Jaarlijks archief: 2012

Dione in kleur

Geplaatst op door Arie Nouwen
5
image

Credit: NASA/JPL/SSI. Composite by J. Major.

Cassini heeft Dione in kleur gefotografeerd. Nee, ik heb het niet over Dione van Astroblogger Paul. Saturnusverkenner Cassini heeft 23 december jongstleden Dione gefotografeerd, de 1120 km grote maan van Saturnus. Je ziet niet heel veel kleur, maar het zit er wel degelijk in. Cassini was op het moment van de foto 249.238 km verwijderd van de met ijs en kraters bezaaide maan. De grote krater in het midden heet Creusa. Hieronder zie je een vergelijking tussen de aarde, de maan en Dione.

Credit: J. Major.

Met deze Astroblog heb ik trouwens een primeur: het is de allereerste die geschreven heb op m’n nieuwe speeltje, een Nexus 7.  Bron: http://www.universetoday.com/99147/a-color-view-of-darling-dione/

Marsrover Curiosity bracht Kerst door in ‘Grootmoeder’s Huis’

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: NASA/JPL-Caltech/Ken Kremer/Marco Di Lorenzo

Marsrover Curiosity heeft afgelopen dagen doorgebracht in een gebied op Mars genaamd ‘Grootmoeder’s Huis’ – rare jongens, die naambedenkers bij de NASA. En Grootmoeder’s Huis is weer deel van wat ze ‘Geel Mes Baai’ (Yellowknife Bay) hebben genoemd – rare jongens, etc… Daar zijn de wetenschappers op zoek naar een stuk rots om als eerste de boor van de Curiosity op uit te proberen, met alle risico’s van dien. Hier video-report #18 over de laatste stand van zaken rondom Curiosity.

Bron: Universe Today.

Kerst-gerucht: De ATLAS-detector van de LHC heeft ‘iets’ gezien bij 105 GeV

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Verval van Higgs bosonen in twee muonen. Credit: ATLAS

Zoem zoem zoem, er gaat weer een gerucht de ronde, vanwege het tijdstip door een aantal al als Kerst-gerucht [modus klokgeluid] :kerst: [/modus klokgeluid] uitgeroepen. Met de kolossale ATLAS-detector van de Large Hadron Collider – ’s werelds grootste deeltjesversneller van CERN bij Genéve, waar iedere seconde miljarden protonen tegen elkaar knallen – zou men bij een massa-energie van 105 GeV een aantal keren twee ‘gelijke-teken’ paren muonen hebben zien verschijnen. Muonen zijn zware varianten van de electronen en je hebt ze in twee versies: de ‘gewone’ materie als ÃŽÂ¼Ã¢Ë†â€™ en de antimaterie-versie ÃŽÂ¼+. Er zouden na 13 inverse femtobarn aan protonenbotsingen 14 gebeurtenissen met ATLAS zijn gedetecteerd waarbij zo’n paar gelijke muonen ontstond, dus ÃŽÂ¼Ã¢Ë†â€™ en ÃŽÂ¼Ã¢Ë†â€™ of ÃŽÂ¼+ en ÃŽÂ¼+, bij een gezamenlijke massa van 105 GeV. Statistische betrouwbaarheid van de meting: maar liefst 5,02sigma, dus bóven de kritische grens van 5sigma die wetenschappers hanteren als betrouwbaar. We weten sinds 4 juli 2012 dat er rond 126 GeV een Higgs-achtig deeltje huist en de vraag is a) of het gerucht juist is en b) hoe het moet worden geïnterpreteerd en c) of er een verband is met het Higgs deeltje. Er wordt al geroepen dat er ‘Higgs doubletten’ of ‘Higgs tripletten’ zijn en dat dit er een signaal van is. Wat vraag a) betreft moeten we het over de bron van het gerucht hebben: dat is een anonieme commentator op de website Not even Wrong genaamd Crossing Symmetry, die zegt het nieuws te hebben van een vriend die bij ATLAS werkt. En die Peter Woit van Not even Wrong ook nog eens verzoekt om z’n IP adres niet te publiceren. OK nou zou je kunnen zeggen, pfffff wat een belachelijke bron is dit, iedereen kan wel wat beweren in een commentaar op de één of andere blog. Maar het punt is dat natuurkundigen via dit soort commentaren vaker ‘lekken’, zoals het ook met het Higgs boson zelf is gegaan. Aan de hand van enkele Astroblogs kan ik dat laatste aantonen:

Wijzen de twee pieken op twee Higgs bosonen? Credit: ATLAS

Het gaat dan met name even over de tweede bullet, waarbij een anoniem commentator op de viXra blog van de natuurkundige Phil Gibbs exact de details weet te vertellen van de vondst die met de LHC was gedaan, een vondst die ruim een half jaar later – op 4 juli 2012, Higgsdependance Day – op een glorieuze persconferentie in aanwezigheid van Peter Higgs himself wordt bevestigd. Een poosje terug was er overigens nog een gerucht dat rond ging, namelijk dat met de ATLAS-detector – alweer dá­e detector – twee pieken van een Higgs boson zouden zijn waargenomen, één piek in het H > γγ vervalkanaal en één piek in het H > ZZ vervalkanaal. Zouden die twee pieken met een verschillende massa wijzen op twee Higgs bosonen? De meeste natuurkundigen die hierover schrijven zeggen dat deze piek vermoedelijk een statistische ‘fluke’ is, dus ruis in de gegevens en dat er geen echt signaal over een dubbele piek is. Afijn, we moeten maar even afwachten wat er na de Kerstdagen allemaal opduikt in blogs en commentaren over het laatste gerucht. Wordt vervolgd. Bron: viXra + The Reference Frame.

Namens het Astroblogs-team iedereen de beste wensen!

Geplaatst op door Arie Nouwen
5

Wat is er nou beter om iedereen namens het team van auteurs van de Astroblogs de beste wensen te geven met de allerdiepste blik die ooit op het heelal is geworpen, de Hubble Extreme Deep Field? Maar liefst 2000 opnames gemaakt met de Hubble ruimtetelescoop, 23 dagen (!) lang belicht van een piepklein stukje hemel in het sterrenbeeld Oven (Fornax) ten zuidwesten van Orion. Foto in hoge resolutie downloaden (en zonder kerstgroet)? Dat kan hier.

Credit: NASA, ESA, G. Illingworth, D. Magee, and P. Oesch (University of California, Santa Cruz), R. Bouwens (Leiden University), and the HUDF09 Team

OK en nou mag het gaan sneeuwen.

Een kerstengel straalt aan de hemel

Geplaatst op door Olaf van Kooten
3

Hubble heeft deze prachtige foto gemaakt van een kosmische engel. Download hier in hoge resolutie. Credit; NASA/ESA

De Hubble-ruimtetelescoop heeft ons verwent met een prachtig kerstkado: het stervormingsgebied Sherpless 2-106, dat als een kerstengel aan de hemel straalt. In het hart van de engel bevindt zich een jonge ster, dat in een moordend tempo materiaal aan het uitstoten is. Hierdoor wordt het omringende gas en stof verstoord en ontstaat de prachtige vorm.

De centrale ster heeft een massa van 15 zonnen en bevindt zich in de laatste fase van zijn ontstaan. De uitstrekkende blauwe vleugels worden gecreeerd door bipolaire straalstromen van superheet waterstof, die afkomstig zijn van de centrale ster. De temperaturen kunnen hier oplopen tot 10.000 graden Celsius, een schril contrast met de koude interstellaire ruimte.

Een koude gordel van stof, op de foto rood weergegeven, blokkeer bijna (maar niet helemaal) ons zicht op de centrale ster. Het relatief zwakke licht van de eigenlijke ster reflecteert op de kleine stofkorrels in zijn omgeving, waardoor het lijkt alsof de blauwe vleugels rode aderen hebben.

S106 staat op een afstand van 2000 lichtjaar, in de richting van het sterrenbeeld Zwaan, en meet ongeveer 2 lichtjaar in doorsnede.

Bron: European Space Agency

Poll: wie moet Patrick Moore als presentator van Sky at Night opvolgen?

Geplaatst op door Arie Nouwen
6

Patrick Moore in 2009. Credit: South Downs Planetarium – Wikipedia.

Over de onlangs overleden presentator van het BBC 1 programma The Sky at Night – Sir Patrick Moore, die dat al sinds 24 april 1957 deed – is een discussie losgebarsten over de vraag wie hem moet opvolgen als presentator. Voorlopig liggen er nog een aantal uitzendingen op de plank, die met Patrick Moore zijn opgenomen en nog moeten worden uitgezonden. Maar daarna is de vraag of de BBC door gaat met het populaire programma, dat maandelijks miljoenen kijkers trekt, en wie het gaat presenteren. Een goed moment daarom om via een poll wat kanshebbers in beeld te brengen en de lezers te vragen wie volgens hen het programma moet gaan presenteren [1]Ja ja, ik weet het, er is een verschil tussen wie jullie denken dat Moore het beste op kan volgen en wie jullie verwachten dat Moore op gaat volgen. Dat is niet hetzelfde. Maar mij gaat het nu dus om … Continue reading. Allemaal meedoen, de poll eindigt als ook 2012 eindigt!

Take Our Poll

References[+]

References
↑1 Ja ja, ik weet het, er is een verschil tussen wie jullie denken dat Moore het beste op kan volgen en wie jullie verwachten dat Moore op gaat volgen. Dat is niet hetzelfde. Maar mij gaat het nu dus om de vraag wie jullie het meest geschikt vinden

Test van SpaceX’ Grasshopper raket geslaagd: 40 meter omhoog én weer omlaag

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Credit: SpaceX

Op 17 december j.l. heeft de commerciële ruimtevaartonderneming SpaceX een geslaagde test uitgevoerd met een nieuw type raket, de Grasshopper. Dat is een raket die niet alleen kan lanceren en omhoog kan gaan – zoals álle raketten kunnen doen – maar die ook weer kan dalen en netjes op aarde kan neerkomen. Bij de laatste test, vanaf de basis McGregor in Texas, werd een hoogte van 40 meter bereikt en daarna zakte de Grasshopper weer om netjes op het platform te landen. Bij twee eerdere testen kwam de Grasshopper tot twee meter hoogte (21 september) en 5,4 meter (1 november). SpaceX’ baas Elon Musk denkt dat met deze herbruikbare raketten een enorme besparing valt te doen, omdat raketten dan niet na een eenmalige lancering op de schroot belanden. Daarmee zouden bijvoorbeeld bemande vluchten naar Mars betaalbaar worden. Hieronder zie je een video van deze test.

Er ging overigens ook nog een cowboy mee met de testvlucht – per slot van rekening vond die in Texas plaats. Huh, een cowboy? Yep, een aangeklede paspop. 😀 Zie de foto hieronder.

Credit: SpaceX

Bron: Cosmic Log.

Hoe kan er nou een compleet heelal uit het niets ontstaan?

Geplaatst op door Arie Nouwen
116

Hoe krijg je een heelal uit het niets? Credit: NASA/JPL/STScI Hubble Deep Field Team

In één van de reacties op mijn blog over de leeftijd van het heelal – door de WMAP-sonde onlangs vastgesteld op 13,772 miljard lichtjaar – werd door lezer Shem de vraag gesteld hoe een compleet heelal uit het niets kan ontstaan. Een vraag die moeilijk te beantwoorden lijkt, want verklaar maar eens hoe 13,772 miljard jaar geleden alle miljarden sterrenstelsels met al hun miljarden sterren en planeten – inclusief ons eigen nietige planeetje de Aarde – opgepropt zaten in één klein puntje, met een oneindig grote dichtheid en temperatuur. Eigenlijk lijkt het een onmogelijkheid om te verklaren waar dat ”oeratoom”, zoals de Belgische priester George Lemaïtre het in 1931 als eerste noemde, vandaan kwam en hoe dat uit het niets oppopte. Een dilemma dat prachtig in deze tekening te zien is: ooit was er niets en toen ontplofte dat niets ook nog eens. Lijkt niet te verklaren, tenzij je in een God gelooft, die het heelal in een kleine week in elkaar knutselde en die met wat spreuken het licht, de zon, maan, planeten en sterren tevoorschijn toverde. Maar voor die gemakkelijke uitweg kiezen de sterrenkundigen niet. Sterker nog, er is wel degelijk een verklaring mogelijk hoe uit het niets een compleet heelal kan ontstaan! Voor die uitleg zijn een aantal ingrediënten noodzakelijk:

  • Het ”niets” is helemaal niet leeg. Door de quantum-mechanica (Heisenberg”s onzekerheidsprincipe) weten we dat de lege ruimte continue gevuld is met opborrelende virtuele deeltjesparen, die elkaar in korte tijd weer vernietigen en vervolgens verdwijnen. Je zou denken dat we van die virtuele deeltjes weinig merken, maar vergis je niet. Onze landgenoot Ernst Casimir was de eerste die ontdekte dat er vanuit het ogenschijnlijk lege vacuüm grote krachten kunnen komen, het Casimir-Effect. Bovendien wordt het grootste gedeelte van alle massa die wij om ons heen zien gevormd door die virtuele deeltjes! Ja ja, ik weet het, dat is nogal een zware stelling. Maar hij is juist. Neem bijvoorbeeld het proton, het deeltje dat samen met de neutronen alle atoomkernen vormt. Het proton weegt 938 MeV. Ieder proton is opgebouwd uit 2 up quarks en 1 down quark. Het up quark weegt volgens schattingen tussen 1,5 en 4,0 MeV, het down quark 4 tot 8 MeV. Die drie quarks wegen dus bij elkaar maximaal 16 MeV. En waar komt de rest van die 938 MeV vandaan? Deels als ”contributie” door de virtuele deeltjes, deels door de kinetische energie van gluonen, de kleurdragers die tussen de quarks door bewegen.
  • Het heelal is vlak. Van de vorm of geometrie van het heelal zijn er drie modellen: een heelal met een positieve kromming (bolvormig, gesloten), eentje met een negatieve kromming (hyperbolisch, open) en eentje zonder kromming, een vlak (Engels ”flat”) heelal. Niet alleen is een vlak heelal wiskundig gezien het meest aansprekend – vanwege de symmetrische eenvoud ervan – ook in kosmologische theorieën als de inflatietheorie komt een vlak heelal er als favoriet van de drie modellen uit. En de laatste WMAP gegevens laten zien dat een vlak heelal ook vanuit de waarnemingen de beste beschrijving van het heelal geeft [1]De kromming van het heelal wordt ook wel weergegeven door de term Omega. In een heelal met positieve kromming is Omega > 1, in een heelal met negatieve kromming is Omega < 1 en in een vlak … Continue reading.
  • De totale massa-energie van een vlak heelal is… nul! En dit is de crux van de zaak, die alles feitelijk verklaart. De som van de positieve massa (zowel gewone materie als donkere materie) en de negatieve energie van de zwaartekracht is nul. Men noemt dat in het Engels het ”zero energy universe”. Omdat de weegschaal van het heelal dus netto nul is, kan het heelal vanuit het ”niets” gemakkelijk ontstaan.

In zijn boek ”A Universe From Nothing” beschrijft de kosmoloog Lawrence M. Krauss hoe door deze ingrediënten vanuit het ”niets” een compleet heelal kan ontstaan. Ik heb in 2009 een blog geschreven, waarin een video van ruim een uur te zien is, waarin Krauss dieper op dit onderwerp in gaat. En dat is dus ook hoe ik denk dat het ruim 13,7 miljard jaar geleden moet zijn gegaan: vanuit het ”niets” borrelde vanuit het ”quantum schuim” een heelal op dat vlak was en dat een totale massa-energie van nul had. Kortom, de eerste zin van Genesis I zou eigen moeten luiden: “In den beginne was er het Onzekerheidsprincipe“. 🙂

References[+]

References
↑1 De kromming van het heelal wordt ook wel weergegeven door de term Omega. In een heelal met positieve kromming is Omega > 1, in een heelal met negatieve kromming is Omega < 1 en in een vlak heelal is Omega gelijk aan 1. WMAP heeft waargenomen dat Omega ongeveer 1,,003 is, dus bijna gelijk aan 1.

De maan en Jupiter zorgen samen voor een mooie Kerstshow

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Samenstand maan en Jupiter. Credit: Hemel.waarnemen.com.

Komende woensdag 26 december – Tweede Kerstdag dus – zorgen de bijna volle maan en de planeet Jupiter met een samenstand voor een mooie Kerstshow aan de hemel. Om 01.59 uur staat de maan 55′ – da’s bijna 1° –  ten zuidoosten van Jupiter, die op dat moment een helderheid van -2,3m heeft. De dichtste nadering gebeurt in onze streken op 41° hoogte boven de westzuidwestelijke horizon en is dus goed te zien. De Maan is voor 95% verlicht. De rode ster Aldebaran, hoofdster van het sterrenbeeld Stier, staat vlakbij het duo, ietsje links er van. Mocht je de Kerstdagen ergens in Zuid-Amerika of in het zuidwesten van Afrika bivakkeren dan heb je geluk, want vanuit die contreien is te zien dat de maan Jupiter bedekt. In de video van de NASA hieronder wordt verder ingegaan op de Kerstshow die de maan en Jupiter ons gaan geven.

Bron: Sterrengids 2012 + Hemel.waarnemen.