Maandelijks archief: juni 2012

Nederland bouwt extra set ontvangers voor ALMA-telescoop

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Eén van de Band 5-ontvangers. Credit:Onsala Space Observatory/Alexey Pavolotsky

De Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA) gaat een additionele set ontvangers bouwen voor alle 66 antennes van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA), die in Noord-Chili in aanbouw is. Dat heeft de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) besloten. Deze uitbreiding verbetert de mogelijkheden van de ALMA-telescoop om in het heelal te zoeken naar water en naar de voorwaarden voor leven. De zogeheten Band 5-ontvangers vangen straling uit de ruimte op met een golflengte tussen 1,4 en 1,8 millimeter en zullen worden gebouwd in samenwerking met de Onsala Space Observatory’s research group for terahertz instrumentation van de Chalmers Universiteit in Göteborg, Zweden. Componenten worden geleverd door het National Radio Astronomy Observatory (NRAO) in de VS. ALMA is een van de grootste sterrenkundige projecten ter wereld. De nieuwe telescoop is in aanbouw op de 5000 meter hoge Chajnantor-hoogvlakte in Noord-Chili. De bouw van ALMA is in volle gang. Ongeveer de helft van de 66 schotelontvangers staat nu op zijn plek. Met een beperkt aantal antennes is ALMA al operationeel; zestien antennes worden al ingezet voor wetenschappelijke waarnemingen. Met een schema van twee extra antennes per maand, zal ALMA in de loop van 2013 gereed zijn. ALMA is een mondiaal samenwerkingsproject van Europa, de VS en Oost-Azië. De ambitie van ALMA is groot. Uiteindelijk zal er worden waargenomen in het golflengtegebied van 0, 315 tot 10 mm (ofwel een frequentie van 950 GHz tot 30 GHz). Dit is opgedeeld in tien verschillende banden. Het licht verzamelend oppervlak wordt 6500 m² en de beeldscherpte vergelijkbaar met die van de Hubble Ruimtetelescoop en ESO’s Very Large Telescope. Nederland bouwde eerder de Band 9-ontvangers van ALMA, een project dat ook door NOVA werd uitgevoerd. Het Band 5-project zal eveneens worden gerealiseerd bij de RijksUniversiteit Groningen/SRON. Bron: Nova.

 

Robbert Dijkgraaf geridderd

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Robbert Dijkgraaf krijgt de draagtekens van de Orde van de Nederlandse Leeuw door minister-president Rutte opgespeld. Credit: https://nl.wikipedia.org/wiki/Robbert_Dijkgraaf#/media/Bestand:Robbert_Dijkgraaf_knighting.jpg


Wetenschapper Robbert Dijkgraaf is door de koningin benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw. Premier Rutte heeft het lintje vanmiddag uitgereikt aan de scheidend directeur van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW). Dijkgraaf wordt volgende maand directeur van het Institute for Advanced Study in Princeton, in de VS. Onlangs schitterde hij nog in de special DWDD University over de oerknal. Premier Rutte refereerde bij de uitreiking aan de nieuwe baan van Dijkgraaf. “Ik ben trots op het feit dat een Nederlandse wetenschapper op de meest prestigieuze wetenschappelijke stoel ter wereld gaat zitten. Daarmee bevestigt Robbert als het ware zijn eigen gelijk, namelijk dat de Nederlandse wetenschap het absoluut en relatief uitzonderlijk goed doet, een boodschap die hij als KNAW-voorzitter bij voortduring uitdroeg.” Rutte roemde verder het vermogen van Dijkgraaf om ingewikkelde dingen eenvoudig uit te leggen. “Als bétaman met de gave van het woord heb je het vermogen om extreem ingewikkelde materie zo eenvoudig uit te leggen, dat zelfs een alfa als ik het kan begrijpen.” Dijkgraaf wordt bij de KNAW opgevolgd door geneticus en arts Hans Clevers. Bron: NOS.

Chandra ziet superzwaar zwart gat uit sterrenstelsel geslingerd worden

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Credit: X-ray: NASA/CXC/SAO/F.Civano et al; Optical: NASA/STScI; Optical (wide field): CFHT, NASA/STScI

Sterrenkundigen hebben met behulp van de Chandra röntgen-ruimtetelescoop van de NASA een sterrenstelsel ontdekt, waaruit met enorme snelheid een superzwaar zwart gat wordt geslingerd. Het gaat om het stelsel CID-42, vier miljard lichtjaar van ons verwijderd in het sterrenbeeld Sextant, waaruit met een snelheid van enkele miljoenen kilometers per uur een superzwaar zwart gat vliegt. CID-42 is zowel in röntgenlicht bekeken door Chandra als optisch door de Canada-French-Hawaii Telescope en de Hubble ruimtetelescoop. Eén puntbron in de kern van CID-42 kon in detail bekeken worden met Chandra’s High Resolution Camera en dat leverde het inzicht op dat we met een uitgestoten zwart gat te maken hebben. Men denkt dat deze kosmische ‘verbanning’ het gevolg is van een botsing van twee sterrenstelsels en dat door de werking van zwaartekrachtsgolven één van de twee centrale superzware zwarte gaten een soort van terugslag kreeg en met enorme kracht uit het stelsel werd gestoten. Laura Blecha, één van de betrokken sterrenkundigen, heeft een simulatie op de PC van die gebeurtenis gemaakt en die zie je in de korte video hieronder:

Binnenkort verschijnt er een wetenschappelijk artikel over de waarnemingen aan CID-42 in het vakblad The Astrophysical Journal, voor de liefhebbers hier te lezen. Een artikel met meer theoretische achtergronden is deze, dat in de concurrerende Monthly Notices of the Royal Astronomical Society zal verschijnen. Bron: Chandra.

Wu-Tang Clan Rapper GZA’s nieuwste album: Dark Matter

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Rapper GZA. Credit: Creative Commons | Flowizm.

Het imago van rappers is dat 99% van hen zingt over sex, geweld, vrouwen en/of een combinatie van deze drie. Rapper GZA van de bekende band Wu-Tang Clan behoort zeker tot die ene afwijkende procent, want niet alleen heeft hij de afgelopen maanden vele universiteiten en hoge scholen bezocht – zoals MIT, Harvard en Cornell University – waar hij zich heeft laten informeren door wetenschappers, zoals Neil deGrasse Tyson, van het Hayden Planetarium – maar ook zal wetenschap centraal staan op z’n nieuwste album, genaamd Dark Matter. De 45-jarige GZA – geboren als Gary Grice en bijgenaamd ‘Genius’ – richtte in 1993 samen met acht andere rappers de Wu-Tang Clan op, een zeer succesvolle hiphopformatie uit New York. Dark Matter is een album dat “geïnspireerd is op een reis door ruimte en tijd”, zoals het op de Wikipedia-pagina van GZA wordt vermeld. De informatie die hij van de wetenschappers kreeg heeft hij verwerkt in z’n rapteksten. De planning is dat het album ergens deze lente zal verschijnen en dat er een boekje bij zal zitten, vol informatie. Nou, ik ben benieuwd. Bron: Space.com.

Internetten in het vliegtuig dankzij ruimtevaart

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Internetten in het vliegtuig dankzij ruimtevaart. Credit: ESA

Wie niet beter weet, zou kunnen zweren dat ESA-astronaut André Kuipers nog gewoon op aarde is. Vanuit het internationale ruimtestation ISS fotografeert en twittert hij er lustiger op los dan veel internetters die veilig met beide benen op de grond staan. Alle berichten die André en de andere astronauten vanuit de ruimte versturen, worden via satellieten naar de aarde geleid. Onze vaderlandse ruimtereiziger is daardoor overal bereikbaar, net als de meeste mensen op de grond. “Het is dus eigenlijk heel erg gek dat mensen zodra ze in het vliegtuig stappen ineens niet meer bereikbaar zijn”, vindt Freek van Essen, director corporate strategy bij KLM. “Je zit dan ineens in een zwart gat.” Dat moet anders, vindt Van Essen, die op woensdag 6 juni een van de sprekers zal zijn tijdens de vijfde editie van Woensdagmorgen, de maandelijkse innovatieochtend van ESA Bic. “Natuurlijk kun je in sommige vliegtuigen wel bellen met de boordtelefoon. Maar dat is erg duur. En bij zulke toestellen moet je een antenne rechtstreeks op een satelliet richten. Maakt het vliegtuig dan plotseling een onverwachte beweging, dan ben je je signaal kwijt en wordt de verbinding plotseling verbroken.”

Credit: ESA

Breedband aan boord

Als het aan Van Essen ligt komen er in de toekomst betaalbare verbindingen die niet alleen erg stabiel zijn, maar die ook beschikken over breedband. “In de Verenigde Staten zijn ze daar al veel verder mee. Daar kun je vanuit sommige toestellen niet alleen bellen, maar ook op internet via wifi. Er zijn ook toestellen waarin je gewoon live televisie kunt ontvangen.” Dergelijke luchtnetwerken functioneren op eenzelfde manier als een gsm-netwerk, met het belangrijkste verschil dat de zendmasten de lucht in wijzen. In Europa is het realiseren van een ‘gsm-netwerk’ voor de luchtvaart minder gemakkelijk. Dat komt doordat ons continent is opgedeeld in verschillende landen en al die landen andere regels en providers hebben. Wereldwijde dekking is op deze manier helemaal lastig te realiseren. Wat volgens Van Essen wel tot de mogelijke oplossingen behoort, is communiceren via een compleet nieuw satellietnetwerk of een combinatie van beiden. “Kleine, goedkopere satellieten die in een lage baan om de aarde zweven, kunnen misschien op dezelfde manier werken als het gsm-netwerk op de grond. Of dat in de praktijk ook gaat werken weet ik niet. Maar ik weet wel dat we in de luchtvaart erg veel kunnen leren van de ruimtevaart.”

Woensdagmorgen

De vijfde editie van Woensdagmorgen vindt plaats op woensdag 6 juni 2012 in het European Space Innovation Centre aan de Kapteynstraat in Noordwijk. De ochtend staat geheel in het teken van de luchtvaart. Naast Van Essen zullen ook Tweede Kamerlid Ingrid de Caluwé (VVD) en Bas van der Peet (marketing manager ruimtevaart) aanwezig zijn als spreker. De ochtend begint om 8.30 uur en duurt tot ongeveer 10.30 uur. Meer informatie: www.woensdagmorgen.nl. Bron: ESA.

Subaru telescoop ontdekt ver verwijderd sterrenstelsel: SXDF-NB1006-2

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Dat rode vlekje, dat is ‘m: SXDF-NB1006-2. (Credit: NAOJ

Japanse sterrenkundigen hebben met behulp van de 8,2 meter Subaru telescoop op Hawaï het verst verwijderde een zeer ver verwijderd sterrenstelsel ontdekt: SXDF-NB1006-2, op maar liefst 12,91 miljard lichtjaar afstand van de aarde gelegen. Het heelal is ongeveer 13,7 miljard jaar oud, dus SXDF-NB1006-2 moet bestaan hebben toen het heelal nog maar 750 miljoen jaar oud was, 5% van z’n huidige leeftijd. Op de website van de NAOJ wordt gesteld dat dit stelsel het verst verwijderde sterrenstelsel in het heelal is, tot nu toe bekend, maar m.i. is dat onjuist. De Japanners gaan er prat op dat de afstand van SXDF-NB1006-2 spectroscopisch is vastgesteld, met hulp van collega-telescoop Keck – ook op Hawaï. Maar UDFy-38135539, een onbeduidend rood puntje in de Ultra Deep Field (UDF), is het verst verwijderde stelsel, tevens spectroscopisch bevestigd. Afstand van UDFy-38135539: 13,1 miljard lichtjaar, z=8,55. Er is zelfs een stelsel nóg verder weg, UDFj-39546284 op 13,2 miljard lichtjaar afstand (z=10,3 😯 ) – ook door Hubble gezien – maar die is nog niet bevestigd. Maar goed, nou zit ik gelijk dat Japanse persbericht de grond in te boren en da’s helemaal niet m’n bedoeling, zucht… excuses. SXDF-NB1006-2 moet bestaan hebben ergens in het tijdperk van de zogenaamde kosmische reïonisatie, het tijdperk toen de allereerste sterren in het heelal door hun ultraviolette straling een einde maakten aan de kosmische mist, het laatste gedeelte van de kosmische donkere eeuwen. Hieronder zie je een afbeelding, waarin de verschillende fasen in het heelal zijn weergegeven.

(Credit: NAOJ)

Op basis van het spectroscopisch onderzoek aan SXDF-NB1006-2 concluderen de Japanners dat het heelal ten tijde van SXDF-NB1006-2 voor ongeveer 80% uit neutraal waterstof  moet hebben bestaan. Bron: NAOJ.

De Timescapes timelapse film is verschenen!

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

De langverwachte film van timelapse-filmer Tom Lowe is verschenen: Timescapes, The Movie. Lowe is een begaafd fotograaf – in 2010 was hij astrofotograaf van het jaar – die al menig timelapse video heeft geproduceerd, welke ik met regelmaat hier op de Astroblogs geplaatst heb. Lowe heeft twee jaar lang het zuidwesten van de Verenigde Staten met z’n Toyota pickup truck en heeft daar met een ‘rode camera‘ z’n allereerste 4K film geschoten, d.w.z. een film met een resolutie van 4K, dat is 4096 x 2304 pixels. Hier de weergaloze trailer van Timescapes .

Hier kan je de film kopen, volgens mij voor de adembenemende opnames en de fantastische begeleidende muziek die je krijgt tegen een schappelijk prijsje. Bron: Bad Astronomy.

Manuscript ontdekt over Huygens’ berekening Venusovergang 1639

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

De pagina met Huygens’ aantekeningen over de Venusovergang van 1639. Credit: Günther Können

Onlangs heeft de gepensioneerde Nederlandse fysicus Günther Können – op 27 april j.l. nog benoemd tot Officier in de Orde van Oranje Nassau – in de Leidse Universiteitsbibliotheek een pagina met aantekeningen van Christiaan Huygens ontdekt, waarop diens berekeningen aan de Venusovergang van 24 november 1639 te vinden zijn. De pagina (genaamd HUG 5 fol. 44r) ontbreekt in Huygens’ Oeuvres complétes, het in de 20e eeuw uitgegeven verzameld werk van Huygens. De Venusovergang van 1639 was de eerste die door een mens werd vastgelegd. De Britse sterrenkundige Jeremiah Horrocks – toen pas 19 jaar (!) – zag het [1]Horrocks was niet de enige die de overgang zag. Z’n vriend William Crabtree zag de gebeurtenis ook. en schreef er over, al lukte het hem niet om z’n manuscript gepubliceerd te krijgen. Hij stierf zeer jong op 22-jarige leeftijd. Pas in 1662 publiceerde de Poolse sterrenkundige Johannes Hevelius de waarnemingen van Horrocks, na een aanbeveling van Huygens. Bekend is dat Huygens een jaar eerder een kopie in handen kreeg van Horrocks manuscript, maar niet bekend was of hij er ook zelf aan had gerekend. Het door Können ontdekte handgeschreven manuscript, waar hij per toeval op stuitte – hij was eigenlijk op zoek naar iets anders in Huygens’ werk – laat zien dat Huygens inderdaad berekeningen heeft gedaan aan de Venusovergang van 1639. Hij berekende onder andere de helling van de Venusbaan ten opzichte van de aardbaan en stelde vast waar de schijf van Venus de zon tijdens de overgang van 1639 ‘binnenkwam’. Op de afbeelding hiernaast zie je het manuscript, waarbij het gedeelte over de Venusovergang op de bovenste helft van de pagina te vinden is, boven de streep. Bron: NRC-Handelsblad, 2 juni 2012 + G.P.Können’s website.

References[+]

References
↑1 Horrocks was niet de enige die de overgang zag. Z’n vriend William Crabtree zag de gebeurtenis ook.

Video: de afdaling van de Dragon capsule – maar nou beter

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Afgelopen donderdag kwam na een geslaagde missie de Dragon capsule met een plons in de Stille Oceaan terug op aarde, ’s werelds eerste commerciële ruimtevaartuig van SpaceX, die aan het internationale ruimtestation ISS werd gekoppeld. Ik had daar toen een korte video bij, met enkele vage beelden, maar dat stelde weinig voor. Hieronder een veel betere video, waarin je ziet hoe de afdaling door de atmosfeer zo’n beetje ging. Eerst bungelt ‘ie aan twee parachutes en heeft de capsule een snelheid dat je denkt ‘wow, als dat maar goed gaat’, maar daarna worden die parachutes losgemaakt en komen de drie hoofdparachutes in werking, die zich prachtig ontvouwen. Het moment van de ‘splashdown’ zelf is helaas niet te zien, want dan zijn er even dikke wolken die het zicht belemmeren. Nou ja, kijk zelf maar even naar de mooie beelden.

Bron: Universe Today.