Een door André v.d. Hoeven gemaakte opname van de zon in H-alpha. Credit: André v.d. Hoeven
Komende vrijdag houdt André van der Hoeven – de bekende astrofotograaf, die onlangs nog de tweede prijs won in de internationale Hubble Hidden Treasures Competition – een workshop over maan- en zonfotografie bij sterrenkundevereniging Christiaan Huygens. We zien op de vereniging regelmatig plaatjes voorbij komen van de zon en de maan. Om deze plaatjes te verkrijgen is vaak wel een aantal bewerkingen uitgevoerd om alle details zichtbaar te maken en bijv. een mozaiek te maken. Ik heb deze stappen eens op een rij gezet en daarvoor een soort van minicursus gemaakt die je op deze avond kunt volgen. Daarin leer je alles van het opnemen via de telescoop tot aan het maken van een volledig mozaiek. In deze workshop ga je zelf aan de slag om met een aantal programma’s vanuit een aantal filmpjes opgenomen met een webcam te proberen een zo mooi mogelijke opname te maken. Voor de workshop krijg je een DVD met alle benodigde software en wat voorbeeldmaterialen om mee te werken. Het kan natuurlijk ook dat je zelf nog mooie filmpjes heb die je wel eens zou willen bewerken. Neem die dan zeker mee. Voor de workshop vraag ik iedereen die dit kan om een laptop mee te nemen (windows) zodat je direct aan de slag kunt, of te regelen dat je met iemand samen kunt werken aan een laptop. De avond begint om 20:30 uur in het Streeknatuurcentrum Alblasserwaard. Lokatie: natuur- en vogelwacht, Matenaweg 1 op de grens van Papendrecht en Wijngaarden. Om 20:00 uur is de zaal open – voor iedereen, ook niet-leden. Zo kom je daar.
gisteren voor de tweede keer gekozen is tot president van de Verenigde Staten.
Nou Obama, succes de komende vier jaar en mag de wetenschap een nog prominentere plek innemen in je beleid. Wij hebben hem een poosje terug al eens gevraagd om de eervolle functie te vervullen van correspondent in het Witte Huis en ons vanaf die bijzondere plek Astroblogs toe te sturen. Hij heeft helaas pindakaas nog nooit gereageerd op dit verzoek – goh, hoe komt dat toch? – maar desalniettemin beschouwen wij ‘m gewoon als ‘onze man’ in het Witte Huis. Misschien dat hij komende vier jaar wel tijd heeft een blogje te schrijven.
Artist impression van een dubbelster. De ster aan de rechterkant van de afbeelding draagt massa over aan de witte dwerg aan de linkerkant. Credit: David A. Hardy & PPARC.
De Leidse astronoom Prof. Simon Portegies Zwart heeft de eigenschappen van planeetbanen gebruikt om de evolutie te reconstrueren van een voor onmogelijk gehouden dubbelstersysteem met twee planeten. Het gaat om de dubbelster HU Aquarius, waarin mogelijk twee planeten bewegen rond de ster en de begeleidende witte dwerg. Volgens deze nieuwe methode kan ook de evolutie van andere stersystemen en planeten tot in detail worden ontrafeld. De resultaten worden gepubliceerd in het tijdschrift Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.Een witte dwerg (het overblijfsel van een zonachtige ster) wordt gevormd zodra hij zijn gasmantel heeft weggeblazen. In dit gewelddadige proces passeert het gloeiende, weggeblazen gas eventueel aanwezige planeten. Het voortbestaan van planeten na de vorming van een witte dwerg werd altijd voor onmogelijk gehouden.Uit het onderzoek van Portegies Zwart blijkt dat dit evolutiescenario toch de beste verklaring voor de waarnemingen oplevert. “We kunnen zelfs de massa van de ster waaruit de witte dwerg is ontstaan heel precies bepalen doordat er twee planeten om de dubbelster bewegen” aldus Portegies Zwart. “Doordat er een tweede planeet aanwezig is kon ik ook de theorie controleren en valideren die op basis van de eerste planeet is opgesteld. Deze mogelijkheid is uniek binnen de sterrenkunde.” De waarnemingen van de tweede planeet zijn nog onbevestigd, en er zullen extra waarnemingen nodig zijn over een langere tijd om het bestaan ervan te kunnen bevestigen. Portegies Zwart heeft vertrouwen in de correctheid van de waarnemingen door de overeenkomsten tussen de theoretische resultaten van dit onderzoek en de waarnemingen. “Als de waarnemingen onverhoopt worden ontkracht, dan zal ik terug moeten naar de tekentafel.” Bron: Astronomie.nl‘.
Daling in de sterproductie. Credit: David Sobral/HiZELS
Een internationaal team van sterrenkundigen uit Portugal, het Verenigd Koninkrijk, Japan, Italië en Nederland, heeft ontdekt dat de mate van stervorming in het heelal sinds een piek 11 miljard jaar geleden enorm gekelderd is. Sinds 13,4 miljard jaar geleden de allereerste sterren ontstonden – dat was ‘slechts’ 300 miljoen jaar na de oerknal waarmee het heelal ontstond – groeide de productie van sterren uit samentrekkende gaswolken van waterstof. Latere generaties sterren ontstonden niet alleen uit waterstof, maar ook uit de met zwaardere elementen vervuilde restanten van eerdere sterren. 11 Miljard jaar geleden was die groei van de vorming van sterren maximaal. Met drie instrumenten – de UK Infrared Telescope (UKIRT), de Very Large Telescope (VLT) en de Subaru telescope – heeft het team, dat onder leiding stond van de Leidse sterrenkundige David Sobral, ontdekt dat sinds die tijd de stervorming maar liefst 30 keer minder is geworden. Door studie van het licht van gas en stof uit sterrenstelsels op verschillende afstanden kon men de snelheid van de stervorming afleiden. Bij sterren geldt de regel dat de zware sterren kort leven en als supernova eindigen, terwijl de kleine sterren een stuk zuiniger zijn en heel lang kunnen leven. De helft van de sterren in het hedendaagse heelal is oud en ontstond in de drukke periode tussen 11 en 9 miljard jaar geleden. Aan de daling in de stervorming – weergegeven in de afbeelding links – lijkt geen einde te komen en de verwachting is dat ten opzichte van de huidige hoeveelheid sterren er nog maar 5% bij zal komen in de toekomst, hoe oud het heelal ook mag worden. Een artikel over dit onderwerp werd vandaag gepubliceerd in het vakblad Monthly Notice of the Royal Astronomical Society en voor de liefhebbers is dat hier te lezen. Hieronder nog een voorstelling van de stervorming in de loop van de evolutie van het heelal, links kort na de oerknal, rechts in het hedendaagse heelal – dubbelklikken voor de megaversie.
Het door Weniger opgemerkte signaal van gammastraling in de Fermi-gegevens. Credit: C. Weniger.
April dit jaar was er behoorlijk wat opwinding, toen de natuurkundige Christoph Weniger (Max-Planck-Institut für Physik, Duitsland) uit de publiekelijk bekende gegevens van de FERMI-satelliet een signaal had opgemerkt dat afkomstig was uit de kern van ons Melkwegstelsel en dat een specifieke energie had van ongeveer 130 GeV. Weniger’s stelling was dat dit signaal afkomstig was van WIMP’s, weakly interactive massive particles, de deeltjes die de mysterieuze donkere materie zouden vormen. 80% van de massa van het heelal bestaat uit donkere materie en de laatste jaren is een ware heksenjacht gaande op de deeltjes die de donkere materie zou vormen. Weniger denkt dat in de extreme omstandigheden van de kern van de Melkweg – in de buurt van het 4,3 miljoen zonmassa zware zwarte gat Sagittarius A* – WIMP’s met elkaar in botsing komen en elkaar dan vernietigen, annihileren met een duur woord. Na die annihilatie ontstaat gammastraling en die heeft FERMI waargenomen. Direct na Weniger’s publicatie was er al de nodige scepsis bij andere wetenschappers over de juistheid van zijn stelling, met name door het FERMI-team zelf. Die scepsis is nu hard gemaakt, want op basis van nieuwe gegevens – gebaseerd op vier jaar waarnemen met FERMI, Weniger had de gegevens over 3,5 jaar – komt het team tot de conclusie dat er twee dingen met het 130 GeV-signaal zijn gebeurd: het signaal is verschoven naar 135 GeV én het is zwakker geworden. Beiden maken het onwaarschijnlijk dat het signaal iets met annihilerende donkere materie uit de kern van onze Melkweg te maken heeft. Eerder denkt men dat er een verband is tussen het signaal en de ring van gammastraling, die onze aarde omringd als gevolg van kosmische straling, die in reactie komt met deeltjes van de aardse atmosfeer. Weniger zelf is het – uiteraard – niet eens met de bevindingen van het FERMI-team. Hij blijft er bij dat er kans is dat ‘zijn’ signaal echt is en dat het komt uit de Melkwegkern. Wordt vervolgd. Bron: New Scientist.
Een poosje terug verscheen bij uitgeverij Agnost het door H.P. Vrijdag geschreven boek ‘Het Experimentator-Effect’, dat als ondertitel ‘op zoek naar scheurtjes in de werkelijkheid’ heeft. De uit Eindhoven afkomstige auteur stuurde mij ook een exemplaar om het te lezen en beoordelen, iets wat ik eigenlijk nooit doe voor de Astroblogs – boeken recenseren dus. Maar ach, eens moet de eerste keer zijn, dus toog ik aan de slag om het boek te lezen. OK, da’s voor mij al een hele opgave, want eerlijk gezegd is het lang geleden dat ik een boek helemaal uit las, behalve dan wat thrillers en Harry Potters op m’n E-reader.
Voorkant van Het Experimentator-Effect
Het kostte een poos, maar ik heb het boek helemaal uitgelezen en dat wil wat zeggen! En ja, laat ik maar gelijk met de deur in huis vallen: het is een verdraaid interessant boek. OK, er staan wel wat typo’s in en af en toe onjuistheden [1]Zoals dat Albert Einstein een Oostenrijker van geboorte zou zijn – noppes het was een Duitser – en dat neutrino’s verschijningsvormen van quarks zouden zijn. Hoe Vrijdag dat laatste … Continue reading, maar die moet Vrijdag maar in een volgende druk rectificeren. Het boek is door talloze anderen al beoordeeld en die zijn er geloof ik net als ik best wel enthousiast over. Ik vind het lastig om de essentie van het boek weer te geven, maar ik geloof dat ik wel kan stellen dat Peter Vrijdag in het boek probeert om de wereld áchter de gewone wereld te ontdekken. En via allerlei ervaringen, waarnemingen en experimenten van hemzelf en van vele anderen komt hij tot de conclusie dat de wereld, die zogenaamd objectieve werkelijkheid om ons heen, slechts een illusie is, een door onszelf gecreëerde werkelijkheid.
De wereld als illusie
Al eeuwenlang proberen we de verborgen wereld te ontdekken. Credit: Flammarion
Een mix van natuurwetenschappelijke experimenten, zoals velen uitgevoerd hebben in het kader van de Quantum Mechanica (QM), en filosofische en religieuze gedachten, zoals geformuleerd door mensen als Jung en Boeddha, brengt Vrijdag tot de conclusie dat we leven in een wereld die we zelf middels onze gedachten hebben geschapen. “Voor iets geobserveerd kan worden moet het bestaan, maar om te bestaan moet het eerst geobserveerd worden“, schrijft hij ergens in z’n boek. Da’s ook meteen hetgeen ik uitdrukkelijk niet kan geloven, dat wij de werkelijkheid om ons heen creëren. Ik ben het wat dat betreft met de stelling eens, die de beroemde John Wheeler ooit naar voren bracht, namelijk dat we leven in een participatoir heelal, een heelal waarin we als het ware mee participeren. Door de QM zijn we al met de neus op de feiten gedrukt dat we met het waarnemen van de atomen invloed uitoefenen op diezelfde atomen en dat we dus nooit objectief kunnen vaststellen hoe die wereld er exact uitziet. Niet voor niets zit er een onzekerheid gebakken in de kosmos, zoals het Onzekerheidsprincipe van Werner Heisenberg laat zien. Maar verder dan die beïnvloeding van de ons omringende wereld wil ik niet gaan. Met de stelling dat de wereld een schepping van onze gedachten is stel je in feite de mens weer centraal, net zoals de kerk eeuwenlang de aarde in het middelpunt van de wereld plaatste. Mijn beeld blijft toch van de mens die pas op de laatste bladzijde van de encyclopedie genaamd ‘Heelal’ komt kijken, een dikke encyclopedie van ruim dertien delen, ieder deel duizend bladzijden lang en iedere bladzijde 1 miljoen jaar voorstellend. Op bladzijde 1 van deel 1 begint het heelal met de oerknal, op de laatste bladzijde van het laatste deel komen wij als mensen een keertje om de hoek kijken. Precies zoals Robbert Dijkgraaf het ons liet zien in z’n geweldige presentatie bij De Wereld Draait Door. Dat plukje leven op de planeet genaamd Aarde, rondraaiend bij één van de miljarden sterren in het Melkwegstelsel, dat zelf weer één van de vele miljarden sterrenstelsels in het heelal is, dat volkje van intelligente wezens dat in de laatste alinea van die dikke encyclopedie om de hoek komt kijken is deel van het lokale heelal, is actief participant van datzelfde stukje wereld, maar het is m.i. geen producent – géén geestelijk vader om het maar even in dit soort termen te zeggen – van het heelal.
Heelal en bewustzijn
Waarom heeft een Higgs deeltje een massa van 125,5 GeV? Credit: CERN
OK, Vrijdag zal wellicht betogen dat we met z’n allen denken dat de wereld 13,7 miljard jaar oud is, dat we met z’n allen denken dat er miljarden sterrenstelsels zijn en dat we met z’n allen denken dat er vier natuurkrachten zijn die de hele wereld letterlijk en figuurlijk draaiende houden. Maar ik kan dat moeilijk vatten. De triljarden botsingen van protonen in de Large Hadron Collider van CERN hebben ons op 4 juli j.l. laten zien dat het Higgs boson een massa moet hebben van 125,5 GeV. Ik kan mij niet voorstellen dat dáe massa een product van onze ‘geestelijke inspanning’ is. Met Peter Vrijdag ga ik mee dat er meer achter de ‘schijnbare werkelijkheid’ zit, dan we zo op het eerste gezicht vermoeden. Ik heb daaraan in talloze blogs in het verleden al aandacht besteed. [2]Zoals in deze:
Pim van Lommel’s boek over bijna-dood-ervaringen, waarin de verstrengeling wordt beschreven van bewustzijn en quantum-mechanica;
Heeft de mens de levensloop van het heelal … Continue reading
Ik denk dus ook wel dat er meer achter die schijnbare werkelijkheid zit – noem het van mijn part meer tussen hemel en aarde. Door allerlei onderzoek krijgen we daar af en toe een glimp van te zien, maar de vraag is natuurlijk in hoeverre die andere wereld zich laat zien. Theorieën van supersymmetrie en snaren gaan uit van meer dimensies dan de bekende vier ruimtetijd-dimensies. De zwaartekracht zou in onze vierdimensionale wereld zo zwak zijn, omdat z’n kracht als het ware wegvloeit in die extra dimensies, die we niet opmerken omdat ze gecompactificeerd zijn. Wellicht zit daar in die extra dimensies ook wel een hele wereld verborgen, met nog veel meer zaken die zich daar afspelen. Afijn, zoals ik zei is het Experimentator-Effect van Peter Vrijdag een interessant en lezenswaardig boek, dat ik zeker aanraad een keertje te gaan lezen. Je kan het kopen via de boekhandel of via Bol.com, maar je kan het ook rechtstreeks bij de auteur bestellen. Het kost dan € 22,90, Belgische lezers moeten nog € 5,- bijbetalen voor verzendkosten. Meer info: Experimentator-Effect.
Zoals dat Albert Einstein een Oostenrijker van geboorte zou zijn – noppes het was een Duitser – en dat neutrino’s verschijningsvormen van quarks zouden zijn. Hoe Vrijdag dat laatste precies voorstelt weet ik niet, moet ‘
Hoe Vrijdag dat laatste precies voorstelt weet ik niet, moet ‘ ie maar een keertje komen uitleggen. Ook zou de LHC 23 km lang zijn, vier km korter dan ‘ie is.
Radaropname van 2007 PA8. Klik voor een grotere versie. Credit: NASA
Wetenschappers hebben gebruikt gemaakt van NASA’s 70-meter Deep Space Network-antenne om radaropnames te maken van de asteroïde 2007 PA8. De afstand tot de asteroïde, een zogenaamde aardscheerder, bedraagt z’n 9.5 miljoen kilometer. De radaropnames laten de noordpool van de aardscheerder zien op drie verschillende momenten. Aan de hand van de radaropnames blijkt dat 2007 PA8 een langwerpig en onregelmatig gevormd object is. De lengte bedraagt zo’n 1.6 kilometer en de asteroïde is bedekt met rotskammen en mogelijk ook met kraters.Aan de hand van de gegevens blijkt dat 2007 PA8 heel langzaam rond z’n as draait, hij doet ongeveer drie tot vier dagen over één omwenteling. Wetenschappers hebben 2007 PA8 uitgekozen vanwege zijn korte afstand tot de aarde. Afgelopen nacht was de onderlinge afstand het kleinst: ongeveer 17 keer de afstand tussen de aarde en de maan. De komende 200 jaar zal de ruimterots niet meer zo dichtbij komen.
Artistieke weergave van een zwart gat dat opflitst door het aantrekken van materie. Credit: svs.gsfc.nasa.
In vergelijking met andere zwarte gaten is Sagittarius A* een muurbloempje. Het supermassieve zwarte gat van onze Melkweg straalt verrassend weinig energie uit voor z’n grootte, ongeveer even veel als de zon, terwijl het 4 miljoen keer zwaarder is. Toch komt het zwarte gat gemiddeld één keer per dag in actie, waarbij een korte lichtflits zichtbaar wordt, waarna het zwarte gat weer tot rust komt. Het is niet goed bekend waar deze uitbarstingen door veroorzaakt worden.Nu heeft een internationaal team van astronomen de helderste uitbarsting ooit gedetecteerd. Door de uitbarsting, waargenomen door het Chandra X-Ray Observatory, werd het zwarte gat ongeveer 150 keer helderder dan normaal. De uitbarsting duurde ongeveer een uur voor het weer vervaagde. Deze korte activiteit zou een aanwijzing kunnen vormen voor het gedrag van volwassen zwarte gaten zoals Sagittarius A*. Astronomen detecteren zwarte gaten via het licht dat ze uitstralen als gevolg van het opslokken van materie. De centra van pasgeboren sterrenstelsels en quasars kunnen extreem helder zijn, waarbij de zwarte gaten enorme hoeveelheden energie uitstralen. Naarmate zwarte gaten ouder worden, worden ze rustiger, aangezien ze minder materie opslokken. “Veel mensen denken dat zwarte gaten een soort stofzuigers zijn, die alles aantrekken wat op hun weg komt”, zegt een onderzoekers die betrokken is bij de detectie. “Het zwarte gat van de Melkweg trekt echter weinig materie aan – het is een kieskeurige eter”. Toch werd Sagittarius A* plotseling 150 keer helderder dan normaal: schijnbaar heeft het zwarte gat honger gehad. Mogelijk ligt de oorzaak in een asteroïde dat te dichtbij kwam, in stukken werd gescheurd en werd opgeslokt, waarbij een deel van de materie werd omgezet in energie. Dat is het moment waarop een uitbarsting, of lichtflits, zichtbaar is.
Rontgenopname van het centrumgebied van de Melkweg. De heldere vlek in het midden is de uitbarsting van Sagittarius A*. Credit: NASA/MIT/F. Baganoff et al
Toch is het waargenomen gedrag merkwaardig. Aangezien er behoorlijk veel gas aanwezig is in de omgeving van Sagittarius A*, zou het zwarte gat een miljoen keer helderder moeten zijn dan hij daadwerkelijk is. Schijnbaar weet het grootste deel van het gas aan de greep van het zwarte gat te ontsnappen. De oorzaak achter dit fenomeen is en blijft een raadsel. Bron: Physorg.
Ja, dat het een gekkenhuis bij Media Markt is, dat wisten we al een poosje. Maar dat je er afgelopen dagen – van 31 oktober t/m 4 november liep de actie – ook een echte ruimtereis kon boeken was toch niet te geloven. Yep, ze waren echt gek geworden, koekkoek… zeiden ze bij Media Markt zelf. Het ging om een Samsung Ultimate Space Experience pakket van maar liefst € 73.333,-, een echte ruimtereis met de XCOR Lynx Mark II door de firma SXC-Space Expedition Corporation vanaf het vliegveld Hato op Curaçao. Voor dat lieve sommetje krijg je dan het volgende:
3-daags verblijf op Curaçao waar ook lancering en landing plaatsvinden
Astronauttraining & certificaat zodat men zichzelf officieel astronaut mag noemen
Een plekje naast de piloot zelf – geen anderen aan boord
opstijgen naar 100 km hoogte en dan gedurende drie á vier minuten gewichtloosheid ervaren
Oh ja en niet te vergeten een Samsung pakket, met onder andere een wasmachine, koelkast, televisie en nog wat ander grote mensen-speelgoed. Afijn, je zou denken dat geen mens in Nederland € 73.333,- op zak heeft en zo’n enkeltje ruimte koopt bij Media Markt. Wat schetste de verbazing van de medewerkers van het filiaal in Eindhoven, toen daar zaterdag de 18-jarige Rowin Hellings – HBO-student technische natuurkunde uit Helmond – zich meldde en daar doodleuk zo’n kaartje kocht. Er werden snel wat foto’s gemaakt en daarna moest Rowin weer rap naar een horeca-gelegenheid, waar hij een bijbaantje heeft. Het schijnt dat z’n familie het kaartje voor hem heeft betaald. Zucht… had ik ook maar zo’n familie.
