Embryo’s van zware sterren, door ALMA waargenomen. Credit: JILL RATHBORNE / CSIRO / JCMT / ALMA
Eind 2013 moet de gigantische ALMA-telescoop [1]Dat staat voor de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array. op een 5000 meter hoog plateau bij de Chileens-Boliviaanse grens klaar zijn, maar nu al hebben sterrenkundigen er een geweldige ontdekking mee gedaan. De submillimeter-telescoop heeft nu 25 schotels in werking, die in het submillimetergebied van het spectrum kunnen kijken – dat moeten er uiteindelijk 66 worden – en met die schotels is men er in geslaagd om in de richting van het Melkwegcentrum gaswolken in hoge resolutie te zien die de embryo’s bevatten van zeer zware sterren. In optisch licht is het onmogelijk die embryo’s te zien, vanwege verduisterende stofwolken, maar in submillimeterlicht, dat golflengtes heeft tussen microgolven (uit de magnetron) en radiogolven, kan men daar dwars doorheen kijken. De Nederlander Thijs de Graauw is directeur van ALMA en hij zegt blij te zijn dat de dertig jaar van voorbereidend werk voor dit project nu z’n vruchten afwerpt. De embryonale gaswolken die met ALMA zijn gefotografeerd en die je hiernaast ziet moeten uiteindelijk zware sterren worden, die 8 tot 150 keer zo zwaar als de zon zijn. In het vroege heelal moet het gewemeld hebben van dat soort massieve sterren, nu zijn ze een zeldzaamheid. Over de vraag hoe zware sterren ontstaan zijn er twee modellen:
De zogenaamde ‘turbulent-core theory‘, die zegt dat in gaswolken dichte kernen kunnen ontstaan, waar door turbulente winden de interne druk kan worden weerstaan. Die druk zou normaal gesproken zorgen voor een thermonucleaire ontbranding (fusie van waterstof) in de kern van de ster bij lage massa. Maar dankzij die winden kan de protoster doorgroeien en heel zwaar worden, voordat de fusie plaatsvindt.
Een concurrerende theorie, die van de ‘competitive accretion‘, zegt dat dat kern in zo’n gaswolk uiteenvalt in meerdere onderdelen en dat die vervolgens protosterren vormen, die uitgroeien tot heel zware sterren door omringend materiaal aan te trekken.
De gaswolk die door een groep sterrenkundigen onder leiding van Jill Rathborne (Commonwealth Scientific and Industrial Research Organization in Sydney, Australië) is onderzocht bevat zo’n 50 kernen, waar zware sterren uit kunnen groeien. De gaswolk is in totaal zo’n 100.000 zonsmassa zwaar. Vanaf januari 2013 zijn 33 telescopen van ALMA actief en dan hoopt men te kunnen bepalen welk van de twee modellen juist is.
ALMA is bijna voltooid en zal in maart 2013 feestelijk in gebruik worden gesteld. Credit:ESO/ALMA
Een van de krachtigste supercomputers ter wereld staat nu helemaal compleet en bedrijfsklaar op zijn afgelegen, hoge locatie in de Noord-Chileense Andes. Daarmee is een van de laatste grote mijlpalen bereikt bij de voltooiing van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA), de meest geavanceerde telescoop aller tijden. De speciaal voor ALMA gebouwde ‘correlator’ telt meer dan 134 miljoen processors en kan 17 biljard berekeningen per seconden uitvoeren – een snelheid die vergelijkbaar is met die van de snelste universele supercomputers van dit moment.De correlator is een cruciaal onderdeel van ALMA, een telescoop bestaande uit een opstelling van 66 schotelvormige antennes verspreid over een afstand van maximaal zestien kilometer. De 134 miljoen processors van de correlator zijn voortdurend bezig om de zwakke kosmische signalen die de antennes opvangen met elkaar te combineren en vergelijken. Hierdoor kunnen de antennes als één enorme telescoop fungeren. De informatie die elke antenne verzamelt, moet met die van elke andere antenne worden gecombineerd. Op zijn maximale capaciteit van 64 antennes moet de correlator maximaal 17 biljard berekeningen per seconde uitvoeren. De correlator is speciaal voor deze taak ontworpen, maar zijn snelheid doet niet onder voor die van de snelste supercomputers ter wereld.’Deze unieke rekenuitdaging vroeg om een innovatief ontwerp, zowel voor de afzonderlijke componenten als voor de totale architectuur van de correlator,’ zegt Wolfgang Wild, de Europese ALMA-projectmanager, van ESO.Het eerste ontwerp van de correlator, en zijn bouw en installatie, stond onder leiding van de Amerikaanse National Radio Astronomy Observatory (NRAO), de belangrijkste Noord-Amerikaanse partner in ALMA. Het correlatorproject werd gefinancierd door de Amerikaanse National Science Foundation, met bijdragen van ESO.’De voltooiing en installatie van de correlator is een enorme mijlpaal in de uitvoering van het Noord-Amerikaanse aandeel in het internationale ALMA-constructieproject,’ zegt Mark McKinnon, de Noord-Amerikaanse ALMA-projectdirecteur bij de NRAO. ‘De technische uitdagingen waren enorm, maar het is ons team gelukt.’Als de Europese partner in ALMA speelde ook ESO een sleutelrol bij de totstandkoming van de correlator: in het eerste NRAO-ontwerp is een compleet nieuw en veelzijdig digitaal filtersysteem van Europees makelij opgenomen. De 550 geavanceerde printplaten voor deze digitale filters zijn ontworpen en gemaakt door de Universiteit van Bordeaux (Frankrijk). Met deze filters kan het licht dat ALMA opvangt in 32 keer zoveel golflengtegebieden worden gesplitst dan in het oorspronkelijke ontwerp mogelijk was, en elk van deze gebieden kan nauwkeurig worden ingesteld. ‘Deze enorm verbeterde flexibiliteit is fantastisch: zij stelt ons in staat om ons op precies die golflengten te concentreren die we voor een bepaalde waarneming nodig hebben – of dat nu het in kaart brengen van de gasmoleculen in een stervormingsgebied is of het speuren naar de verste sterrenstelsels in het heelal,’ zegt Alain Baudry van de Universiteit van Bordeaux, de Europese teamleider van de ALMA-correlator.Een andere uitdaging was de extreme locatie. De correlator staat in het technische hoofdgebouw van de ALMA Array Operations Site (AOS), het hoogste hightechgebouw ter wereld. Daar, op een hoogte van vijfduizend meter, is de lucht zo ijl, dat een twee keer zo sterke luchtstroom nodig is om de machine, die een vermogen van ongeveer 140 kilowatt heeft, te koelen. In die ijle lucht kunnen ook geen draaiende harde schijven worden gebruikt, omdat het ‘kussen’ van lucht dat voorkomt dat de lees/schrijfkop in aanraking komt met de dataschijf te dun is. En omdat de correlator in een aardbevingsgebied staat, moet hij ook bestand zijn tegen hevige trillingen.De wetenschappelijke waarnemingen met ALMA zijn in 2011 van start gegaan met een deel van de antennes. Een stuk van de correlator werd al gebruikt om de signalen van de gedeeltelijke array te combineren, maar nu is het systeem compleet. De correlator is klaar om ALMA met een groter aantal antennes te laten werken, wat de gevoeligheid en beeldkwaliteit van de waarnemingen vergroot.
Kan je je dat voorstellen, de Melkweg boven grote steden als San Francisco, Shanghai, Parijs en Rio de Janeiro? Nee vast niet, alleen in je dromen. Kijk je in een wolkenloze nacht in zo’n miljoenenstad naar boven, dan zie je hooguit de maan, de planeten en wat heldere sterren, de rest verzuipt in een zee van stoorlicht. Maar wacht, in één situatie zou je de Melkweg daar wel kunnen zien: als het licht in die hele stad zou uitvallen, woehaha als dat toch eens zou gebeuren. En dat is precies hetgeen Thiery Cohen heeft geprobeerd na te bootsen. In zijn project Darkened Cities heeft hij foto’s die gemaakt zijn door Esther Woerdehoff van grote steden overdag (!) bewerkt tot donkere steden ’s nachts, waar geen enkel lampje meer brandt en waar ook geen enkel teken van leven lijkt te zijn. En vervolgens heeft hij boven de skyline van die steden een foto van de Melkweg geplakt, gemaakt op dezelfde breedtegraad als die stad. Bijvoorbeeld in het geval van de foto hierboven – San Francisco in de VS – is dat 37° 48′ 30” N. En dat leverde een serie schitterende foto´s op, die je echt even moet bewonderen. Alleen jammer dat Nederlandse steden als Amsterdam of eh… Dordrecht ontbreken. Bron: It’s OK to be Smart.
Van NASA’s Apollo Programma (1961-1972) zijn pakweg 25.000 foto’s bewaard gebleven, die door de astronauten die deelnamen aan de verschillende missies zijn gemaakt. De meeste van de inmiddels klassiek geworden foto’s zijn gemaakt met 70 mm Hasselblad camera’s, maar er zijn er ook die met een 35 mm Nikon camera zijn gemaakt, of met multispectrale camera’s, stereoscopische camera’s en een zogenaamde Hycon Lunar Topographic camera. Als ik het goed heb allemaal nog met filmrolletjes, anno 2012 ondenkbaar. Het Lunar & Planetary Institute (LPI) heeft al die duizenden foto’s netjes gerangschikt in een prachtige website ondergebracht, de Apollo Image Atlas. Een belevenis van vanjewelste om daar eens rond te struinen. Hierboven bijvoorbeeld een exemplaar van de Apollo 17, de laatste missie – vorige week werd herdacht dat die precies 40 jaar geleden eindigde. Over de foto’s die Neil Armstrong van de Apollo 11 op de maan nam op 21 juli 1969 kwam ik deze grap nog tegen – met dank aan Jean Pierre Grootaerd.
Credit: NASA/Eatliver.com.
Nee, die vind je niet in de Apollo Image Atlas. 😀 Bron: It’s OK to be Smart.
Een witte dwerg, die als type Ia supernova explodeert. Credit: David A. Hardy & PPARC
Afgelopen woensdag werd ik bij de lezing van Nobelprijswinnaar Brian Schmidt over de versnelde uitdijing van het heelal even in verwarring gebracht door zijn uitspraak dat witte dwergen als type Ia supernova exploderen als hun massa de grens van 1,38 zonsmassa bereikt. Laat ik nou altijd gedacht hebben dat die grens bij 1,44 zonsmassa ligt, de grens die ook wel de Limiet van Chandrasekhar wordt genoemd, naar de Indische natuurkundige en mede-Nobelprijswinnaar Subramanyan Chandrasekhar (1910-1995). ‘Nou ja, laat maar zitten’ dacht ik in dat auditorium in Leiden bij mezelf – je wilt per slot van rekening in een zaal met 300 Leidse studenten, geleerden en een stelletje Astrobloggers tegenover een Nobelprijswinnaar niet gaan roepen ‘Hé Schmidt, je hebt het helemaal bij het verkeerde eind, het moet 1,44 zonsmassa zijn!‘ Maar helemaal lekker zat het mij niet en dus ben ik even de literatuur ingedoken om het fijne ervan te weten en ik ben er achter gekomen dat het een stuk ingewikkelder ligt dan ik dacht – het zal eens niet waar zijn. Wat blijkt namelijk het geval: dat er eigenlijk wel drie verschillende varianten van de Limiet van Chandrasekhar zijn! 😯
ten eerste is daar die grens van 1,38 zonsmassa, waarboven koolstof in de kern van een witte dwerg gaat fuseren en tot een ‘runaway’ thermonucleaire reactie leidt die de hele dwergster uit elkaar doet spatten. Die 1,38 zonsmassa wordt door sterrenkundigen de Chandrasekhar-Massa genoemd, zoals je in dit wetenschappelijke artikel op blz. 2 kunt lezen.
ten tweede is daar de ‘klassieke’ Limiet van Chandrasekhar, zoals de Indiër ‘m zelf in 1930 verzon, en die 1,44 zonsmassa groot is. Dat is de grens waarboven de druk van gedegenereerde electronen in de kern van een witte dwerg onvoldoende wordt om de zwaartekracht te weerstaan en de kern een ‘gravitationele collaps’ meemaakt, waarna een neutronenster of zwart gat resteert.
en tenslotte is er nog een derde variant en dat is de meest actuele, namelijk wat door het leven gaat als de Super-Chandrasekhar Massa, die ongeveer 2,4 tot 2,8 zonsmassa groot is. Aanleiding om deze zware variant van de limiet te verzinnen is de waarneming aan een heel bijzondere type Ia supernova in 2003, SNLS-03D3bb in een sterrenstelsel 4 miljard lichtjaar ver weg. Onder bijzondere omstandigheden kunnen witte dwergen kennelijk de twee voorgaande limieten overschrijden en nog eventjes blijven leven, alvorens met een grote knal vaarwel tegen het leven te zeggen.
Kortom, Schmidt had gelijk, Adrianus V had gelijk, de stand is 1-1, toch??? 🙄 Bron: Wikipedia.
Zo mensen, het bewijs is 100% geleverd: vrijdag de 21e december 2012 was een dag als alle andere en er is niets vervelends gebeurd van enige omvang. Kortom alle doemverhalen over het einde van de aarde waren van A tot Z onzin. Het zou mooi zijn als die doemdenkers zoals de Belg Patrick Geryl vandaag zouden erkennen dat ze het compleet mis hadden, maar ik ben bang dat ze daar te laf voor zijn en dat ze zich gaan verschuilen achter massa’s excuses en dat ze volgende week weer een nieuwe komende ramp zullen aankondigen. Ook Fokke & Sukke waren enigszins verrast toen ze vanochtend wakker werden en de aarde er nog gewoon bleek te zijn, zoals je hierboven ziet. Afijn, we sluiten de discussies over 21-12-2012, dus op de blogs die ik daarover in het verleden vanaf 2007 geschreven heb kan per heden niet meer worden gereageerd. 21 december 2012:
Jawel, het is zover: 21 december, de laatste dag op deze wereld! Gelukkig leven we allemaal nog, dus dat is weer een meevaller! Maar goed, de dag is nog niet voorbij, dus wie weet. Ik zou de schuilkelder voorlopig nog achter de hand houden…
Nu even serieus: natuurlijk gaat er helemaal niets gebeuren 😉 – we zijn bij AstroBlogs fel gekant tegen doomsday-gekkies, Niburisten en alu-hoedjes. Bovendien is er geen enkel wetenschappelijk bewijs voor de vele doomsday-scenario’s die overal zijn opgedoken.Neem bijvoorbeeld die galactic allignment waar Niburisten zo op hameren. Hierbij zou de zon en het supermassieve zwarte gat in het centrum van de Melkweg op één lijn komen te staan. Over de gevolgen hiervan zijn alu-hoedjes het niet met elkaar eens: volgens sommigen zou dit resulteren in een poolverschuiving van de aarde, als gevolg van de zwaartekrachtinteractie tussen de zon en het zwarte gat. Volgens anderen zou het resulteren in een verhoging van onze “mentale frequenties”. Hmmmja klinkt allemaal logisch, nietwaar?Zit er dan helemaal geen wetenschappelijk fundament onder de allignment? Nou ja, wel een beetje. Wat Niburisten feitelijk bedoelen, is dat de zon de ‘evenaar’ van de Melkweg passeert en dus op één lijn komt met het centrale zwarte gat. Waar doomsday-gekkies de plank helemaal misslaan is dat de galactic allignment al in 1998 plaatsvond! Bij mijn weten is er toen helemaal niets fundamenteels gebeurd…
Een ander populair doomsday-onderwerp is de planeet Niburu. Deze zou op 21 december de aarde passeren en hierbij grote cataclysmen veroorzaken. Dit idee is afkomstig van Nancy Lieder, die beweert in telepatisch contact te staan met aliens uit het Zeta Reticuli-stelsel. Ze zegt te zijn uitverkoren om de mensheid te waarschuwen voor de passage van deze planeet. Een volkomen geloofwaardige claim natuurlijk.De naam van de planeet is afkomstig uit het werk van Ancient Aliens-bedenker Zecharia Sitchin en zijn interpretaties van de Babylonische en Soemerische mythologie. Sitchin ontkent echter ieder verband tussen hem en Nancy Lieder en wenst niet geassocieerd te worden met de verschillende doomsday-scenario’s waarbij ‘zijn’ planeet een rol speelt.Maar goed, de allignment is al geweest en Niburu schittert door afwezigheid. Niemand is opgestegen naar een hogere dimensie en nergens hebben zich natuurrampen voltrokken. Geniet dus van uw dag, en morgen wordt het gewoon weer 22 december! Voorlopig hebben we geen last meer van de Maya-kalender…..althans, tot 21 december 2212. Volgens sommigen loopt de kalender namelijk dan pas af, en zitten we er 200 jaar naast. Gelukkig maak ik die datum niet meer mee, ik ben een beetje Maya- en Niburu-moe. Vanaf morgen kunnen wij van AstroBlogs ons weer op zaken richten die er echt toe doen 🙂
DOSSIER: Helaas zijn we genoodzaakt geweest om met enige regelmaat te berichten over 21 december. Sterker nog: dat doen we al sinds 2007. Op die manier proberen we de zin en onzin van 21 december 2012 te duiden. Als je ze allemaal nog wilt nalezen, dan kan dat: we hebben er een uitgebreid dossier aan gewijd:Dossier 21 december 201216 december 2012:
Vrijdag 21 december is de dag die door Maya-misbruikers is gekaapt om te beweren dat dan de aarde zal vergaan – of door een uitlijning van zon, planeten en Melkwegcentrum of door een Niburu-achtige planeet of door iets anders wat ze uit hun hoge alu-hoed weten te toveren. Ik ben op die onzin al vaak ingegaan, zie mijn dossier daarover. Interessant en ook wel een tikkeltje vreemd is nu dat de NASA gekomen is met een video, waarin ze uitleggen waarom de wereld niet is vergaan… gisteren! Bedoelt dus om er op zaterdag 22 december mee te laten zien hoe knullig die doemvoorspellingen waren. De verklaring voor deze Back-to-the-Future-achtige actie wordt door Science at NASA gegeven: “NASA is so sure the world won’t come to an end on Dec. 21, 2012, that they already released a video for the day after.” Tony Phillips, de man achter Science at NASA schijnt de bedenker te zijn van dit ’the day after’ idee. Nou, laten we maar even een flashback eh… nee een forwardback doen naar de 22e december en de video bekijken:
Het is vandaag 21 oktober 2012, nog precies twee maanden verwijderd van de zowat magische datum van 21 december 2012, de dag dat volgens de voorspelling van de Maya’s de aarde zal vergaan. Betekent dat nog twee maanden om je koffers in te pakken, een schuilkelder onder je huis te graven, een laatste dure cruise te gaan maken of nog één spetterend afscheidsfeest te geven? Nee hoor, geen paniek. Er zal géén sprake zijn van het vergaan van de aarde. Naast de vele wetenschappelijke argumenten daarvoor – vermeld in deze, deze én in deze blogs – is er nog één belangrijk argument dat de aarde niet zal vergaan, namelijk dat de oorspronkelijke Mayatekst over het einde van de 144.000 dagen durende cyclus van de 13e bak’tun op vrijdag 21 december 2012 helemaal niet rept van het einde van de aarde, maar dat het gewoon het begin van een nieuwe cyclus betekent. Aldus recent gevonden reliëfs van de Maya’s in de ruïnes van La Corona in Guatemala. Kortom, lekker allemaal genieten van de feestdagen dit jaar, ná de 21e december! 😀 Bron: Space.com.1 oktober 2012:
Ik had het al uitgelegd in m’n blogs uit 2007 en 2012, waarom de aarde op 21 december 2012 niet zal vergaan en waarom de Maya-voorspelling het bij het verkeerde einde heeft. Maar het kan nooit kwaad als een NASA-wetenschapper de argumenten nog een keertje op een rijtje zet – David Morrison heet de beste man. OK toegegeven, er zullen mensen zijn die juist argwanend worden als er mensen van de NASA bij betrokken worden. So be it.
Het jaar van de grote Maya-voorspelling is aangebroken, wanneer er een einde komt aan de 144.000 dagen durende Lange Telling of Baktun in de Maya-kalender: 2012. Heel specifiek: op 21 december 2012 zal er een einde komen aan de 13e Lange Telling, in een cyclus die 5200 jaar geleden begon met de schepping van de aarde. We weten inmiddels dat vele doemdenkers denken dat het einde van de 13e Lange Telling tevens het einde betekent van de aarde en dat een combinatie van oorzaken – de komst van de planeet Niburu, planeet X of Eris, een grote kosmische uitlijning van aarde, zon en het centrum van de Melkweg én een omkering van de magnetische polen van de aarde – de nekslag voor de aarde zal betekenen. De NASA heeft onlangs enkele argumenten op een rijtje gezet waarom we ons geen zorgen hoeven te maken over een mogelijk einde van de aarde:
De veronderstelde planeet Niburu – soms ook wel voor een bruine dwerg aangezien – trad in eerste instantie op in doemverhalen, die voor mei 2003 het einde van de aarde voorspelden. Maar toen er niets gebeurde (‘goh, wat gek?’) verschoof men het voorspelde einde door de komst van Niburu naar 21 december 2012. Er is door sterrenkundigen niets maar dan ook niets dat lijkt op Niburu of Planeet X. Eris is wel bekend, een dwergplaneet die qua afmetingen als zusje van de bekendste dwergplaneet Pluto wordt beschouwd. Eris bevindt zich in de buitenzone van het zonnestelsel en daar zal ‘ie blijven ook, totaal ongevaarlijk voor de aarde.
Een kosmische uitlijning vindt in 2012 helemaal niet plaatst. Iedere december staan zon, aarde en Melkwegkern op één lijn, maar dat heeft nog nooit voor problemen gezorgd, dus waarom zou dat nu tot een ramp moeten leiden? Een uitlijning van meer planeten, zoals Jupiter en Saturnus, staat ook niet op de planetaire agenda.
De 13e Lange Telling van de Maya’s stopt inderdaad op 21 december 2012, maar net zoals onze eigen kalender ieder jaar op 31 december stopt en een dag later wordt opgevolgd door een nieuw kalenderjaar, zo start op 22 december 2012 de 14e Lange Telling van 144.000 dagen. Dit is geen opvatting die uit de kokers van de NASA komt, maar die afkomstig is van… de Maya’s zelf!
De theorie van de omkering van de polen kent twee varianten: bij de ene zou de rotatierichting van de aardkorst om de kern heen plotseling 180° kunnen draaien, met de nodige rampen als gevolg. Bij de andere zou in korte tijd een omkering van de magnetische polen plaatsvinden, waarbij de noord- en zuidpool omkeren. Voor de eerste variant is geen enkel bewijs dat dit kan gebeuren, voor de tweede variant zijn wel aanwijzingen, wijzend om een periodieke omkering die gemiddeld om de 400.000 jaar plaatsvindt. Het is onwaarschijnlijk dat een magnetische omkering komende duizenden jaren zal plaatsvinden.
Sommige doemverhalen focussen op de komst van grote meteorieten, die in zullen slaan op de aarde. OK, de aarde wordt inderdaad met regelmaat bestookt met brokstukken uit de ruimte, overblijfselen van de oerwolk waaruit het zonnestelsel ruim 4,5 miljard jaar geleden ontstond. Maar de omgeving van de aarde wordt nauwlettend in de gaten gehouden door het NEO Programma (NEO=Near Earth Objects) en botsingen met grote objecten worden niet voorspeld.
Tenslotte zijn er de nodige doemverhalen, die een nabije supernova, een geweldige uitbarsting van de zon in z’n komende maximum van zonnevlekken of de uitbarsting van een supervulkaan op aarde als oorzaak hebben. Ook hier heeft de NASA geen enkele aanwijzing dat ons iets verschrikkelijks te wachten staat.
Afijn, tijd om deze blog te beëindigen met een video, waarin alles over 2012 nog eens op een rijtje wordt gezet. Goed luisteren hoor, want het gaat razendsnel.
Ieder weldenkend mens zal afgelopen tijd geen seconde wakker hebben gelegen van de door Harold Camping voorspelde ondergang van de aarde op 21 mei jongstleden. Toen de aardbevingen, tsunami’s en andere vervelende verschijnselen zaterdag uitbleven moest Camping een list verzinnen en kwam hij met foutieve berekeningen aan: Armageddon gaat nu op 21 oktober 2011 plaatsvinden. Oeps, ik zie de bui al hangen: die ramp zal vast de schuld zijn van komeet Elenin. Mijnheer Camping heeft al vaker voorspellingen voor het einde van de aarde gedaan, welke net als die van 21 mei 2011 nooit uitkwamen. Maar Camping is niet de enige doemdenker op deze aardbol en zoals ik onlangs beschreef zijn er aardig wat scenario’s te bedenken van het einde der tijden. Het verschijnsel dat mensen graag ‘geloven’ in dit soort rampen, dat ze als ware rampentoeristen hopen dat er een echte ramp aankomt, is m.i. voer voor massapsychologen. Interessant in dit verband is een website, waar ik vandaag tegenaan liep, die een overzicht toont van alle jaren waarvoor ooit een einde-van-de-aarde-verhaal is bedacht: Pick a year. Dat biedt een schitterend overzicht, waarin je op alle jaartallen kan klikken en kan zien wat voor engs er allemaal voor dat jaar bedacht was/is. Zoals 2012, het jaar waarvan de Maya’s voorspeld zouden hebben dat we op 21 december dat jaar een kosmische ramp zullen meemaken – woehahaha:Het allerlaatste jaartal in dat overzicht is astronomisch gezien het meest betrouwbaar – even onder voorbehoud dat we onszelf niet eerder al de nek omdraaien door atoomoorlogen, klimaatveranderingen of gedoogsteun door de PVV en SGP: het jaar 4.500.000.000. Dát voorspelde einde der aarde is een stuk realistischer en is ook beschreven in de serie ‘Het Einde van Alles‘, één van de dossiers hier op de Astroblogs. Sommige sterrenkundigen zijn er overigens van overtuigd dat die 4,5 miljard niet correct is. We hebben nog iets langer de tijd, tot 7,6 miljard jaar AD. 😀 Bron: Pick a Year.17 mei 2011:
Er wordt wat afgetobd op Internet over de wereld die op het punt staat te vergaan door de meest vreselijke rampen. Op dit nederige Astroblogs-podium hebben we bijvoorbeeld verteld over de vreselijke rampspoed die ons te wachten staat door:
de supermaan, die de grote aardbeving in Japan zou hebben veroorzaakt
Apophis, de planetoïde die op vrijdag de 13e april 2029 tegen de aarde zal botsen
Betelgeuze, de superreus die binnenkort als supernova zal ontploffen
Ik heb ook een keer geschreven over het opmerkelijke verschijnsel dat mensen graag ‘geloven’ in dit soort rampen, dat ze als ware rampentoeristen hopen dat er een echte ramp aankomt. Afijn, bij LiveScience hebben ze alle info over alle mogelijke einden der tijden keurig op een rijtje gezet in deze overzichtelijke infografiek:
Volgens een aantal malloten eindigt de wereld op 21 december 2012. Bron van die apocalyps-gedachte is de kalender van de Maya’s, het indianenvolk dat in Midden-Amerika leefde. Ik heb pogingen gedaan te laten zien dat ’t verhaal 100% onzin is, maar desondanks blijven een aantal fanatici erin geloven. Maar ik heb inmiddels steun gevonden van een groep mensen die ’t kan weten: van de Maya’s zélf namelijk. Ja, ’t volkje is niet uitgeroeid door de Spanjaard Cortez en z’n van geweren en griepvirussen voorziene soldaten, er leven vandaag de dag nog zo’n 8 á 9 miljoen Maya’s, verdeeld over 29 verschillende volkeren. Eén van hun is Apolinario Chile Pixtun, een oude Maya uit Guatemala. Hij zegt dat het hele verhaal van het einde der tijden in 2012 helemaal niet van de Maya’s afkomstig is, maar dat het puur westerse verzinselen zijn. Er is een oude stenen tafel met Maya inscripties, het Tortuguero Monument 6, waarop de beroemde voorspelling zou staan. Maar op dezelfde steen blijken ook jaartallen daarna voor te komen, onder andere die van 4772 na Christus. Chile Pixtun zegt dat de hedendaagse Maya’s het zat zijn dat zij de schuld krijgen van het doemdenken en dat de oude Mayateksten verkeerd worden uitgelegd. Kortom, ’t hele verhaal is één grote hoax. Begrepen allemaal? Nou, kunnen we volgende maand allemaal met een gerust hart naar de premiére van Roland Emmerich’s film 2012. 😀 Bron: AP News. 25 juni 2008:
Als ik Phil Plait, de Bad Astronomer aan de overkant van de Grote Plas, mag geloven is er in Nederland een ware 2012-gekte losgebarsten. Tenminste, dat is wat je volgens hem mag geloven als je de Engelstalige Telegraph leest, die op haar beurt die wijsheid weer heeft ontleend aan de Nederlandstalige ‘kwaliteitskrant’ de Volkskrant, ahum. Het draait allemaal om de inmiddels roemruchte datum van 21 december 2012, de dag dat de Aarde schijnt te vergaan. Volgens de Maya-kalender zou die dag de Lange Telling aan een nieuwe periode beginnen en dat zou fataal voor de Aarde zijn omdat dezelfde dag Aarde, Zon en het centrum van de Melkweg op één lijn staan. De Telegraph rept van duizenden Nederlanders die uit angst voor die doemdatum reddingsboten kopen, bunkers aan het bouwen zijn en voedselvoorraden inslaan. Bron van deze krant is weer De Volkskrant, die o.a. ene Petra Faile aan het woord laat, een soort beroepsdoemdenker zullen we maar zeggen. Volgens haar is het vooral de immigratie die noodlottig is, want door al die mensen die hier binnen worden gelaten wordt Nederland voller en voller en daarmee steeds zwaarder. En dus zakt Nederland steeds meer weg. Boehoehoe, zoiets geloof je toch niet? ’t Is zo te zien meer een ex-Leefbaar stemmer die gefrusteerd in De Volkskrant terecht is gekomen en daar een podium voor haar stupide ideeën heeft gevonden. Een storm in een glas water. Terecht dat vele commentatoren op Phil’s bericht hebben gezegd dat hier in Nederland totaal géén gekte is losgebarsten en dat alleen de gekte in mevrouw Faile de vrije hand heeft. 😉 Eh… even voor de duidelijkheid: in genoemde astroblog heb ik talloze argumenten aangevoerd waarom de Aarde NIET vergaat op 21 december 2012! Jullie kunnen rustig uitslapen op 22 december 2012. 😀 Bron: Bad Astronomy.
[Vooraf: onderstaande Astroblog is bedoeld om aan te geven dat het doemverhaal van 2012 ONZIN is! Yep, de titel is verwarrend, maar is puur ironisch. Lees de hele blog en je snapt waarom ’t Mayaverhaal onzin is.
Pak allemaal je agenda en schrijf bij vrijdag 21 december 2012: Einde van de wereld!! Geen daaropvolgend weekend dus, tenminste, als je in de zogenaamde Maya-kalender gelooft. Die kalender van dit Zuid-Amerikaanse indianenvolk kent enkele tijdsperioden en één daarvan is de baktun, die 144.000 dagen lang is. In sommige geschriften van de Maya’s start na 13 baktuns (precies 1.872.000 dagen) weer een nieuwe periode van de zogenaamde Lange Telling. Waarschijnlijk zal op 21 december 2012 de Lange Telling van de Mayakalender zo’n nieuwe periode beginnen. Interessant voor sterrenkundigen is dat niet alleen de Zon die dag z’n winterzonnewende [1]D.w.z. dat de winter dan begint. Zie m’n eerdere uitleg van de zonnewende of solstitium. meemaakt, maar dat ook Aarde, Zon en het centrum van de Melkweg op één lijn staan. Het is met name door dit laatste fenomeen dat de Engelsman John Major Jenkins die 21e december 2012 als fatale datum noemt dat de Aarde zal vergaan. Betekent dit dat we nog slechts vijf jaar te gaan hebben en dat we er maar één groot afscheidsfeest van moeten maken? Nee, wees gerust: je kan zaterdag de 22e december 2012 echt uitslapen. 😉 Al weer een poosje geleden hebben ze bij het Sterrenkundig Instituut van de Universiteit van Utrecht op een rijtje gezet waarom die datum net zo’n gewone datum is als bijvoorbeeld 16 oktober 2007. Hier even kort de argumenten:
De Melkweg is een brede band aan de hemel die de Zon niet eventjes in één dag passeert, maar dat duurt jaren.
Die einddatum van de Lange Telling is slechts een vermoeden en geen zekerheid. Het precieze verband tussen de Lange Telling en moderne kalenders is verloren gegaan toen de Spaanse veroveraars in de 16e eeuw veel van de geschriften van de Maya’s hebben vernietigd. In de loop van de tijd is de begindatum van de Lange Telling aan veel verschillende data in onze kalenders gekoppeld die soms wel 1000 jaar uit elkaar lagen.
Het lijkt onwaarschijnlijk dat de Maya’s, die hun kalender zo’n 2.500 jaar geleden bedachten, uitgingen van een datum die voor hen ruim 2.500 jaar in de toekomst lag. Bijna alle volkeren hebben een kalender die uitgaat van een historische datum, zoals in de Christelijke kalender de geboorte van Jezus en in de Romeinse kalender de (mythische) stichting van de stad Rome.
Het preciese middelpunt van de Melkweg was niet bekend bij de Maya’s, dus een exacte voorspelling wanneer de Zon tijdens z’n zonnewende over dat middelpunt gaat was niet te berekenen.
Er worden op de site van het Sterrenkundig Instituut nog meer argumenten aangedragen, dus genoeg reden om gerust te gaan slapen. Bron: DailyGalaxy.com.
Hier weer de maandelijkse video, waarin je kan zien wat er allemaal voor interessants staat te gebeuren. Dit keer over de maand januari 2013. Daarin o.a. aandacht voor het volgende:
de planeet die ’s avonds te zien is: Jupiter, die in het zuidoosten zichtbaar is en naarmate de nacht vordert steeds hoger klimt.
de planeet die ’s ochtends te zien is: Saturnus, boven de zuidoostelijke horizon.
het sterrenbeeld Voerman met interessante objecten daarin, zoals
Gisteravond hield Eltjo Wubbena – gepensioneerd huisarts en sinds 1970 actief amateur-sterrenkundige – bij sterrenkundevereniging Christiaan Huygens in Papendrecht een lezing over het waarnemen van veranderlijke sterren. Het was een praktische en aanstekelijke lezing, die de nodige informatie gaf over hoe je het beste veranderlijke sterren kunt waarnemen en welke soorten er allemaal van zijn. Voor die nuttige informatie verwijs ik graag naar de website van de Werkgroep Veranderlijke Sterren. Wubbena wees er op dat er een lijst van zo’n zeventig veranderlijke sterren is die voor beginners wordt aanbevolen en die lijst is hier te vinden. Voordeel van het waarnemen van veranderlijke sterren is volgens Wubbena dat je het het hele jaar kunt doen en dat het niet gebonden is aan een specifiek moment of een gebeurtenis. Alleen moeten de weersomstandigheden goed zijn en moet de ster in kwestie hoog genoeg boven de horizon staan. En natuurlijk moet je telescoop groot genoeg zijn de ster te kunnen zien. Wubbena is zelf visueel bezig met helderheidsschattingen. Van de tak van sport die gebruik maakt van foto-electrische sensoren moest hij niet zo veel hebben en dat leidde tot een discussie met de aanwezige André van der Hoeven, die daarmee zelfs al exoplaneten via de transitiemethode heeft waargenomen. De website van de AAVSO heeft een speciale sectie voor de zogenaamde AAVSO Photometric All-Sky Survey, dus ik ben geneigd om André te geloven dat met de juiste apparatuur en calibraties de metingen ook foto-electrisch kunnen worden gedaan. Eén van die 70 veranderlijke sterren voor beginners is SS Cygni in het sterrenbeeld Zwaan, een zogenaamde dwergnova, die iedere 7 á 8 weken een uitbarsting meemaakt en dan van magnitude 12 stijgt naar 8m, dus vier magnitudes hoger. Hieronder een vergelijkingskaart, die je op de site van de AAVSO gemakkelijk kunt maken:
Credit: AAVSO
Wubbena was onder de indruk van de sterrenkundevereniging Huygens en van de sterrenwacht en heliostaat, waar hij in de pauze snel een kijkje had genomen. Te merken aan de reacties van leden denk ik dat een aantal van hen door Wubbena’s lezing misschien ook een keertje gaat proberen zo’n veranderlijke ster waar te nemen. Ik heb het zelf in een ver verleden ook gedaan, onder andere aan de ster χ Cyg, die vlakbij SS Cyg te vinden is. Wie weet dat ik de draad weer een keertje op ga pakken. 🙂
Gisteren meldde ik de nieuwste gegevens over het heelal, die waren vergaard met de WMAP sonde, de Wilkinson Microwave Anisotropy Probe, waarmee tussen 2001 en 2010 gedurende negen jaar onderzoek is gedaan aan de kosmische microgolfachtergrondstraling, de straling die resteert van de hete oerknal waarmee 13,772 miljard jaar geleden het heelal begon. In deze straling heeft de WMAP minieme temperatuursverschillen geconstateerd en die zijn in de foto hierboven te zien. Feitelijk is het een babyfoto, want het laat de straling zien op het moment dat de fotonen zich los koppelden van de protonen en electronen, het moment van de ‘last surface of scattering’, welke 374.935 jaar na de oerknal plaatsvond. De foto is al eerder gepubliceerd, maar dat was op basis van oude gegevens. Daarmee hebben we nu de allernieuwste en beste babyfoto van het heelal te pakken. Dat getal van 374.935 heb ik overigens weer gehaald uit de tabel die in het wetenschappelijke artikel zit, waar ik gisteren naar refereerde en dat je met recht de nieuwste Curriculum Vitae van het heelal mag noemen:
Onlangs zijn de resultaten verschenen van het onderzoek dat men met de WMAP sonde, de Wilkinson Microwave Anisotropy Probe, tussen 2001 en 2010 gedurende negen jaar heeft gedaan aan de kosmische microgolfachtergrondstraling, de straling die resteert van de hete oerknal waarmee om precies te zijn 13,772 miljard jaar geleden het heelal begon. In eerdere Astroblogs rapporteerde ik over de resultaten die eerder waren verkregen:
En nu dus de resultaten van negen jaar onderzoek, die hier voor de liefhebbers van hardcore-wetenschap te zien zijn. in de afbeelding bovenaan zie je het resultaat aan het zogenaamde ‘power spectrum’ van de CMB, de Engelse afkorting van de kosmische microgolf-achtergrondstraling. Zo’n spectrum is een grafiek waarin de omvang van de temperatuursvariatie in de CMB een functie is van de multipole , waarbij een grote correspondeert met een kleine schaal aan de hemel. =100 komt overeen met ongeveer 1° aan de hemel. Verdere resultaten van WMAP na negen jaar: 4,628 ± 0,093% van het heelal bestaat uit gewone materie, 24,02 ± 0,88% is donkere materie en 71,35 ± 0,96% is donkere energie. Het heelal is 13,772 ± 0,059 miljard jaar oud en de Hubble constante is 69,32 ± 0,80 km/s/Mpc. Is genoteerd! Bron: Francis (th)E Mule.
