Hét moment dat donkere energie dominant werd in het heelal

Credit: SDSS

Het heelal is 13,7 miljard jaar oud en vanaf het eerste moment van de oerknal is het aan het uitdijen. De eerste zeven á acht miljard jaar van die expansie was de massaenergie – sinds Einstein’s E=Mc² weten we dat massa en energie gelijk zijn aan elkaar – samengepropt in een relatief klein heelal en was er een sterke invloed van de gravitatiekracht. De expansie verliep steeds trager en er dreigde op een gegeven moment een inkrimping, een imploderend heelal. Maar toen – vanuit onze tijd vijf á zes miljard jaar geleden – gebeurde er iets opmerkelijks: er kwam een einde aan de dominantie van de aantrekkende gravitatiewerking van de massaenergie en deze werd overgenomen door de afstotende werking van een mysterieuze kracht, die door sterrenkundigen donkere energie wordt genoemd. In 1998 werd door twee onafhankelijke teams sterrenkundigen aan de hand van waarnemingen aan type Ia supernovae ontdekt dat het heelal versnelt uitdijt en dat er een onbekende kracht moet zijn die verantwoordelijk is voor die versnelling. Dat is de donkere energie, die met regelmaat in één adem wordt genoemd met Einstein’s beroemde Kosmologische Constante. Vorig jaar kregen de Amerikanen Saul Perlmutter en Adam Riess en de Australiër Brian Schmidt de Nobelprijs voor de Natuurkunde voor die ontdekking.

BOSS

Baryonische accoustische oscillaties, geprojecteerd links op de kosmische microgolf-achtergrondstraling. Credit: Chris Blake and Sam Moorfield.

Deze week werden op de National Astronomy Meeting (NAM2012) de resultaten bekendgemaakt van de zogenaamde Baryon Oscillation Spectroscopic Survey (BOSS), een grootscheeps onderzoek aan meer dan 1,3 miljoen sterrenstelsels, deel uitmakend van het in 2009 gestarte deel 3 van de Sloan Digital Sky Survey (SDSS-III). In de materie van het vroege heelal kwamen zogenaamde ‘baryon acoustische oscillaties’ (BAO’s) voor, overblijfselen van geluidsgolven die in de eerste momenten na de oerknal voorkwamen en die in golven met een piek van 500 miljoen lichtjaar voortbewogen, resulterend in een piek met dezelfde afmetingen in de clustering van materie in sterrenstelsels, clusters van sterrenstelsels en superclusters van clusters van sterrenstelsels. Zo’n BAO-piek van 500 miljoen lichtjaar zie je helemaal bovenaan in de 3D-kaart als de rode cirkel. Met BOSS zijn tot nu toe 327.349 sterrenstelsels in een klein gebied aan de hemel van 3,275 vierkante graad onderzocht, tot afstanden van een roodverschuiving z=0,7. Voor sterrenkundigen is roodverschuiving een maat voor de afstand, de verschuiving van spectraallijnen naar het rode gedeelte van het spectrum door de uitdijing van het heelal. De gemiddelde roodverschuiving van die 327.349 sterrenstelsels was z=0,57, hetgeen gelijk is aan een afstand van ongeveer 6 miljard lichtjaar. Voor de geïnteresseerden: de wetenschappelijke resultaten van BOSS zijn in deze serie artikelen terug te lezen:

  1. Lauren Anderson et al. The clustering of galaxies in the SDSS-III Baryon Oscillation Spectroscopic Survey: Baryon Acoustic Oscillations in the Data Release 9 Spectroscopic Galaxy SampleMonthly Notices of the Royal Astronomical Society, 2012 [link]
  2. Ariel G. Sanchez et al. The clustering of galaxies in the SDSS-III Baryon Oscillation Spectroscopic Survey: cosmological implications of the large-scale two-point correlation functionSubmitted to http://arxiv.org, 2012 [link]
  3. Beth A. Reid et al. The clustering of galaxies in the SDSS-III Baryon Oscillation Spectroscopic Survey: measurements of the growth of structure and expansion rate at z=0.57 from anisotropic clustering.Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 2012 [link]
  4. Rita Tojeiro et al. The clustering of galaxies in the SDSS-III Baryon Oscillation Spectroscopic Survey: measuring structure growth using passive galaxies.Submitted to http://arxiv.org, 2012 [link]
  5. Marc Manera et al. The clustering of galaxies in the SDSS-III Baryon Oscillation Spectroscopic Survey: a large sample of mock galaxy cataloguesSubmitted to http://arxiv.org, 2012 [link]

Bron: Science Daily.

Doe het licht uit, André kijkt mee

André Kuipers in de Cupola van het ISS. Credit: ESA/NASA

Doe jij dit weekend je lampen uit tijdens Earth Hour? ESA-astronaut André Kuipers kijkt namelijk mee vanuit de ruimte. Earth Hour is een wereldwijde poging om bewustzijn voor klimaatverandering te creëren. Zaterdag 31 maart zullen mensen van over de hele wereld om 20.30 uur lokale tijd alle niet-essentiële lampen uit doen. WNF-ambassadeur André Kuipers en de Europese ruimtevaartorganisatie ESA dragen ook hun steentje bij. Ons energiegebruik is over de hele wereld de laatste jaren enorm toegenomen. Vanuit de ruimte is dat goed te zien. Kijk maar eens naar de onderstaande animatie, die gemaakt werd door twee nachtsatellieten. De animatie laat zien hoeveel meer licht er in Europa is aan gegaan in slechts achttien jaar tijd. Astronauten die aan boord van het internationale ruimtestation ISS verblijven, zijn in de zeldzame gelegenheid om onze planeet van grote hoogte te bekijken en de schoonheid van onze planeet te bewonderen. André noemt onze planeet ‘Ruimteschip Aarde’. Vanuit de ruimte is goed te zien hoe kwetsbaar onze planeet eigenlijk is.

Credit: NGDC/DMSP/ESA

Als André tijd vrij kan maken in zijn drukke schema, maakt hij foto’s en video’s van Earth Hour vanuit de ruimte. We hopen op een heldere hemel, want in tegenstelling tot sommige satellieten kan André niet door wolken kijken. Maar hij kan hoe dan ook tere schoonheid van onze planeet vastleggen. Bron: ESA.

D’r wordt weer gebotst in de Large Hadron Collider van CERN

Er wordt weer gebotst bij de LHC van CERN. Credit: CERN

Na een paar maanden van voorbereidingen hebben gisteren weer de allereerste botsingen tussen protonen plaatsgevonden in de grootste deeltjesversneller ter wereld, de 27 km lange Large Hadron Collider van CERN bij Genéve. Met bijna de lichtsnelheid draaien protonen in de LHC rondjes en op de plekken van de vier grote detectoren knallen ze tegen elkaar aan, waarna de effecten van de botsingen gemeten worden. Vorig jaar had ieder proton een energie van 3,5 Tera electronvolt (TeV), hetgeen een botsingsenergie van 7 TeV opleverde. Daarmee wist men in totaal 5 inverse femtobarn aan botsingen te creëren, zeg 350 biljoen zo’n botsing. In 2012 hoopt men drie keer zoveel botsingen te creëren, yep 15 fb-¹, nog hogere mathematica. En dat niet alleen: ook de botsingsenergie zal hoger zijn. Ieder proton heeft men op weten te schroeven tot 4 TeV, hetgeen de energie die vrijkomt bij de botsing op 8 TeV brengt. Alles bij elkaar is de verwachting dat de LHC dit jaar geschiedenis gaat schrijven en het Higgs boson definitief op te speuren. Vorig jaar waren er al aanwijzingen voor het bestaan van het beroemde Higgs deeltje of Higgs boson bij een massa van ongeveer 125 GeV, maar dat was nog geen definitief bewijs. We gaan het zien! Bron: viXra.

 

Mijn foto-oogst van de afgelopen weken

De afgelopen anderhalve week of zo was het niets dan zonneschijn en met al die heldere nachten was het genieten maar het waren ook slapeloze nachten. Ik heb wel geslapen hoor maar toch steeds tussendoor even wakker geworden om te kijken of de telescoop niet tegen de montering aan dreigde te lopen. Wat overigens ook een keer gebeurd is omdat ik door de wekker heen geslapen was.Maar ik ben tevreden met de ‘oogst’ en eigenlijk ook een beetje blij met bewolking zodat ik weer wat kan bijslapen. Ik kan het nl. toch niet laten elke nacht door te gaan, nu het steeds beter gaat. Op naar een volgende stap: ik heb vandaag een goedkope gekoelde CCD-camera kunnen overnemen. Een Atik16IC. Misschien al weer een oudje? En eentje met klein beeldveld, grote pixels. Dat wel, maar leuk om mee te gaan experimenteren. Dit is mijn ‘oogst’:

  • NGC2037 Rosette nevel met ED80 op 3 verschillende dagen vanuit Dordt (opnieuw en nu wel in midden van beeldveld)
  • M81-M82 zowel op 20-3 met 10″ Newton in Dordt
  • M81-M82 op 23-3 met ED80 in Zeeland gefotografeerd.
  • M109 met 10″ Newton op 21-3 vanuit Dordt
  • M106 met 10″ Newton op 26-3 vanuit Dordt
  • Leo triplet met 10″ Newton op 28-3 vanuit Dordt
  • Op 24-3 nog een avond lang een timelapse video van de sterrenhemel in Zeeland kunnen maken.

    http://www.youtube.com/watch?v=3TXcxn9N0eI&feature=player_embedded

En zelfs een avond de familie en buren op bezoek gehad die ook eens door de telescoop naar de maan, Venus , Jupiter en Mars wilden kijkenKan best tevreden zijn. En dan nu bijslapen…

F1-motoren Apollo 11 teruggevonden op de oceaanbodem

Credit: NASA Marshall Space Flight Center

De oprichter van Amazon-com – de Amerikaanse miljardair Jeff Bezos – is er volgens eigen zeggen in geslaagd om de vijf reusachtige F1-motoren van de Apollo 11 / Saturnus V raket op de bodem van de Atlantische Oceaan te lokaliseren. Die ruim vijf meter hoge motoren, hierboven te zien op de foto, stuwden de Apollo 11 vanaf de lancering op 16 juli 1969 omhoog en na enkele minuten werd de eerste trap met die motoren los gekoppeld, waarna ze in de oceaan plonsden. Nooit was duidelijk geworden waar de motoren precies terecht waren gekomen en sinds het opduiken van de Liberty Bell 7 space capsule van het Mercury project op 30 juli 1999 leeft het idee om ook de F1-motoren van de historische missie van de Apollo 11 te vinden en naar boven te brengen. Bezos heeft laten weten dat hij middels state-of-the-art deep-sea sonar de motoren heeft weten terug te vinden, maar liefst 4,3 kilometer onder het oppervlak van de Atlantische Oceaan. Als het aan Bezos ligt gaat hij proberen in ieder geval één van de F1-motoren naar boven te hengelen en in eerste instantie was z’n voorstel die motor in het beroemde Smithsonian te plaatsen, maar daarna schijnt hij aan de NASA te hebben gevraagd of het OK was als ‘ie in het Museum of Flight in Seattle terecht kwam. Goh, laat dat nou de plek zijn waar Amazon gezeteld is, wat een toeval. 😀 Eh… nou we het toch over de door de firma Rocketdyne gebouwde F1-motoren hebben, dit is een goed moment om weer even dat fabuleuze filmpje van stal te halen waarin je de lancering van de Saturnus V raket van de Apollo 11 missie in vertraagde beelden ziet. In het begin van de video zie je de vijf F1-motoren ontbranden, die samen 15 m³ vloeistof (zuurstof en brandstof) per seconde gebruikten. Dat leverde een stuwkracht per F1-motor van 700.000 kilogram (6.850.000 Newton), net zoveel als de stuwkracht van de drie hoofdmotoren van een Space Shuttle bij elkaar. 😯

Bron: Cosmic Log + Bezos Expeditions. [Update] Ik kwam vandaag deze infografiek tegen over de teruggevonden F1-motoren:

Credit: Karl Tate/Space.com

Source: SPACE.com: All about our solar system, outer space and exploration Bron: Space.com.

M 95 plus supernova SN 2012aw.. (voor mij) nieuwe stijl

M95 & supernova SN 2012aw

Ik zit me rot

Hoofd neutrino-experiment OPERA dient ontslag in

Antonio Ereditato. Credit: Opera collaboration.

Het gedoe rondom het OPERA-experiment krijgt een staartje: het hoofd van het wetenschappelijk team van OPERA, Antonio Ereditato, heeft z’n ontslag ingediend. De Italiaanse natuurkundige was vorig jaar september betrokken bij de metingen die in de OPERA-detector – diep onder het Italiaanse San Grassogebergte – waren gedaan en die er op wezen dat neutrino’s sneller dan het licht kunnen gaan. Onlangs bleken die metingen op een fout te berusten: er was een meetfout door het gebruik van een kapotte kabel. Ereditato diende zijn ontslag in kort voordat enkele medewerkers van zijn groep onderzoekers, bij elkaar voor een Workshop in het San Grasso Lab, een voorstel in stemming wilden brengen om hem tot een vertrek te dwingen. Bron: A quantum diaries survivor.

SDO ziet een tornado op de Zon, vijf keer groter dan… de Aarde!

De op de zon waargenomen tornado – beelden uit de video. Credit: NASA/SDO

We komen op aarde af en toe joekels van tornado’s tegen, maar het exemplaar dat op 25 september 2011 met de Atmospheric Imaging Assembly (AIA) telescoop aan boord van NASA’s Solar Dynamics Observatory (SDO) werd gezien slaat werkelijk alles. Die tornado volgde binnen een periode van drie uren een pad van 200.000 km langs het oppervlak van de zon en was ongeveer vijf keer zo groot als de gehele aarde. 😯 Het superhete gas van de tornado – in temperatuur variërend van 50.000 tot 2 miljoen Kelvin – had een snelheid van maximaal 300.000 km per uur, poepie sneller dan aardse tornado’s die pakweg 150 km per uur afleggen. De tornado’s schijnen volgens de sterrenkundige Xing Li (Aberystwyth Universiteit) samen te hangen met coronal mass ejections (CME), de uitstoot van geweldige hoeveelheden geladen deeltjes vanuit actieve zonnevlekken. Vandaag berichtte hij daarover op de National Astronomy Meeting (NAM) 2012 in Manchester. Magnetische velden schijnen van invloed te zijn op de sterkte en vorm van de tornado’s. Hieronder beelden van de tornado van 25 september vorig jaar – meer beelden ervan zijn hier te zien.

Bron: Universe Today.

Ding dong, één miljard sterren in de Melkweg op één foto

Credit Mike Read (WFAU), UKIDSS/GPS and VVV.

Ik raad jullie niet aan om het na te tellen, maar er schijnen één miljard sterren op te staan. Het gaat om een foto die gemaakt is door een team sterrenkundigen onder leiding van Nick Cross (Universiteit van Edinburgh) en vandaag gepresenteerd is op de National Astronomy Meeting (NAM) in Manchester. Cross en z’n kornuiten zijn in het kader van een tien jaar (!) durend project in de weer geweest om infraroodgegevens te verzamelen uit de UKIDSS/GPS sky survey – vergaard door de Britse Infrared Telescope op Hawaï – en de VVV survey – vergaard door de VISTA telescoop in Chili. Al die gegevens werden verwerkt middels het VISTA Data Flow System (excuus voor al die termen) en dat heeft geresulteerd in genoemde kaart, waarvan je hierboven een slap aftreksel vind en hieronder een uitvergroting van een piepklein stukje, het stervormingsgebied genaamd G305.

Credit: Mike Read (WFAU), UKIDSS/GPS and VVV

Die één miljard sterren is ongeveer 1% van het werkelijke aantal sterren in de Melkweg. De foto is ongeveer 150 miljard pixels groot, dus ik heb ‘m maar even niet neergezet hier, anders ben ik in één dag door m’n bandbreedte heen. Je kan er hier wel van genieten. 😀 Bron: Science Daily.