Banden Curiosity laten morsecode in Marsbodem achter

credit: NASA/JPL-Caltech

Marsrover Curiosity heeft al weer een week geleden z’n eerste meters rijdend afgelegd. Op de foto hierboven zie je de sporen die de zes banden van die eerste rit na lieten. Grappig is dat in die sporen hier en daar morsetekens te zien zijn.  Het grootste gedeelte van de sporen bestaat uit \/\/ tekens, welke in de banden verwerkt zijn. Maar hier en daar zijn ook blokjes te zien, korte en lange:

credit: NASA/JPL-Caltech

Wat is namelijk het geval? Dat in de banden van de Curiosity ook morsecode verwerkt is. Naast het \/\/ reliëf zijn ook drie letters in morsecode verwerkt, de J (.—), P (.–.) en L (.-..). Yep goed geraden, JPL van NASA’s Jet Propulsion Laboratory, alwaar de Curiosity gefabriceerd is. Kijk maar naar de foto hieronder:

credit: NASA/JPL-Caltech

Grappig, nietwaar? Bron: Science Daily.

Nog een paar Neil Armstrong – Apollo 11 dingetjes

Ja ik weet het, sinds de dood van Neil Armstrong twee weken geleden worden wij bijna dagelijks geconfronteerd met terugblikken, anekdotes, feiten, biografieën, necrologieën, enzovoorts. Het houdt natuurlijk een keertje op, maar ik wil jullie toch nog twee kleine dingetjes laten zien die met Neil Armstrong en z’n historische reis van de Apollo 11 te maken hebben. Ten eerste is er een website waar je een prachtig, interactief 360° panorama kunt zien van de plek in Mare Tranquilitatis op de maan waar de Apollo 11 landde, inclusief geluidsfragmenten. Ik krijg ‘m zelf helaas niet ‘embedded’, maar als je op de afbeelding hieronder klikt komt je er terecht. Echt even uitproberen!

Credit: NASA

Het panorama is gemaakt door de Deense fotograaf Hans Nyberg. Hij heeft ook van de omgeving van Marsrover Curiosity een dergelijke panorama gemaakt, die je ook zeker moet bekijken. Het tweede dingetje is deze video, welke ik tegenkwam, de “Rare HD Apollo 11 Moon Launch Footage Remix“- ahum. Leuk om te zien/horen.

Bron: Universe Today + It’s OK to be Smart.

Dawn verlaat 5 september Vesta en gaat dan richting Ceres

Credit: NASA/JPL-Caltech

De NASA heeft bekendgemaakt dat de verkenner Dawn op 5 september ’s ochtends (Nederlandse tijd) de planetoïde Vesta zal verlaten. Dawn draait sinds juli 2011 na een vlucht van 2,7 miljard km rondjes om Vesta en heeft deze planetoïde van 530 km grootte afgelopen jaar uitvoerig bestudeerd. Dawn zal na het aanzetten van de stuwraketten richting de dwergplaneet Ceres vertrekken, waar hij na een toer van 2,5 jaar – nog eens 2 miljard km er bij – februari 2015 zal aankomen. Onderstaande video geeft je een impressie van hetgeen Dawn afgelopen jaar onderzocht heeft aan Vesta – onder andere de gigantische krater Rheasilvia, die met een middellijn van 505 km bijna net zo groot is als Vesta zelf. 😯

En hieronder een andere – gave – video, “Dawn Spacecraft’s Farewell Portrait of Giant Asteroid Vesta” genaamd. Olaf kwam er mee aan zetten, thanx!

Bron: Space.com.

André Kuipers gehuldigd in Noordwijk

Credit: ESA–A. Le Floc’h


In Noordwijk is astronaut André Kuipers officieel gehuldigd. Duizenden mensen waren op het strand bijeengekomen om de feestelijkheden bij te wonen. Het was Kuipers eerste publieke optreden sinds hij op 1 juli weer op aarde terugkeerde na zijn missie van 193 dagen in het ruimtestation ISS. Kuipers landde rond 16.00 uur met een helikopter op het strand bij Noordwijk. Zijn aankomst werd voorafgegaan door overvliegende F-16’s. De astronaut werd verwelkomd door onder anderen prins Willem-Alexander en premier Rutte. In een toespraak bedankte prins Willem-Alexander de astronaut en prees hij diens inzet. Willem-Alexander haalde herinneringen op aan het gesprek dat hij samen met prinses Amalia via de webcam voerde met de astronaut in het internationale ruimtestation ISS. De prins merkte op nooit het beeld te vergeten toen Kuipers zijn webcam verstelde en de prins en prinses naar buiten konden kijken en de aarde vanuit de ruimte konden zien. Volgens Willem-Alexander heeft Kuipers vooral laten zien hoe interessant het leven wordt als je grenzen durft te verleggen. Kuipers zei dat hij het prachtig vindt dat iedereen zo met hem heeft meegeleefd. Hij zei dat hij nooit bang is geweest in de ruimte. Hij zei na zijn terugkeer op aarde twee dingen te missen: de gewichtloosheid en het uitzicht. Hij noemde de zwaarste periode de voorbereiding op de ruimtevlucht, onder meer omdat hij zo veel van huis was. Hieronder twee video’s – de eerste een korte impressie van de inhuldiging vandaag, de tweede het interview dat Rob Trip gisteren had met André Kuipers en dat op Nederland 1 werd uitgezonden.

En hier “André Kuipers terug op aarde”:

Bekijk de video in andere formaten.

Bron: NOS.

WISE ziet miljoenen zwarte gaten in DOG’s en Hot DOG’s

in de cirkels in de uitvergroting: vele kandidaat-zwarte gaten in DOG’s. credit: NASA/JPL-Caltech/UCLA

Ja mensen, we hebben het nog steeds over sterrenkunde. DOG’s en Hot DOG’s, het zijn door de sterrenkundigen gebezigde termen. We hebben het niet over de trouwe viervoeters en de met worst, zuurkool, ketchup en mosterd volgeladen broodjes, dat begrijpen jullie. Het gaat hier om de zogenaamde ‘dust-obscured galaxies‘, sterrenstelsels die in optisch licht nog niet eerder waren gezien, maar die wel in infraroodlicht zijn ontdekt met NASA’s Wide-field Infrared Survey Explorer (WISE) missie, welke tot begin 2011 twee keer de hemel in infrarood heeft gescand. En dan gaat het niet om tientallen, honderden of duizenden, maar letterlijk om miljoenen van die stelsels. Allemaal bevatten ze in hun kern een superzwaar zwart gat, wiens omringende schijf het stof in het sterrenstelsel doet gloeien, hetgeen het uitzenden van infraroodstraling veroorzaakt. Feitelijk zijn het dus quasars, sterrenselsels die ook allemaal een actief zwart gat in hun centrum hebben. In de uitvergroting zie je vele DOG’s in de cirkeltjes, door WISE opgemerkt. Het zijn nog kandidaat-stelsels met een centraal zwart gat, want van de meesten moet de bevestiging door een ander instrument nog worden gedaan. De afstand tot de DOG’s loopt tot ongeveer tien miljard lichtjaar ver weg. Zo’n 1000 van die 2½ miljoen DOG’s zijn zeer helder in het infrarood en zij worden daarom Hot DOG’s genoemd – ja ja, humoristen die sterrenkundigen. Pakweg 100 van die duizend hot DOG’s zijn inmiddels bevestigd met andere telescopen, van het W.M. Keck Observatorium op Mauna Kea, Hawaï,  het Gemini Observatorium in Chili, de beroemde Palomar’s 200-inch Hale telescoop bij San Diego en tenslotte het Multiple Mirror Telescope (MMT) Observatorium bij Tucson, Arizona. Meer informatie over de DOG’s en Hot DOG’s vind je in deze drie wetenschappelijke artikelen:  http://arxiv.org/abs/1205.0811http://arxiv.org/abs/1208.5517 en http://arxiv.org/abs/1208.5518. Bron: Bron: JPL.

Chandra en Spitzer brengen superbubbel NGC 1929 in N44 in beeld

De superbubbel van NGC 1929 in N44. Credit: X-ray: NASA/CXC/U.Mich./S.Oey, IR: NASA/JPL, Optical: ESO/WFI/2.2-m

De Grote Magelhaense Wolk is een klein sterrenstelsel op relatief geringe afstand van de Melkweg – zo’n 160.000 lichtjaar. Hij bevat veel gebieden waar wolken van gas en stof bezig zijn nieuwe sterren te vormen. Een van die gebieden, gelegen rond de sterrenhoop NGC 1929, is de gasnevel LHA 120-N 44 of kortweg N 44, zo’n 1200 lichtjaar in doorsnede. Hete, jonge sterren in NGC 1929 stralen intens ultraviolet licht uit, wat het gas in de nevel aan het gloeien brengt. Door dit effect komt de toepasselijk ‘superbubbel’ genoemde, 325 bij 250 lichtjaar metende materieschil goed uit. De superbubbel in N 44 is ontstaan door een combinatie van twee processen. Eerst hebben sterrenwinden – stromen van geladen deeltjes van de zeer hete en zware sterren in de centrale sterrenhoop – het centrale gebied leeggeblazen. Vervolgens zijn er zware sterren in de sterrenhoop als supernovae geëxplodeerd, waardoor schokgolven ontstonden die het gas verder naar buiten drukten. Het resultaat is een kolossale ‘zeepbel’ van gloeiend gas. Op de foto zien we het centrum van de bubbel blauw opgloeien, hetgeen röntgenstraling is, waargenomen met de Chandra röntgen-ruimtetelescoop van de NASA. De gebieden daarbuiten zijn koeler, hetgeen de roodgekleurde gebieden zijn. Die zenden infraroodstraling uit, waargenomen met NASA’s Spitzer IR-ruimtetelescoop. De geelgekleurde gebieden tenslotte zijn hete sterren, wiens ultraviolette straling het omringende gas doet gloeien, waargenomen met de 2,2m Max-Planck-ESO telescoop in Chili. Bron: Chandra + ESO.

Curiosity zendt muzieknummer van Will.i.am vanaf Mars naar de aarde

Credit: NASA/Bill Ingalls

Eergisteren hadden we het eerste menselijke stemgeluid dat vanaf Mars naar de aarde werd gezonden: een van tevoren opgenomen toespraak van NASA-baas Charles Bolden, welke door Marsrover Curiosity werd uitgezonden. En gisteren was er opnieuw een unicum: voor het eerst werd een muzieknummer vanaf Mars naar aarde gestuurd en opnieuw was de Curiosity het ‘radiostation’. En zoals je in de video hieronder kan horen klonk het alsof het uit Hilversum kwam! Het ging om het nummer Reach for the Stars (Mars Edition) dat door de rapper Will.i.am is opgenomen. Op de foto hierboven zie je hem samen met NASA wetenschapper Jim Garvin (Goddard Space Flight Center) bij een model van de  Curiosity bij het Jet Propulsion Laboratory (JPL). Rechts staat space shuttle astronaut Leland Melvin. Reach for the Stars is het allereerste interplanetaire nummer geworden – vast niet het laatste. Voor de NASA is het een manier om ruimtevaart te promoten onder de jeugd en om educatieve doelen te versterken. Hieronder het nummer Reach for the Stars, zoals dat live door de Curiosity vanuit de Gale krater op Mars werd uitgezonden, terwijl ze bij het JPL-vluchtleidingscentrum én in een zaal vol studenten enthousiast toekijken.

Hieronder de tekst van Reach for the Stars:


Why they say the sky is the limit
When i’ve seen the footprints on the moon
Why they say the sky is the limit
When i’ve seen the footprints on the moon
And I know the sky might be high
But baby it ain’t really that high
And I know that mars might be far
But baby it ain’t really that far
Let’s reach for the starsReach for the stars
Let’s reach for the stars
Reach for the stars
Let’s reach for the stars
Reach for the stars
Let’s reach for the stars(let me see your hands up)
Can’t nobody hold us back
They can’t hold us down
They can’t keep us back
Tiers to the ground
Told your people that we don’t mess around
When we’re trying out
Please don’t turn this down
We will turn it up
Louder than it was before
Like the lion at the jungle, you can hear us roar
When I lie hear, it’s like a sonic blaster
Flying just like nasa, out of space masterHands up, reach for the stars
Hands up, get ‘em up high
Hands up, if you really feel alive
Live it up, live it upWhy they say the sky is the limit
When i’ve seen the footprints on the moon
Why they say the sky is the limit
When i’ve seen the footprints on the moon
And I know the sky might be high
But baby it ain’t really that high
And I know that mars might be far
But baby it ain’t really that far
Let’s reach for the starsReach for the stars
Let’s reach for the stars
Reach for the stars
Let’s reach for the stars
Reach for the stars
Let’s reach for the stars(let me see your hands up)

Bron: NASA.

ALMA vindt zoete bouwstenen van het leven bij jonge ster

Suikermoleculen in het gas rond een jonge, zonachtige ster. Credit:ALMA (ESO/NAOJ/NRAO)/L. Calçada (ESO) & NASA/JPL-Caltech/WISE Team

Een team van astronomen heeft met behulp van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) suikermoleculen ontdekt in het gas rond een jonge, zonachtige ster. Het is voor het eerst dat er in de ruimte rond zo’n ster suiker is gedetecteerd. De ontdekking laat zien dat de bouwstenen voor leven op het juiste moment op de juiste plek aanwezig zijn om te worden opgenomen door planeten die zich rond de ster vormen. De astronomen hebben moleculen van glycolaldehyde – een eenvoudige vorm van suiker – aangetroffen in het gas rond IRAS 16293-2422, een jonge dubbelster die ongeveer net zo zwaar als de zon. Glycolaldehyde is al eens eerder in de interstellaire ruimte waargenomen, maar dit is voor het eerst dat het zo dicht bij een zonachtige ster – op afstanden vergelijkbaar met de afstand tussen de zon en de planeet Uranus – is ontdekt. De ontdekking bewijst dat sommige van de chemische bestanddelen die nodig zijn voor het ontstaan van leven bij deze ster al op het moment van planeetvorming aanwezig waren. ‘In de schijf van gas en stof rond de pas ontstane ster hebben we glycolaldehyde ontdekt, wat een eenvoudige vorm van suiker is, die niet veel verschilt van de suiker die we in koffie doen,’ verklaart Jes Jörgensen (Niels Bohr Instituut, Denemarken), de hoofdauteur van het onderzoeksartikel. ‘Dit molecuul is een van de ingrediënten voor de vorming van RNA dat, net als het verwante DNA, een van de bouwstenen van het leven is.

De grote gevoeligheid van ALMA – zelfs op de technisch uitdagende kortste golflengten waarop zij kan opereren – was van cruciaal belang voor deze waarnemingen, die gedaan zijn tijdens de Science Verification-fase van de sterrenwacht, waarbij slechts een deel van de array van antennes beschikbaar was. ‘Wat zo opwindend is aan onze bevindingen, is dat de ALMA-waarnemingen laten zien dat de suikermoleculen naar een van de sterren in het stelsel toe vallen,’ zegt teamlid Cécile Favre (Universiteit van Aarhus, Denmark). ‘De suikermoleculen bevinden zich niet alleen op de juiste plek om op een planeet terecht te komen, maar bewegen ook de goede kant op.‘ De wolken van gas en stof die tot nieuwe sterren samentrekken zijn extreem koud. Hierdoor vriezen veel gassen als ijs vast aan stofdeeltjes, waar zij zich tot complexere moleculen verbinden. Maar zodra de ster in het centrum van een draaiende wolk van gas en stof gereed is, verwarmt deze de binnenste delen van de wolk tot ongeveer kamertemperatuur. Daarbij verdampen de chemisch complexe moleculen en komen gassen vrij die karakteristieke radiostraling uitzenden, die met krachtige radiotelescopen zoals ALMA in kaart kan worden gebracht. Met een afstand van ongeveer 400 lichtjaar bevindt IRAS 16293-2422 zich relatief dicht bij de aarde, wat hem tot een uitstekend doelwit maakt voor het onderzoek van de moleculen en de chemische reacties rond jonge sterren. Dankzij de mogelijkheden van de nieuwe generatie telescopen waartoe ALMA behoort, zijn astronomen nu in staat om de wolken van gas en stof waarin planetenstelsels ontstaan nauwkeurig te onderzoeken. ‘Een belangrijke vraag is: hoe complex kunnen de moleculen worden voordat ze door de nieuwe planeten worden opgenomen? Dat zou ons iets kunnen vertellen over de manier waarop leven elders zou kunnen ontstaan. ALMA-waarnemingen zullen een belangrijke rol spelen bij het oplossen van dit vraagstuk’, aldus Já¸rgensen. Bron: ESO.

Meerdere planeten rond dubbelster ontdekt

Artistieke weergave van Kepler-47c (links) en b (rechts).  Credit: NASA/JPL-Caltech/T. Pyle

Een team van astronomen heeft een planetenstelsel ontdekt bij een dubbelster. Hiervoor heeft men gebruik gemaakt van de Kepler-ruimtetelescoop, die speciaal ontworpen is om te speuren naar exoplaneten. Het is voor het eerst dat een stelsel met meerdere planeten is ontdekt bij een dubbelster. De ontdekking laat zien dat een planetenstelsel kan ontstaan en zelfs kan overleven in de chaotische omgeving van een meervoudig stersysteem. De ontdekking is bekend gemaakt bij de 28ste bijeenkomst van de Internationale Astronomische Unie in Peking.

De planeten zijn ontdekt door middel van helderheidsvariaties die plaatsvinden als de planeten, vanaf de aarde gezien, voor het oppervlak van hun moedersterren langstrekken – de zogenaamde transit– of overgangsmethode. Omdat bij een stelsel van twee sterren en twee planeten deze helderheidsvariaties een gecompliceerd patroon vormen, zijn zeer precieze en vrijwel voortdurende observaties van de Kepler-ruimtetelescoop noodzakelijk geweest om het bestaan van de planeten te bevestigen.

Het gehele stelsel staat bekend als Kepler-47 en bevindt zich op een afstand van 5000 lichtjaar in het sterrenbeeld Zwaan. De twee sterren draaien in 7,5 dagen om elkaar heen. Het gaat om een normale zonachtige ster en kleinere rode dwergster, die maar liefst 175 keer zwakker is dan de primaire ster in het stelsel.

Artistieke weergave van het Kepler-47 stelsel. Credit: NASA/JPL-Caltech/T. Pyle

Dankzij de waarnemingen van Kepler heeft men de kenmerken van het planetenstelsel kunnen vaststellen. De binnenste planeet, Kepler-47b, is ongeveer drie keer groter dan de aarde en draait in 49 dagen rondom zijn moedersterren. De buitenste planeet, Kepler-47c, is ongeveer zo groot als Uranus en heeft een omloopbaan van 303 dagen. Hiermee heeft deze planeet de langste omloopbaan van alle planeten die zijn ontdekt via de overgangsmethode.

Maar, belangrijker nog: Kepler-47c draait precies in de zogenaamde leefbare zone – de afstand tot de moederster(ren) waarop vloeibaar water aan het oppervlak van een planeet zou kunnen voorkomen. Helaas is de planeet vermoedelijk een gasplaneet zonder vast oppervlak. Als de planeet echter manen zou hebben, zou hier wellicht leven op mogelijk kunnen zijn. Helaas is met de hedendaagse technieken het vinden van exomanen (nog) niet mogelijk.

Schematische weergave van het planetenstelsel van Kepler-47, in vergelijking met ons zonnestelsel. Credit: NASA/JPL-Caltech/T. Pyle

Bron: International Astronomical Union

Ierse amateur-astronoom ontdekt binnen twee jaar z’n tweede supernova

Credit: David Grennan

Hij heet David Grennan en hij heeft in Raheny in Noord-Ierland z’n eigen observatorium. Daarmee is hij er in geslaagd om binnen twee jaar twee keer een supernova te ontdekken. De laatste keer was op 22 augustus j.l., toen hij de supernova ontdekte, die nu door het leven gaat als SN 2012ej. De explosie van de ster vond eigenlijk 123 miljoen jaar geleden plaats, want dat is de afstand tot het sterrenstelsel IC 2166 in het sterrenbeeld Lynx, waarin de supernova plaatsvond. Op de foto hierboven zie je Dave Grennan en z’n vrouw Carol in zijn observatorium. Hieronder de ontdekkingsfoto van SN 2012ej.

Credit: David Grennan

De eerste supernova die Grennan ontdekte was SN 2010ik, die hij september 2010 zag verschijnen in het sterrenstelsel UGC 112, 290 miljoen lichtjaar verderop. Drie keer scheepsrecht, nietwaar? Bron: TV3.