kleine onderdelen van het sterrenstelsel, die schuiven voor kleine onderdelen van de quasar – hoe nauwkeurig wil je het hebben. De accretieschijf blijkt tussen de 4 en 11 lichtdagen groot te zijn, dat is 100 tot 300 miljard km. Het waarnemen van dergelijk kleine objecten op deze afstanden staat gelijk aan het waarnemen van zandkorrels op de maan! Een knap staaltje waarneemtechniek, nietwaar? Hieronder een video over deze bijzondere waarneming.

Bron: Hubble.

Astrotweets van de week

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Hier weer een verse lading Astrotweets van de week, je wekelijkse dosis leuke, wetenswaardige, merkwaardige tweets over sterrenkunde, natuurkunde, ruimtevaart en andere aanverwante bezigheden. Klik er gerust op als de tweets linkjes bevatten.

Een interessante video van een Progress bevoorradingsschip, dat de atmosfeer in duikt. Gefilmd vanuit het ISS.

[blackbirdpie url=”http://twitter.com/#!/willgater/status/132212879863717888″]

En ja hoor, de zes ‘astronauten’ van de Mars500 expeditie zijn uit hun verblijf gekomen, waar ze 520 dagen hebben vertoefd.

[blackbirdpie url=”http://twitter.com/#!/rctautz/status/132415629486604288″]

Ook de BAA is aanwezig op de AstroFest, die volgend jaar weer als vanouds in Londen wordt gehouden. Mmmmm, misschien een idee om daar heen te gaan, Jan?

[blackbirdpie url=”http://twitter.com/#!/BritAstro/status/132098238873485312″]

Nou vooruit, nog eentje dan om het af te leren. Elementen 111, 112 en 113 in het Periodieke Systeem hebben