Maandelijks archief: september 2012

Curiosity gaat de steen ‘Jake Matijevic’ bestuderen

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Dat is ‘m, de steen Jake Matijevic.  credit: NASA/JPL-Caltech

Marsrover Curiosity gaat komende dagen een steen bestuderen ter grootte van een voetbal, die een piramidevormig uiterlijk heeft en die ze de naam ‘Jake Matijevic’ hebben gegeven, kortweg Jake. Geen naam die een lichtje bij je zal doen branden – bij mij ook niet – maar het is een eerbetoon aan de man die ‘surface operations systems chief engineer‘ van de Curiosity was en die op 20 augustus j.l. overleed, twee weken na de landing van Curiosity op Mars, Jacob Matijevic. De Marsrover kwam de steen op 19 september (Sol 43, de 43e dag in Marsdagen geteld) tegen toen ‘ie onderweg was van de landingsplek, Bradbury Landing genaamd, en z’n eerste echte doel, Glenelg. De bedoeling is dat Curiosity de steen gaat bestuderen met twee instrumenten, de Alpha Particle X-Ray Spectrometer (APXS) en het laser afvurende Chemistry and Camera Instrument (ChemCam). Men denkt dat de steen, die 25 bij 40 cm groot is, uit een mix van basalt bestaat, voor die instrumenten een geschikt doel om goed te kunnen calibreren. Eh… nou we het toch over de Curiosity hebben, weten jullie nog dat ik vijf dagen geleden schreef over de transitie van het kleine maantje Phobos over de zonneschijf, waargenomen door Curiosity? Vast wel. 😉 Welnu, ik had toen een wat vage foto van dat tafereel, gemaakt met de Mastcam, weinig imponerend om eerlijk te zijn. Maar inmiddels is er ook een video van verschenen – OK, nog steeds vage beelden, maar d’r zit tenminste beweging in:

Bron: NASA.

SpaceUp Europe is ready to launch!

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Credit: SpaceUp

Tomorrow, september 22th, for the very first time a SpaceUp Unconference will be held in Europe – in the Cosmodrome in Genk, Belgium! Jan Brandt & I – your truly Astrobloggers – will be there, alive & kicking, to report live and instantaneously what’s going on. Celebrities like Emily Lakdawalla (Planetary Society) and ESA-astronauts Christer Fuglesang and Paoli Nespoli will be present at SpaceUp Europe. Here’s the schedule for this unique weekend!

DateTime (CEST)Event
September 22th08.30Jan Brandt & I are being launched in our Berlingo from Space Platform Sagittarius in Dordrecht, The Netherlands
September 22th10.45Arrival and docking at Cosmodrome in Genk/Belgium
September 22th11.00 Count down 3, 2, 1, 0... Launch of the first SpaceUp Europe!
September 22th> 11.00 - 15.00Start of the program with a lot of 1. 25 minute sessions, 2. Pecha Kucha slots, 3. Ignite talks or T-5.
September 22th> 21.00 Observing time at the Cosmodrome Observatory (20 cm refractor, focal length 300 cm)
September 23th11.00 - 15.00Day two of the program, with discussions, presentations, etc...
September 23th15.00 Undocking Berlingo from Cosmodrome
September 23th17.30Landing of Berlingo capsule in Dordrecht

During the weekend blogs will be written and video’s will be taken. There’s a live stream from SpaceUp on the Astroblogs, which includes also recorded video’s. For our Dutch and Belgian readers: as you can see, we’ll write our reports about SpaceUp in English. Participants from the unconference are from more than 13 countries and English is the language we use.

Messier 33, ofwel een mooie “driehoeksverhouding”…….

Geplaatst op door Jan Brandt
3

Messier 33 in het sterrenbeeld de Driehoek

Enne…….met dat maffe woord “driehoeksverhouding” heb  ik  het uiteraard NIET over eventuele verdachte amoureuze buitenechtelijke escapes in de Biesbos die het daglicht niet kunnen verdragen….maar natuurlijk over de vruchtbare astrofotografische synergie, om maar een moeilijk woord te gebruiken, die zich eergisternacht heeft voltrokken tussen uw nedrig astroblogscribent, zijn (ideale!!) 20 cm Newtontelescoop en Messier 33, de zogenaamde “Driehoeksnevel” welke te vinden is, hoe kan het ook anders, in het sterrenbeeld de Driehoek!! In mijn “holy quest” om VOOR het bereiken van de “astronomische bejaardentehuis-gerechtigde leeftijd” het hele universum in mijn digitale fotografische binnenzak te hebben, ben ik eergisternacht maar weer eens, tussen alle fraaie Hollansche wolkenvelden door,  naar de eeuwige astronomische jachtvelden der Biesbos getogen om aldaar wederom  “mijn kunstje” te doen onder den  fraaien Dordtschen nachthemel. ……Een hele mondvol voor:  ik heb eergisternacht de Driehoeksnevel 5 x 4 minuten belicht(op ISO 800) plus drie dark frames van 4 minuten om daarna weer rap naar huis ende naar bed te sjezen om  vervolgens de volgende dag het klusje digitaal af te maken met behulp van Deep sky stacker en photoshop……EN… deze omschrijving is dan op zichzelf ook weer een hele mond vol…zucht, het komt met mij  echt nooit meer goed als het gaat om de kunst der kortbondigheid…ha.ha….!! De Driehoeksnevel, Messier 33, NGC 598, te vinden in het sterrenbeeld Driehoek, een klein sterrenbeeld pal onder het bekende sterrenbeeld Andromeda, is een bescheiden semi balkspiraal en behoort samen met de grote broeders,  ons eigen melkwegstelsel en de grote Andromedanevel (M31) en plus nog  wat “kleiner galactisch grut” tot onze zogenaamde “lokale groep”.  De lokale groep is een groepje melkwegstelsels die gravitationeel aan elkaar is verbonden binnen een groter kosmisch verband zoals een ” cluster” danwel een zogenaamde “supercluster”. Zoals recentelijk bekend werd zullen de Andromedanevel en ons eigen melkwegstelsel binnen niet afzienbare tijd (nou ja…over een jaartje of twee miljard) met elkaar versmelten….enne…..wat dan het lot zal zijn van het “kleine galactische broertje” zijnde  de de Driehoeksnevel is nog niet helemaal duidelijk. Op dit moment lijkt M33 op weg wellicht eerst door de Andromedanevel te worden opgeslokt voordat deze dan weer in een dodelijke “pas de deux” met ons melkwegstelsel verwikkeld zal geraken. De afstand tussen M33 en M31 is/lijkt in elk geval een flink stuk kleiner dan die tussen ons melkwegstelsel en M31…. en….. M33 lijkt zich toch vooral allereerst richting M31 te bewegen………..maar ja….aangezien in de edele exacte wetenschap der sterrenkunde eigenlijk best wel heel veel NIET exact bekend is,  zal er ook over deze problematiek nog wel één het ander  ge-herschreven worden…..net zoals bijvoorbeeld over zaken zoals afstand tot…………In good old Burnham’s celestial handbook zag ik bijvoorbeeld 2,4 miljoen lichtjaar als afstand tot M33 en op wikipedia vond ik dan weer 4 miljoen lichtjaar……..tja..enne… wat is het nou?? Het meest exacte antwoord op deze vraag zou dan waarschijnlijk “niet naast de deur” kunnen zijn!! Nou ja….er is nog genoeg te doen voor de heren en dames “profi-astronomen” net zoals er trouwens voor mij nog genoeg te doen is, wil ik, voordat “later begint”,  het hele universum in datzelfde (lekker ouderwetse papieren!!)” fotoalbum voor later” geplakt krijgen. Zo…..en nu maar eens ontspannen gaan “stressen en inzenuwen” voor het Space Up spektakel van aankomend weekend!!

Wat te denken van de zwaartekracht? – deel 1

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Er zijn vier natuurkrachten in het universum werkzaam: de sterke, electromagnetische en zwakke wisselwerking en de zwaartekracht. Van die krachten of wisselwerkingen is de zwaartekracht het meest zwak, wel 10.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000 keer zwakker dan de andere krachten. Een 1 met veertig nullen, tel maar na. Hoe dat precies kan is nog een raadsel en het is iets wat natuurkundigen het hiërarchieprobleem noemen. Ik zal daar in een latere blog op terugkomen en ook mogelijke oplossingen noemen. Eerst maar eens als introductie tot dat probleem een video, waarin op een leuke en leerzame manier door Jon Bergmann – van TED-Ed – wordt verteld hoe zwaartekracht precies werkt. Het draait allemaal om deze formule van Isaac Newton uit 1687:

Klinkt ingewikkeld, maar het wordt in de video hieronder uitgelegd. Kijken!

Bron: It’s OK to be Smart.

André Kuipers is op visite bij Koningin Beatrix geweest

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

De PromISSe-astronauten op bezoek bij het Koninklijk Huis. Credit: Anneke Le Floc’h

De Koningin heeft weinig te doen, want bij de formatie van een nieuw kabinet is ze door de Tweede Kamer even in de wachtkamer gezet. Tijd dus om andere dingen te doen, zoals de ontvangst van enkele astronauten. ESA-astronaut André Kuipers ging afgelopen woensdag – een dag na Prinsjesdag – op bezoek bij koningin Beatrix. Samen met zijn ISS-collega’s Oleg Kononenko en Don Pettit werd Kuipers ontvangen op Paleis Huis ten Bosch in Den Haag. Het bezoek was onderdeel van de post flight tour die het drietal astronauten maakt langs diverse Europese plekken. Het gesprek met de koningin duurde in totaal een half uur, waarbij de astronauten en de koningin onder andere spraken over het verloop van de vlucht en de schoonheid van de aarde. ‘Een goed gesprek’, noemde André het in een kort interview met het NOS Journaal. Aan het eind van het bezoek kwam ook kroonprins Willem-Alexander nog gedag zeggen tijdens een officieel fotomoment. Kuipers en de kroonprins hebben elkaar enkele weken geleden nog gezien, toen de astronaut gehuldigd werd op het strand van Noordwijk. Ook de echtgenotes van de drie astronauten gingen mee op het koninklijke bezoek. Hieronder wat bewegende beelden van het bezoekje.

Bron: ESA.

Zaterdag 22 september: Internationale Maan-Waarnemingsnacht

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: InOMN

Komende zaterdag wordt over de hele wereld de Internationale Maan-Waarnemingsnacht georganiseerd – op z’n Engels afgekort als InOMN (international observe the moon night). De maan is de nacht van zaterdag op zondag in z’n Eerste Kwartier, een fase die gunstig is om de kraters te bekijken. De schaduwen op de maan zijn dan extra lang. Op 18 september 2010 werd de eerste InOMN gehouden, in 2011 was er geen waarneemavond, maar wel een soort van kunstwedstrijd. En nu dus opnieuw zo’n waarneemnacht. In Nederland en België zijn er vier plekken waar iets wordt georganiseerd in het kader van InOMN:

  • Lunar Explorers, Keplerlaan 1, 2201 Noordwijk
  • Lunar Explorers, Wassenaar (de site van InOMN zegt verder niets over de lokatie)
  • Sterrenwacht Altair AVOB vzw, Ossenwegstraat 70, 3440 Zoutleeuw, België
  • Observatoire Copernic, Chemin St Martin 4, 5500 Dinant, België

Omdat onlangs Neil Armstrong overleed, de astronaut die als eerste mens op de maan rondhuppelde, wordt iedereen gevraagd om tijdens InOMN een groet te brengen aan de maan. Ik ben samen met Jan op de SpaceUp Unconference in België dat weekend, dus wij zullen Neil daar een groet brengen.

Sterrenstelsel op recordafstand waargenomen

Geplaatst op door Olaf van Kooten
3

Op deze drie foto’s wordt langzaam ingezoomd op het sterrenstelsel in kwestie. Klik voor een grotere versie! Credits: Wei Zheng of Johns Hopkins University

Wetenschappers hebben een vergelegen en piepjong sterrenstelsel waargenomen, een ontdekking die ons mogelijk kan helpen om de kindertijd van het universum beter te doorgronden. Het stelsel staat bekend als MACS 1149-JD, maar wordt informeel het Wei Zheng-stelsel genoemd (naar het hoofd van het wetenschapsteam dat de ontdekking heeft verricht). De afstand tot het stelsel bedraagt maar liefst 13,2 miljard lichtjaar. Dat betekent dat het licht van dit stelsel dat ons nu bereikt, is uitgezonden op het moment dat het heelal slechts 500 miljoen jaar oud was. Hiermee is MACS 1149-JD mogelijk de nieuwe recordhouder als het om verre sterrenstelsels gaat.

De bevinding suggereert dat het Wei Zheng-stelsel al gevormd moet zijn in de zogenaamde Dark Ages van het universum. Dit is een periode waarin het heelal ondoorzichtig was voor lichtgolven. De oorzaak is als volgt: na de oerknal was de temperatuur lange tijd zo heet, dat atoomkernen en elektronen niet aan elkaar gekoppeld konden worden. Met andere woorden: er waren geen atomen, alle materie in het heelal bestond uit een heet plasma (elektrisch geladen gas). Ongeveer 380.000 jaar na de oerknal was de temperatuur voldoende gedaald om atoomkernen en elektronen aan elkaar te laten koppelen. Het heelal bestond vanaf dat moment uit atomair (niet-geladen) gas. En laat dit gas nou de vrije doorgang van licht belemmeren: vandaar de term Dark Ages.

Ongeveer 500 miljoen jaar later raakte het heelal wederom geïoniseerd (en dit keer voorgoed), als gevolg van de intense ultraviolette straling die afkomstig was de eerste sterren en sterrenstelsels. De ontdekking van het Wei Zheng-stelsel stelt wetenschappers in staat om meer te weten te komen over de vroegste objecten in het universum. Bovendien hoopt men te achterhalen hoe de Dark Ages precies geëindigd zijn.

Uitleg over ionisering, on-ionisering, Dark Ages en her-ionisering. Credits: S.G.Djorgovski et al & Digital media Center, Caltech.

Overigens staat het Wei Zheng stelsel normaal gesproken op een veel te grote afstand om waargenomen te worden. De reden dat we het stelsel toch kunnen zien, is het gevolg van een bijzonder kosmisch vergrootglas-effect, een zogenaamde zwaartekrachtlens. Hierbij staat een massief object (de lens), in dit geval een zware cluster van sterrenstelsels, precies tussen ons en het verre object in. Als gevolg hiervan wordt het licht van het verre stelsel zo’n vijftien keer versterkt. Bron: Johns Hopkins University.

Definitie van belangrijke sterrenkundige eenheid is aangepast

Geplaatst op door Olaf van Kooten
1

De nieuwe definitie is wederom gebaseerd op de gemiddelde afstand tussen de aarde en de zon. Credits: NASA

Leden van de Internationale Astronomische Unie (IAU) hebben ervoor gekozen om de definitie van de Astronomische Eenheid (Astronomical Unit, AU) te veranderen. Deze sterrenkundige eenheid wordt vaak gebruikt om afstanden binnen het zonnestelsel aan te geven. De AU was oorspronkelijk gebaseerd op de gemiddelde afstand tussen de aarde en de zon.

In 1976 is de definitie echter veranderd naar een variant, waarbij o.a. de massa van de zon een rol speelt. Hoewel deze definitie nauwkeuriger is, is deze ook ingewikkelder en moeilijker te begrijpen voor mensen die nieuw zijn in het vakgebied. Bovendien is deze definitie een variabele – de massa van de zon is niet onveranderlijk, maar neemt langzaam af. Nu heeft de IAU dus besloten om de ingewikkelde, variabele definitie te laten varen en wederom te kiezen voor een constante: de gemiddelde afstand tussen de aarde en de zon. En dat is, om precies te zijn, 149.597.870,700 meter.

Bron: Phys.org

Over vuurtornado’s en kolkende lavazeeën gesproken

Geplaatst op door Arie Nouwen
3

Ik zag vanavond in het acht uur journaal dat ze eindigden met een ongelofelijke video van een Australiër, die een tornado van vuur had weten te filmen. Vuurtornado’s komen vaker voor, maar dan duren ze meestal maar enkele minuten. Maar het exemplaar dat Chris Tangey (Alice Springs Film and Television) zag duurde maar liefst veertig minuten! Hier wat spectaculaire beelden er van:

Eerder op de dag had ik iets gezien wat ook al met vuur en hitte te maken had: een aantal vulkanologen waren angstvallig dichtbij de kolkende vuurzee gekomen van de Marum vulkaan op het eiland Ambrym, dat behoort bij de Vanuatu archipel, ten oosten van Australië – goh, alweer Australië. Geoff Mackley, Bradley Ambrose en Nathan Berg naderden de lava tot wel dertig meter, waar het pakweg 620 °C warm was. Normaal gesproken geschikt om je als een barbecueworstje te laten garen, maar dankzij de speciale pakken die ze droegen konden ze het wel veertig minuten uithouden – goh, alweer veertig minuten. 😀 Hier de – goh, alweer – spectaculaire beelden:

Bron: Universe Today.

Space Shuttle Endeavour op 747 onderweg van KSC naar Los Angeles

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: NASA/Dimitri Gerondidakis

Space Shuttle Endeavour is onderweg van Kennedy Space Center in Florida naar Los Angeles. Nee, niet meer op eigen kracht uiteraard – die tijd is voorbij, snif snif. Hij vliegt op de rug van NASA’s Shuttle Carrier Aircraft, een aangepaste Boeing 747. In Los Angeles komt het ruimteveer te staan op z’n laatste rustplaats, het California Science Center. Vandaag is ‘ie voor een tussenstop in Houston aangekomen en komende vrijdag – 21 september – zal de Endeavour in Los Angeles landen. Je zal je wellicht afvragen hoe ze zo’n Space Shuttle, ruim 2000 ton op de weegschaal, op die 747 krijgen. De volgende time lapse video laat zien hoe ze dat doen.

Dit is de allerlaatste shuttle die door de Verenigde Staten wordt gevlogen. De collega’s van de Endeavour hebben allen inmiddels ergens een plekje gevonden in één of ander stoffig museum. Bron: Space.com.