Credit: NASA/JPL/University of Arizona
Woehaha, wat dacht je hiervan. Een gestolde lavastroom in de Elysium Planitia vlakte op Mars, zoals gefotografeerd op 19 maart 2012 met de High-Resolution Imaging Science Experiment (HiRISE) camera aan boord van NASA’s Mars Reconnaissance Orbiter (MRO). Geef toe, da’s toch net een olifant? Voor de liefhebbers: hogere resolutiefoto’s zijn hier verkrijgbaar, waarop objecten tot 88 cm grootte zichtbaar zijn. Bron: Discovery News.
Credit: ANWB
Het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium is genomineerd voor het Leukste Uitje van Nederland 2012, een wedstrijd georganiseerd door de ANWB. Help ’s werelds oudste werkende planetarium om zo hoog mogelijk te eindigen! Breng je stem uit op het Eisinga Planetarium, dat je kan doen tot en met 15 april. Ga hiervoor naar de website www.anwb.nl/landvananwb. Na het aanklikken van de vermelding ‘stem en win’ kan je, na het klikken op de provincie Friesland, je stem geven aan het Planetarium. Ook kan je via deze link direct stemmen: http://tinyurl.com/eisinga2012 . Je maakt er mee kans om prijzen te winnen, dus ik zou zeggen: meedoen! Naast het meedoen aan deze wedstrijd is het Planetarium ook bezig om UNESCO werelderfgoed te worden. Ze staan al op de NL voorlopige lijst. Dat gaat goed! 😀
Credit: NASA/JPL-Caltech/SDSS/NRAO/ASIAA
Mag ik even voorstellen: NGC 3801, een nogal vreemd uitziend sterrenstelsel, zoals het is waargenomen door een mix van instrumenten, onder andere NASA’s Galaxy Evolution Explorer (GALEX). Uit de waarnemingen blijkt dit sterrenstelsel in rap tempo te transformeren van een jong, dynamisch blauwgekleurd spiraalstelsel in een oud, statisch roodgekleurd elliptisch stelsel – red and dead noemen ze dat eufemistisch. Er zijn twee oorzaken voor die snelle veroudering: de eerste generatie jonge, blauwe, zware sterren is veelal geëindigd na een kort maar turbulent leven in een reeks van supernova-explosies. Een botsing van NGC 3801 met een ander sterrenstelsel zou die golf aan massieve sterren en vervolgens de reeks supernovae mogelijk hebben gemaakt. De alsmaar uitdijende schokgolven van die supernovae heeft NGC 3801 voor een groot deel beroofd van z’n waterstofgas, hét noodzakelijke ingrediënt voor het ontstaan van nieuwe sterren. De tweede oorzaak is gelegen in de kern van NGC 3801. Daar bevindt zich net als in ieder ander zichzelf respecterend sterrenstelsel een superzwaar zwart gat. Vanuit de accretieschijf rondom het zwarte gat gaan naar twee tegengestelde kanten enorme straalstromen de ruimte in en als ware kosmische bladblazers zorgen ook die voor de uitstoot van het gas uit NGC 3801. Door die combi van supernovae en massief zwart gat is in het sterrenstelsel ergens tussen 500 en 100 miljoen jaar geleden de stervorming tot stilstand gekomen. In de grafiek hieronder wordt het gehele proces van transformatie dat NGC 3801 ondergaan heeft uit de doeken gedaan.
Credit: NASA/JPL-Caltech
Meer informatie over NGC 3801 vind je in dit wetenschappelijke artikel. Bron: NASA.
Credits: ESA/Herschel/PACS/SPIRE/VNGS ; ESA/XMM-Newton/EPIC
Dat kan toch eigenlijk geen toeval zijn. De dag dat een foto van het gigantische elliptische sterrenstelsel Centaurus A Astronomy Picture of the Day (APOD) is komt het nieuws naar buiten dan men met de infrarood-ruimtetelescoop Herschel en de röntgen-ruimtesatelliet XMM-Newton de actieve kern van dat stelsel heeft bestudeerd. We kennen Centaurus A allemaal vanwege z’n opvallende gegolfde donkere stofband, die de kern van het elliptische stelsel aan het zicht onttrekt. Het stelsel ligt maar 12 miljoen lichtjaar ver weg – da’s astronomisch gesproken om de hoek – en daardoor leent het zich voor gedetailleerde waarnemingen. In radiolicht heeft men al lang geleden gezien dat er vanuit de kern van CenA, zoals het kortweg wordt genoemd, naar twee tegenovergestelde kanten enorm lange straalstromen worden uitgespuwd. Verantwoordelijk daarvoor is het superzware zwarte gat in de kern van CenA. Zoals gezegd hebben de Europese satellieten Herschel en XMM-Newton ook gekeken naar CenA en zij hebben bevestigd dat er zeer veel activiteit in die kern is, verborgen voor optische telescopen. De foto hierboven is een combi van die waarnemingen, in rood de infrarood-waarnemingen, in blauw de röntgen-waarnemingen. Hier een versie met de labels van interessante objecten daarin en hieronder een mix van CenA in allerlei delen van het electromagnetische spectrum.
credit:ESA/Herschel/SPIRE/PACS/VNGS (far-infrared) ; ESA/XMM-Newton/EPIC (x-ray) ; ESO (visible)
Zijn d’r nog bijzonderheden te melden over deze waarnemingen aan CenA van Herschel en XMM-Newton? Yep, dat het stelsel nu wel zeker een botsing blijkt te hebben gehad met een ander sterrenstelsel, waarvan de restanten als de stofband nog zichtbaar zijn. En dat er in het verlengde van de twee straalstromen grote stofwolken blijken voor te komen – op de geannoteerde versie de ‘dust clouds’ – die géén verband houden met die straalstromen, maar die in infrarood oplichten door oude sterren, van één van de gebotste sterrenstelsels. Bron: Herschel.
Het vorige week aangekoppelde Automated Transfer Vehicle (ATV-3) – genaamd Edoardo Amaldi – heeft niet alleen 7,2 ton aan nuttige lading gebracht bij het internationale ruimtestation ISS. Het heeft deze week ook diens hoogte omhoog gekrikt. Simpelweg door de ‘boosters’ van de ATV-3 te ontbranden [1]Na lancering stuwt het ATV zich zelf voort door middel van vier boosters die elk een stuwkracht van 490 newton kunnen leveren. Daarnaast zijn er 28 boosters van 220 newton elk om de koers te … Continue reading Zonder deze periodieke ‘liften’ zou het ISS in een steeds lagere baan terechtkomen, vooral door de invloed van de ‘luchtweerstand’, die het daarboven ondergaat, hoe ijl de atmosfeer daarboven ook is. Deze ‘orbital decay‘ doet het ISS 2 kilometer per maand zakken. Hieronder beelden van het ontbranden van de boosters van de ATV.
Bron: Space.com.
References
| ↑1 | Na lancering stuwt het ATV zich zelf voort door middel van vier boosters die elk een stuwkracht van 490 newton kunnen leveren. Daarnaast zijn er 28 boosters van 220 newton elk om de koers te corrigeren. De boosters worden aangedreven door een hypergool mengsel van monomethylhydrazine als brandstof en stikstoftetroxide als oxidant. Bron: Wikipedia. |
|---|
Ewine van Dishoeck. Credit: Universiteit van Leiden/KNAW
De KNAW kent dit jaar de Prijs Akademiehoogleraren toe aan Ewine van Dishoeck, hoogleraar moleculaire astrofysica aan de Universiteit Leiden, en Peter Hagoort, hoogleraar cognitieve neurowetenschappen aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Aan de prijs is een bedrag verbonden van een miljoen euro, dat beide onderzoekers krijgen voor wetenschappelijk werk. De prijs is bedoeld als een lifetime achievement award voor onderzoekers die hebben aangetoond dat ze tot de absolute top van hun vakgebied behoren. Er zijn jaarlijks twee prijzen: een in de sociale of geesteswetenschappen, en een in de natuur-, technische of levenswetenschappen. Ewine van Dishoeck bestudeert de chemie in het heelal. De ruimte tussen de sterren is niet helemaal leeg, maar gevuld met ijle, ijskoude gaswolken, zoals de donkere gebieden in de Orionnevel. Van Dishoeck bestudeert de moleculen die daarin te vinden zijn: bekende zoals waterstof en koolmonoxide, maar ook exotische verbindingen die op aarde niet of nauwelijks bestaan. Bijzondere aandacht heeft ze voor de vorming van sterren uit ineenstortende wolken en voor het maken van planeten in de stofschijven rond de jonge sterren. Voor dit onderzoek maakt ze onder meer gebruik van ESO’s Very Large Telescope (VLT) en de Atacama Large Millimeter Array (ALMA), op 5000 meter hoogte in Chili. Momenteel doet ze met de Herschel-telescoop onderzoek naar de waterkringloop in het heelal, en de rol die die speelt bij de vorming van sterren. Van Dishoeck is een internationaal vermaard onderzoeker, die het vrij jonge vakgebied van de astrochemie de vorm gegeven heeft die het heeft. Ze speelt een leidende rol in het organiseren van internationale projecten en samenwerkingen, en brengt met enthousiasme haar complexe onderzoek onder de aandacht van een breder publiek. Van Dishoeck (1955) is sinds 1995 hoogleraar moleculaire astrofysica aan de Universiteit Leiden en sinds 2008 tevens verbonden als gast aan het Max Planck Institut für Extraterrestrische Physik in Garching. Ook is ze wetenschappelijk directeur van de Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA), en leidt ze het WISH-project: Water in Star-forming Regions with Herschel. Ze studeerde scheikunde en wiskunde in Leiden en deed haar promotie in Leiden op het grensvlak van astronomie en scheikunde. Daarna werkte ze aan Harvard, Princeton en Caltech. Van Dishoeck is de meest geciteerde moleculair astrofysicus ter wereld. Ze ontving een aantal grote prijzen, waaronder in 2000 de Spinozapremie. De twee winnaars van de prijs voor de Akademiehoogleraar zijn geselecteerd door een internationale jury die is samengesteld door de KNAW. Het ministerie van EL&I draagt bij aan de prijs. De prijsuitreiking vindt plaats op donderdagmiddag 21 juni 2012, in het Trippenhuis, het gebouw van de KNAW. Bron: Nova.
Een gedeelte van de CMB, zoals waargenomen door de South Polar Telescope. De witte puntjes zijn quasars en sterrenstelsels.
Door het waarnemen van 224 clusters van sterrenstelsels met behulp van de tien meter South Polar Telescope (SPT) – yep, gelegen op het steenkoude Antartica – zijn sterrenkundigen er in geslaagd om meer te weten te komen over donkere energie én over de maximale massa van neutrino’s. Met de in 2007 in gebruik genomen SPT kijkt men in het submillimeter-gedeelte van het spectrum, tussen infrarood en microgolflengten in. Met de SPT kan men heel goed de kosmische microgolf-achtergrondstraling bekijken, de straling die resteert van de oerknal waarmee 13,7 miljard jaar geleden het heelal ontstond. Deze ‘CMB’, zoals de Engelse afkorting ervan luidt, ontstond zo’n 380.000 jaar na de oerknal. Tussen het moment dat de CMB ontstond en dat het 13,7 miljard jaar later door de SPT wordt opgevangen gebeurt er iets met de straling: tussendoor passeren de fotonen van de CMB talloze zware clusters van sterrenstelsels. wat er voor zorgt dat er ‘schaduwen’ in de CMB ontstaan, het zogenaamde Sunyaev-Zel’dovich (SZ) effect. De groei van die clusters hangt niet alleen af van de zwaartekracht van de (donkere) materie van de deelnemende sterrenstelsels, maar ook van de snelheid waarmee het heelal als geheel uitdijt.
De South Polar Telescope
Sinds 1998 weten sterrenkundigen dat het heelal versnelt uitdijt dankzij de afstotende werking van de zogenaamde donkere energie. Wat dat precies is weet men niet, maar wel weet men dat het vijf á zes miljard jaar geleden sterker moet zijn geworden dan de zwaartekracht, een cruciaal moment in de geschiedenis van het heelal. Een zwakke afstotende werking van de donkere energie zal een snellere groei van clusters van sterrenstelsels opleveren, een sterke werking zal een tragere groei met zich meebrengen. Door het waarnemen van het SZ effect krijgt men een idee van de snelheid waarmee clusters tussen 380.000 en 13,7 miljard jaar na de oerknal gegroeid zijn en daarmee kan men de sterkte van de donkere energie meten. En dat niet alleen. De groei hangt ook af van de massa van neutrino’s, de deeltjes die met de lichtsnelheid door het heelal reizen en die per seconde met miljarden tegelijk door je lichaam heen schieten. Vanwege hun enorme hoeveelheid zorgt een klein beetje massa ook voor de beïnvloeding van de aangroei van clusters. Resultaten van de waarnemingen aan de clusters met de SPT zijn:
- de totale massa van de drie types neutrino’s is ν 0,38 electronvolt
- de ’toestandsvergelijking’ van het heelal, de verhouding tussen de druk p en de energiedichtheid, is ω = -1,010 ±0,058
Dat ω = -1,010 klinkt nogal cryptisch, maar het geeft aan dat de donkere energie constant is en niet varieert met de tijd. En daarmee lijkt de SPT bevestigd te hebben dat de donkere energie hetzelfde is als de Kosmologische Constante, die Einstein bijna honderd jaar geleden al een keertje suggereerde om een statisch heelal te krijgen. Meer informatie kan je putten uit dit wetenschappelijke artikel. Leuk leesvoer tijdens het lange Paasweekend. Bron: CfA.
Credit: Canon
Er schijnt een nieuwe digitale spiegelreflex-camera aan te komen met een 18-megapixel CMOS sensor (APS-C), Clear View LCD, a negenpunts autofocus systeem en TV-out ondersteuning, die het neusje van de zalm zou moeten zijn op het gebied van astrofotografie: de Canon EOS 60Da. Vraag mij niet of dat klopt en of we zo snel mogelijk de gevraagde $ 1499,- op tafel moeten leggen om zo’n ding in huis te halen, want ik weet het simpelweg niet. Ik kom met mijn Olympus D500 nooit verder dan wat instantplaatjes van zoiets simpels als de maan, Venus en Jupiter, dus expert op dit terrein ben ik niet. Maar wellicht dat anderen hun licht erover kunnen laten schijnen en mij kunnen laten weten of de verhalen kloppen en deze DSLR inderdaad het hart van de astrofotograaf dubbel zo snel doet kloppen en het vakantiegeld dat mei a.s. uitbetaald wordt niet naar de beoogde vakantie in Ibiza gaat, maar naar deze Canon EOS 60Da. Geef even een seintje, pleazzz… De tip voor deze Astroblogs kwam van André Heijkoop, die vast en zeker dat ding gaat kopen. Toch? 🙂 Bron: Engadget.
Credits: ESO/Digital Sky Survey 2
Sterrenkundigen weten dat van alle materie in het heelal 20% in beslag wordt genomen door zichtbare materie, door materie die wij allemaal kennen, zoals jij en ik, sterren en planeten, gas- en stofnevels, neutronensterren en zelfs zwarte gaten. Ja, ook zwarte gaten behoren tot ‘gewone’ materie. De andere 80%? Da’s donkere materie, het mysterieuze spul waarvan we al sinds de jaren dertig weten dat het er is. Het is er wel, maar we zien het niet. Met de Fermi gammasatelliet hebben ze pogingen gedaan donkere materie indirect te zien, d.w.z. de effecten ervan. Het meest gangbare model van wat donkere materie is zegt dat het bestaat uit zware, langzaam bewegende deeltjes, die nergens op reageren, WIMP’s genaamd, weakly interactive massive particles. Reageren die WIMP’s nergens op? Nee, niet op gewone deeltjes tenminste. Maar wél op andere WIMP’s. Als dat laatste gebeurt dan annihileren ze, dan vernietigen ze elkaar en transformeren ze in energierijke lichtdeeltjes, gammastraling. En da’s wat Fermi als de beste kan: gammalicht waarnemen. De afgelopen twee jaar heeft deze satelliet tien dwergstelsels in de omgeving van de Melkweg in de gaten gehouden, zoals het Fornax-stelsel, dat je hierboven op de foto ziet. Met z’n Large Area Telescope (LAT) zou Fermi die straling moeten kunnen detecteren, afkomstig uit de kern van deze dwergstelsels. De uitkomst? Fermi zag niets, niente, nadah, nothing. Geen enkele gammastraling, die afkomstig zou kunnen zijn van annihilerende WIMP’s in de dwergstelsels, zoals blijkt uit dit wetenschappelijke artikel, dat november vorig jaar al werd gepubliceerd in het vakblad Physical Review Letters. Van ieder afzonderlijk dwergstelsel is die detectie wellicht onder de waarneemdrempel van Fermi, maar middels een techniek die de ‘joint likelihood analysis’ wordt genoemd kon met een gecombineerde signaal van de tien dwergstelsels oplepelen. Maar ook dat gaf geen enkel resultaat. Kortom, de WIMP’s moeten weer op de tekentafel. Hieronder een video over de waarnemingen van Fermi aan de dwergstelsels.
Bron: NASA.’
De Star Trek PizzaCutter
Ik zat gisteren even op de website van Space.com, toen er zo’n popup-scherm tevoorschijn kwam met reclame. Vervelend als dat gebeurt, maar ach d’r zit een uit-knop op, nietwaar? Maar dit was wel een leuke reclame, zo bleek, namelijk voor een pizzasnijder in de vorm van het beroemde ruimteschip NCC-1701 Enterprise uit Star Trek. Ik dacht eerst nog dat dit een zogenaamde 2-aprilgrap was, maar een beetje rondsurfen leerde dat dat niet zo was en dat je wel degelijk pizzasnijders hebt in de vorm van de Enterprise! Onder andere te koop bij ThinkGeek. Met zo’n 4″ Laser Etched Stainless steel blade with solid zinc-alloy chromium plated body ga je met Warp 6 dwars door je pizza heen. 😀 Oh ja, hier nog een video over dit hebbeding, dat je voor een zacht prijsje van $ 29,99 mag hebben. Hoeveel Federation Credits is dat?
