Snaartheoretici en kosmologen krijgen wetenschapsprijs van $ 27 miljoen (!)

Yuri Milner, die 27 miljoen dollar aan wetenschapsprijzen heeft weggegeven. Credit: Debray Riveros/Wikipedia

Het schijnt te gaan om de zogenaamde Fundamental Physics Prize en de financier ervan is de Russische technologie-ondernemer Yuri Milner. Deze week werd bekend dat zeven natuurkundigen en twee sterrenkundigen ieder drie miljoen dollar hebben gekregen in het kader van die prijs en die natuurkundigen zijn niet de minsten die op de aardkloot rondlopen: Ed Witten, Alan Guth, Nima Arkani-Hamed, Jaun Maldacena, Nathan Seiberg, Maxim Kontsevich, Ashoke Sen, Alexei Y. Kitaev en Andre Linde. Twee ervan hebben zich met de oerknal beziggehouden, het unieke moment 13,7 miljard jaar geleden toen het heelal begon, te weten Alan Guth en Andre Linde. Guth was de eerste die met het idee kwam van de inflatie, de kortstondige periode tijdens de oerknal, toen het heelal exponentieel expandeerde. Linde borduurde op dat idee verder en kwam met z’n ‘eeuwigdurende inflatie’. De andere natuurkundigen houden zich vooral bezig met de snaartheorie, de theorie die stelt dat elementaire deeltjes feitelijk een soort mini-elastiekjes zijn die op allerlei wijzen kunnen trillen. Alle verschillende elementaire deeltjes om ons heen zouden dan ontstaan als de trillingen van één enkele snaar, zoals de boventonen van een vioolsnaar. De FPP-winnaars schijnen de volgende winnaars in 2013 te mogen aanwijzen, dus met de negen winnaars in 2012 mag Milner wel gaan sparen. Nou ja, dat hoeft eigenlijk niet, want de investeerder schijnt een miljard dollar op de bank te hebben. Bron: The Reference Frame + Not even wrong.

Bewijs geleverd: vlaggen op de maan staan er nog

De meeste vlaggen op de maan staan er nog net zo bij als toen ze geplaatst werden. Credit: NASA

Er zijn alweer 40 jaar verstreken sinds de laatste maanlanding, waarbij de zesde en laatste Amerikaanse vlag in de maanbodem werd gestoken. Nu zullen sommige lezers zich afvragen of die vlaggen er nog staan. Het antwoord luidt: Ja! – nou ja, op één na dan. Met behulp van nieuwe foto’s die gemaakt zijn door de Lunar Reconnaissance Orbiter heeft men het definitieve bewijs geleverd. Aan de hand van de schaduwen die de vlaggen werpen op het oppervlak van de maan, heeft men vastgesteld dat vijf van de zes vlaggen nog altijd fier overeind staan.

Credit: NASA

De eerste bemande missie naar de maan was Apollo 11, waarvan de landing plaatsvond op de monumentale datum van 20 juli 1969. Hierbij sprak Neil Armstrong, live op televisie, de legendarische woorden “one small step for man, one giant leap for mankind“. De laatste missie was Apollo 17, op 14 december 1972.

Wetenschappers hebben nu gebruikgemaakt van nieuwe, gedetailleerde foto’s om vast te stellen dat de vlaggen schaduwen werpen gedurende de omwenteling van de maan. Hierdoor is bewezen dat de vlaggen nog steeds overeind staan. De enige uitzondering is de vlag die door de bemanning van Apollo 11 is geplaatst. Astronaut Buzz Aldrin rapporteerde destijds dat de vlag omver werd geblazen bij het vertrek van Apollo 11 en dat blijkt nu dus te kloppen. Bron: Daily Telegraph.

Aftellen!

Maandag 6 augustus a.s. om 07.31 uur Nederlandse tijd landt de nieuwste Marsrover Curiosity naast Mount Sharp in de Gale krater op Mars, na een lange tocht van 567 miljoen km, die startte met de lancering op 27 november vorig jaar. Een landing die uiteraard live te volgen zal zijn via NASA TV. Mocht je bang zijn het allemaal te gaan vergeten, dan heb ik deze countdown-klok voor je, die aftelt tot hét moment.

De NASA is van plan om van de landing een groot media-event te maken, gezien het volgende schema met aangekondigde activiteiten – yep, allemaal onvertaald, geen zin in vertalen:

Thursday, Aug. 2– 10 a.m. — Mission Science Overview News Briefing — 11 a.m. — Mission Engineering Overview News Briefing Friday, Aug. 3– 9:30 a.m. to 11:30 a.m. — NASA Social Saturday, Aug. 4– 9:30 a.m. — Prelanding Update and Entry, Descent and Landing (EDL)Overview News Briefing Sunday, Aug. 5– 9:30 a.m. — Final Prelanding Update News Briefing– 3 p.m. — NASA Science News Briefing– 8:30 p.m. to about 11 p.m. — Landing Commentary No. 1– No earlier than 11:15 p.m. — Post-landing News Briefing Monday, Aug. 6– 12:30 to 1:30 a.m. — Landing Commentary No. 2– 9 a.m. — Landing Recap News Briefing– 4 p.m. — Possible New Images News Briefing Tuesday, Aug. 7– 10 a.m. — News Briefing Wednesday, Aug. 8– 10 a.m. — News Briefing Thursday, Aug. 9– 10 a.m. — News Briefing Friday, Aug. 10– 10 a.m. (tentative) — News Briefing

Credit: Karl Tate/Space.com

De volgende infografiek laat nog even overzichtelijk zien welke wetenschappelijke doelstellingen Curiosity precies heeft:

Zoals je ziet draait het allemaal om de ‘habitability’ van Mars, de eventuele geschiktheid van Mars vroeger en nu voor het aanwezig kunnen zijn van primitief, bacterieel leven. Hoe Curiosity die geschiktheid wil meten wordt in de volgende video uitgelegd.

Bron: NASA/JPL + Space.com.

William Shatner – Captain Kirk – vertelt hoe Curiosity gaat landen op Mars

Over een kleine week – maandagmorgen 6 augustus om 07.31 uur – is het zo ver: dan zal de nieuwste Marsrover Curiosity landen naast Mount Sharp in de Gale krater op Mars. Ik heb er al vaak over geschreven en net zo vaak de bijbehorende spectaculaire video’s laten zien, die een voorstelling geven van de zes minuten durende afdaling door de ijle atmosfeer van de Rode Planeet. Maar de video “Grand Entrance” waarin de acteur William Shatner – yep, Captain Kirk uit de Star Trek serie – ons vertelt over de komende landing van de Curiosity wil ik jullie toch niet onthouden.

Er is ook een versie met

Carl Sagan’s Cosmos als kosmische koraal

Sagan keert terug in “Cosmos: A Three-Movement Choral Suite”. Credit: Kenley Kristofferson

Wie herinnert zich niet de serie Cosmos van Carl Sagan? De lyrische teksten van de te vroeg gestorven popularisator en auteur zijn door Kenley Kristofferson verwerkt in een koraal, een soort van ritmisch kerklied. Kristofferson noemt het “Cosmos: a three-movement choral suite“, een titel die op drie bewegingen slaat:

  • Beweging 1 gaat over ontdekkingen (“Somewhere, something incredible is waiting to be known”)
  • Beweging 2 gaat over schoonheid (“The beauty of a living thing is not the atoms that go into it, but the way those atoms are put together”)
  • Beweging 3 gaat over de ruimte (“If you wish to make an apple pie from scratch, you must first invent the universe.”)

Mmmm, van die appeltaart van Sagan is vaker gebruik gemaakt. 🙂 Het koraal klinkt erg mooi – zeg ik maar even als leek – en de video laat een prachtige aaneenschakeling zien van beelden van de kosmos om ons heen. Het koraal wordt gezongen door Antiphony en het is opgenomen in het Manitoba Museum (Planetarium) in Winnipeg, Manitoba, Canada op 29 mei 2012.

Bron: It’s OK to be Smart.

Zomergallerij – 7: De ATLAS-detector

De artiest Josef Kristofoletti heeft op een drie verdiepingen hoge muur van de controlekamer van de ATLAS-detector van de Large Hadron Collider een mooie tekening gemaakt van… de ATLAS-detector. Daarmee hebben ze onlangs het Higgs boson ontdekt, samen met de CMS-detector. Van het maken van de tekening is een timelapse video gemaakt.

Bron: SciencePunk.

Zomergallerij – 6: gloeilampen

credit: ESA/NASA

Volgens mij heb ik de foto al vaker laten zien, maar ach, wat maakt het uit. Het is gewoon een beauty van een foto en hij mag desnoods wekelijks worden getoond. Het is de bolhoop M107, gemaakt met de Hubble ruimtetelescoop. Eén van de ongeveer 150 bolvormige sterrenhopen die om onze Melkweg krioelen. Bron: NASA.

Zomergallerij – 5 Binnen twee werelden

Hij deed er bij elkaar drie jaar over om de beelden te schieten die tot de volgende drie minuten durende video leidden, genaamd ‘Within two worlds’. Brad Goldpaint heet ‘ie en hij schoot de beelden o.a. in Tumalo Falls, the Three Sisters Wilderness, Crater Lake, Sparks Lake in Oregon, in de High Sierra, Mono Lake en op Mount Shasta in Californië. Kijken verplicht!

Within Two Worlds from Goldpaint Photography on Vimeo.

Bron: Cosmic Log.

“Vampiersterren” blijken algemeen te zijn

Artistieke weergave van een O-type dubbelster. Credit: NASA/C. Reed

De meeste sterren zijn niet alleen. In plaats daarvan maken ze deel uit van een meervoudig systeem, waarbij 2, 3 of meer sterren door de zwaartekracht aan elkaar verbonden zijn. Nu heeft een team van astronomen, met behulp van de Very Large Telescope, ontdekt dat ook zware sterren van gezelschap houden. Bij dit soort sterren is het aantal meervoudige systemen zelfs groter dan bij zonachtige sterren! Bovendien heeft men ontdekt dat bij verrassend veel van deze dubbelsterren de onderlinge afstand zo klein is, dat de twee sterren elkaar beinvloeden.

Het gaat om een type van heldere, zware sterren die “O-sterren” worden genoemd. Dit soort sterren hebben een massa van minstens 15 zonnen en kunnen wel een miljoen (!) keer helderder zijn. O-sterren zijn ook een stuk heter dan de zon, hetgeen de felle blauwwitte kleur van dit soort sterren verklaard. O-sterren leven volgens het “live fast die young” principe: de totale levensloop van dit soort sterren volstrekt zich veel sneller dan bij zonachtige sterren. Binnen enkele tientallen miljoenen jaren na hun ontstaan ontploffen ze als supernova, waarbij ze het interstellaire medium verrijken met de zware elementen die in hun binnenste gesmeed zijn.

Men heeft nu de Very Large Telescope gebruikt om een steekproef te houden bij 71 O-sterren in de Melkweg, met als doel om vast te stellen hoeveel van deze sterren deel uitmaken van een dubbelstersysteem. Dit percentage blijkt veel hoger te zijn dan gedacht: wel 75% van alle O-sterren maken deel uit van een dubbelstersysteem. Verder blijkt dat bij veel van deze dubbelsterren de onderlinge afstand verrassend klein is. Zo klein, dat de sterren elkaar met hun zwaartekracht kunnen beinvloeden. Dit kan zelfs resulteren in materie-overdracht, waarbij een stroom van plasma van de ene naar de andere ster “stroomt”. Sterker nog: bij 20 tot 30% van dit soort dubbelsterren, blijkt dat de sterren in de toekomst zullen samensmelten!

Voorheen dacht men dat compacte zware dubbelsterren relatief zeldzaam zouden zijn. Dit beeld kan nu dus overboord. Ook heeft de ontdekking gevolgen voor ons begrip van de evolutie van sterrenstelsels. Zoals gezegd is bij zeker de helft van de compacte zware dubbelsterren sprake van materie-overdracht. Hierbij stroomt materie van de ene naar de andere ster. De “ontvanger” krijgt een verjongingskuur, aangezien hij voortdurend een verse voorraad brandstof tot zijn beschikking krijgt. De “donor” ziet zijn complete buitenhuls gestript worden, waardoor de ster geen kans krijgt om verder te evolueren. In plaats daarvan komt zijn hete, blauwe kern bloot te liggen. Dat betekent dat beide sterren er jonger uit zien, dan ze in werkelijkheid zijn.

Artistieke weergave van een “vampierster” met zijn slachtoffer. Credit:ESO/M. Kornmesser/S.E. de Mink

Bron: European Southern Observatory

Zomergallerij – 4: een scene uit Star Wars? Nee, uit het ISS

Credit: NASA

Als je deze foto ziet denk je toch meteen aan een scene uit de filmserie van Star Wars? Maar niks science fiction, het is harde, maar o zo mooie realiteit. Het is een blik op aarde, gemaakt door de vensters van de Cupola observatieruimte in het internationale ruimtestation ISS. Rechteronder in het ronde venster zie je nog een stukje Sojoez. Bron: Universe Today.