Maandelijks archief: juli 2012

Felix Baumgartner is klaar om z’n supersonische record-vrije val te maken

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Red Bull Stratos.

Deze zomer gaat het echt gebeuren: DE sprong van Felix Baumgartner, de Oostenrijkse durfal die van plan is om vanaf een hoogte van 36,5 km uit een capsule bevestigd onder een heliumballon te springen en vervolgens in een supersonische vrije val naar de aarde terug te keren, De Red Bull Stratos Missie. Als het lukt gaat hij het record verbreken dat Joseph Kittinger op 16 augustus 1960 vestigde, toen hij uit de Excelsior III gondel sprong, welke ook onder zo’n ballon hing vanaf een hoogte van 31,3 km, hetgeen tot op vandaag de dag ongeëvenaard is. In de volgende indrukwekkende video – afdeling Must See – krijg je een indruk wat Baumgartner te wachten staat.

Bron: Universe Today.

Zondag 15 juli: de maan bedekt Jupiter en z’n vier grote manen

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Hemel.waarnemen.com

Zondagnacht 15 juli om 03.52 uur zal de bedekking beginnen door de maan van Jupiter en z’n vier grootste manen. Het begin vindt plaats op een hoogte van 11° boven de oostnoordoostelijke horizon, het einde van de bedekking gebeurt om 04:15, op een hoogte van 14°. Dit is allemaal laag aan de hemel, dus zorg voor een goed uitzicht. De bedekking duurt ongeveer 25 minuten gezien vanuit Utrecht, de in- en uittrede duren zo’n 3,0 minuten. De diameter van Jupiter is op dit moment 34,8″ De Maan is voor 16% verlicht. De wederverschijning gebeurt aan de donkere zijde van de maan. In de figuur hierboven zie je de situatie om 04:27 uur, als de maan IV (=Callisto) net te voorschijn is gekomen en de bedekking achter de rug is. De overige manen zijn: I=Io, II=Europa en III=Ganymedes. Deze vier manen worden de Galileïsche manen genoemd, omdat Galileo Galileï de eerste was die ze zag. Hieronder zie je aangegeven waar de intrede van Jupiter en z’n manen aan de verlichte kant gebeurt en waar de uittrede plaatsvindt.

Credit: Hemel.waarnemen.com

Op deze pagina vind je informatie over de exacte tijden van de bedekking van Jupiter en de vier manen per lokatie in de Benelux. Bron: Hemel.waarnemen / Sterrengids 2012.

Wijst het Higgs-verval op een supersymmetrisch top quark bij 300 GeV?

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

De deeltjes van het Standaard Model én hun supersymmetrische partners. Credit: CERN /IES de SAR

De historische bekendmaking van de ontdekking van het Higgs boson is nog maar net achter de rug of er wordt al druk gespeculeerd over nieuwe uitdagingen en mogelijke ontdekkingen – “Now we have the Higgs boson, what’s next?“. Velen denken dat de ogen nu gericht zullen worden op vraagstukken als wat is precies donkere materie, wat is donkere energie, is er supersymmetrie en waarom is er meer materie dan antimaterie in het heelal. CERN zal dit jaar in ieder geval 100% bevestigd willen zien dát het nieuw ontdekte deeltje een Higgs boson is en CERN-bobo Rolf Heuer heeft al aangegeven dat de tijd dat de Large Hadron Collider bezig is met protonenbotsingen met drie maanden wordt verlengd. De LHC zou in december 2012 stoppen en dan een lange onderhoudsperiode ingaan, gericht om de botsingsenergie op te krikken van 8 TeV naar de oorspronkelijk bedoelde 14 TeV, maar dat stoppen gebeurt pas voorjaar 2013. Eén van de zaken die natuurkundigen na de bekendmaking opviel was dat er afwijkingen waren geconstateerd in de wijze waarop het Higgs boson vervalt in andere deeltjes. De mate waarin het Higgs boson vervalt in twee fotonen (kortweg: H -> γγ) blijkt iets hoger te zijn dan wat het Standaard Model voorspelt en de mate waarin dat gebeurt voor het verval in W- en Z-bosonen en in tau-leptonen is juist iets lager. Dat tekort in het WW-kanaal – zoals het technisch heet – doet de vraag rijzen of er echt wel een scalar deeltje met spin 0 is ontdekt. Eén van de meest interessante consequenties van de afwijkingen van het  verval van het Higgs deeltje is de mogelijkheid dat dit wijst op het bestaan van een supersymmetrische variant van het top quark, het zogenaamde stop-deeltje, aldus de natuurkundigen Dan Hooper en Matthew Buckley at Fermilab. In de afbeelding is dat het deeltje. Morgen zullen ze hun vakartikel hierover op het arXiv gooien, maar nu [1]Niet alleen nu trouwens, eerder werd er ook al over gespeculeerd. al wordt er flink over gespeculeerd. Het ‘gewone’ top quark is het zwaarste van de zes quarks en z’n massa is 172,9 ± 1,5 GeV. Hooper en Buckley denken dat de stop een massa van 300 GeV moet hebben, ongeveer 300 keer de massa van een proton en 2,4 keer zo zwaar als een Higgs boson. De theorie van supersymmetrie leek vorig jaar een zachte dood te zijn gestorven, toen bij de experimenten met de LHC geen enkel signaal voor het bestaan er van te zien was. Met de vondst van het Higgs boson lijkt een soort van revival te hebben plaatsgevonden. Veel natuurkundigen zien wel iets in de theorie van de supersymmetrie – waarbij ieder gewoon elementair deeltje een supersymmetrische zware partner moet hebben – omdat het anders dan het Standaard Model wél een verklaring kan geven voor het bestaan van donkere materie. Bron: Physics Central.

References[+]

References
↑1 Niet alleen nu trouwens, eerder werd er ook al over gespeculeerd.

Video: álle 135 Space Shuttle lanceringen in één keer in beeld

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Hij heet McLean Fahnestock en hij noemt het “The Grand Finale” Hij is de maker van een schitterende video-compilatie van alle 135 lanceringen met een Space Shuttle, allemaal in één keer synchroon in beeld gebracht – 7 rijen van 15 beeldjes. De allereerste linksboven te zien, STS-1 op 12 april 1981 met de Columbia, de allerlaatste rechtsonder, STS-135 op 8 juli 2011 met de Atlantis. Bij één van de lanceringen ging het goed mis, STS-51-L met de Challenger, die op 28 januari 1986 73 seconden na de lancering explodeerde. Da’s in de video beeldje #25. En met de Columbia liep het ook slecht af, die viel op 1 februari 2003 bij de terugkeer door de dampkring in stukken uiteen. Maar da’s – gelukkig – in de video niet te zien. We horen wel de audio van de lancering van de STS-51-L.

Bron: Universe Today

Zo, de eerste nuttige toepassing is er: Higgs bier!

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Hopfenstark

Afgelopen week was de wereld getuige van de bekendmaking van de ontdekking van het Higgs boson: zowel CMS als ATLAS vonden – onafhankelijk van elkaar – een nieuw deeltje rond 125 GeV met een statistische betrouwbaarheid van 99,9999% (5sigma). Direct werd er geroepen “en wat hebben wij er aan, wat hebben Henk en Ingrid op straat er aan?”  Welnu, de eerste toepassing is er: Higgs bier! 😀 Producent van Boson de Higgs, zoals het bier wordt genoemd,  is de Hopfenstark brouwerij in Montreal in Canada – mmmmm, klinkt toch erg Beiers die naam. Het is een bier van gerst, dat zuur, gerookt en kruidig combineert. Bestaande uit allemaal fundamentele deeltjes, die hun massa gekregen hebben van het Higgs boson. OK toegegeven, het bier is al een jaar op de markt, maar speciaal ter ere van de ontdekking heeft de brouwerij 2500 extra flesjes geproduceerd, aldus de eigenaar Fred Cormier. Ben benieuwd wanneer het bij ons in de schappen ligt. Tot die tijd moeten we het maar even doen met een heerlijk Vostok 4 ruimtebiertje of een glaasje meteorietenwijn. Bron: Cosmic Log.

Video: André Kuipers’ gehele persconferentie

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

André Kuipers, de Nederlandse astronaut die afgelopen zondag na een verblijf van 193 dagen in de ruimte lachend uit de gelande Sojoez-capsule kwam, gaf vanmiddag samen met zijn collega’s de Russische commandant Oleg Kononenko en NASA-astronaut Donald Pettit, een persconferentie in Houston. Hier de beelden, die bijna een uur duren. Een goed besteed uurtje als je kijkt, dat kan ik je wel vertellen! De eerste drie minuten is Kuipers niet live te zien – Houston, we’ve got a problem – maar daarna is ‘ie te zien.

Bron: NOS

Het Higgs boson uitgelegd in drie minuten – deel I

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Het Higgs boson is ontdekt, nou ja iets wat er verdraaid veel op lijkt, zo kregen we afgelopen woensdag op Higgsdependance Day te horen. De tekenaars van de fantastische serie Minute Physics hebben de historische ontdekking aangegrepen om een drie minuten durende animatiefilm te maken, waarin ze het Higgs boson uit te leggen. Toegegeven, het is taaie stof zo’n scalar deeltje zonder spin – hetgeen overigens helemaal nog niet zeker is, dat van die spin bedoel ik, maar dit even terzijde – dus het vergt drie van die filmpjes om het uit te leggen. Hier alvast deel 1, de volgende twee volgen binnenkort in dit theater.

Bron: Universe Today.

Brug van donkere materie tussen twee clusters van sterrenstelsels ondekt

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Brug van donkere materie tussen de clusters Abell 222 en Abell 223. Credit: Jörg Dietrich, University of Michigan/University Observatory Munich

Een internationaal team van sterrenkundigen onder leiding van Jörg Dietrich (Universiteit van München) heeft een gigantisch ‘filament’ van donkere materie ontdekt, die als een soort van onzichtbare brug tussen twee clusters van sterrenstelsels dient. Het gaat om de clusters Abell 222 en Abell 223, waartussen in 2008 al een grote hoeveelheid verborgen ‘gewone’ materie was ontdekt. Donkere materie is – zoals de naam al zegt – niet te zien en de aanwezigheid ervan is alleen indirect te meten door de zogenaamde ‘lenseffecten’, dat wil zeggen dat het licht van nog verder weg gelegen sterrenstelsels door de gravitationele invloed van de donkere materie in en rondom de twee Abell’s wordt verbogen. Beiden liggen met een roodverschuiving z van 0,21 relatief dichtbij de Melkweg en dat maakt ze geschikt om donkere materie in waar te nemen. De onderlinge afstand tussen de clusters is 60 miljoen lichtjaar. Van de gemeten lenseffecten kan 9% verklaard worden door de röntgenstraling van het hete intergalactische gas tussen de clusters, 5% door de sterren in de clusters en 5% door de eerder genoemde verborgen gewone materie (hoezo spraakverwarrend). Blijft over ruim 80%, die volgens Dietrich’s groep geheel en al op het conto van de donkere materie kan worden geschreven. Sterrenkundigen denken dat de waarnemingen een steuntje in de rug zijn van het zogenaamde lambda cold-dark-matter (?CDM) model, dat gebaseerd is op zowel een kosmologische constante ?, welke 73% van de inhoud van het heelal levert middels donkere energie, en koude donkere materie in de vorm van WIMP’s – weakly interactive massive particles – welke 23% van het heelal leveren. De schamele laatste 4% is gewone materie, waarvan de helft dan weer eens uit die verborgen gewone materie bestaat. Zucht, kunnen jullie het nog volgen? Nee? Dan moet je dit wetenschappelijke artikel van Dietrich’s groep lezen, gisteren verschenen in het vakblad Nature. Dan snap je ’t helemaal niet meer. 🙂  Dietrich et al denkt overigens dat de gevonden brug een stukje zou kunnen zijn van het kosmische ‘skelet’ van het heelal, het web van aaneengeregen superclusters, met daartussen lege gebieden (‘voids’), dat gedragen zou worden door donkere materie en dat kort na de oerknal al vorm kreeg. Bron: Physics World.

Video: Vincent Icke legt bij Nieuwsuur uit hoe Higgs bosonen werken

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Sinds de bekendmaking van de bijna-zeker-ontdekking van de Higgs bosonen afgelopen dinsdag is er wereldwijd veel aandacht in de media over Higgs bosonen en Higgs velden. Veel experts worden op de bühne geroepen om aan het grote publiek in Jip en Janneketaal uit te leggen wat die deeltjes en velden precies doen en de laatste week merk ik dat daarbij vaak gebruik wordt gemaakt van dienbladen, pingpong balletjes en suiker. Precies wat Vincent Icke –  de welbekende sterrenkundige, kosmoloog, columnist, commentator én beeldend kunstenaar – gisteravond in Nieuwsuur ook deed.


Bekijk de video in andere formaten.

Bron: Uitzending Gemist Nieuwsuur.

Dubbelsterren met zeer korte omlooptijd ontdekt

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Twee M-dwergen, die in slechts 2,5 uren om elkaar draaien. Credit: J. Pinfield, for the RoPACS network

Sterrenkundigen hebben met behulp van de 3,8 meter United Kingdom Infrared Telescope (UKIRT) op de berg Mauna Kea op Hawaï een viertal dubbelsterren ontdekt die in minder dan vier uren om elkaar draaien. Het gaat om een viertal type M dwergsterren, een klasse sterren dat vanaf de aarde gezien zeer lastig waar te nemen is, vooral vanwege de lichtkracht, die wel duizend keer minder sterk dan die van de zon kan zijn. Ondanks die lage lichtkracht ontdekte het team onder leiding van de Nederlander Bas Nefs (Leids Observatorium) tijdens de Wide Field Camera (WFCAM) Transit Survey de vier paren dwergsterren. Eentje er van bleek te bestaan uit dwergen die in de record-omlooptijd van slechts 2,5 uur om elkaar draaien, voorgesteld in de afbeelding linksboven. Grote vraag is hóe het kan dat deze dubbelsterren zulke korte omlooptijden hebben. De helft van de sterren in de Melkweg behoort tot een dubbelstersysteem, maar omlooptijden korter dan vijf uren waren tot voor kort niet bekend. Ook dacht men op grond van modellen dat dergelijke korte omlooptijden ook niet mogelijk zijn, maar kennelijk is dat wel het geval. Men denkt er wellicht sprake is van een verhoogde activiteit van de dwergsterren, zodat de banen die eerst verder weg van elkaar lagen dichter bij elkaar zijn gekomen. Ook zou het kunnen zijn dat de magnetische veldlijnen van beide dwergsterren verstrengeld zijn geraakt, waardoor de baansnelheid is afgeremd en de sterren dichter bij elkaar zijn gekomen. De verwachting is dat de sterren uiteindelijk samen zullen komen en zullen versmelten tot één ster. Meer info in dit wetenschappelijke artikel, dat binnenkort zal worden gepubliceerd in de Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. Bron: RAS.