Maandelijks archief: februari 2013

Verdeling dubbelsterren in jonge sterrenhoop verklaard

Geplaatst op door Olaf van Kooten
3
NGC 1818

NGC 1818, een zeldzame jonge bolhoop in de Grote Magelhaanse Wolk, het grootste satellietstelsel van onze Melkweg. Credit: D. Hunter (Lowell Obs., STScI) et al., HST, NASA

Op grote schaal blijft de zwaartekracht de dominante kracht, maar de dynamische structuur van compacte sterrenhopen kan niet simpelweg verklaard worden door zwaartekrachtinteracties. Tot die conclusie komen wetenschappers van het Kavli Institute for Astronomy and Astrophysics (KIAA) in Beijing (China), onder wie de Nederlander Richard de Grijs, na onderzoek van de sterrenhoop NGC 1818.Het nieuwe onderzoek, gebaseerd op gegevens van de Hubble-ruimtetelescoop, laat zien dat er aan de randen van deze sterrenhoop meer dubbelsterren te vinden zijn dan in het centrum – precies het tegenovergestelde van wat werd verwacht. Door de zwaartekracht migreren de zware sterren van een sterrenhoop geleidelijk naar het centrum, en ‘drijven’ lichte sterren geleidelijk naar de randen. De verwachting was dat dit ook voor dubbelsterren zou gelden: gemiddeld zijn twee om elkaar heen cirkelende sterren immers zwaarder dan één ster. Maar bij NGC 1818 gaat die vlieger dus niet op. Aanvankelijk stonden de astronomen voor een raadsel. Maar inmiddels lijkt er nu een goede verklaring voor de tegendraadse verdeling van de dubbelsterren te zijn gevonden. In het dicht bevolkte centrum van een sterrenhoop worden wijde dubbelsterren – twee sterren die op een relatief grote onderlinge afstand om elkaar cirkelen – gemakkelijk van elkaar gescheiden door interacties met andere sterren. Compacte dubbelsterren hebben veel minder last van dit effect. Netto ontstaat er hierdoor een tekort aan dubbelsterren in het centrum oftewel een overschot aan dubbelsterren aan de randen van de sterrenhoop.

(Credit: Peking University)


Bron: Astronieuws.nl

Noot: NGC 1818 is een jonge bolvormige sterrenhoop in de Grote Magelhaense Wolk, een klein naburig sterrenstelsel. Het mag duidelijk zijn dan NGC 1818 bijzonder is: vrijwel alle bolvormige sterrenhopen zijn zeer oud, meestal ouder dan 12 miljard jaar. NGC 1818 is echter slechts 20 miljoen jaar oud! Hierdoor vormt het een ideaal laboratorium voor het onderzoeken van de vroege evolutie van bolhopen. Er zijn overigens wel twijfels over de ware identiteit van NGC 1818 – zijn massa is wat laag voor een bolhoop, dus het gaat mogelijk toch om een zeer massieve open sterrenhoop. Als je precies wilt nalezen welke argumenten er bestaan voor de ware identiteit van NGC 1818, leef je dan hier uit! Bron: Mailcorrespondentie met Ethan Siegel (Starts With A Bang).

Mercurius heeft vroeger een magma-oceaan gehad

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

Credit: NASA Goddard Space Flight Center

Door het analyseren van het rotsachtige oppervlak van Mercurius hebben wetenschappers de geschiedenis van de planeet voor een deel kunnen reconstrueren. Door de chemische samenstelling van de gesteenten aan het oppervlak van de planeet te analyseren, zijn wetenschappers erachter gekomen dat Mercurius vroeger een omvangrijke magma-oceaan gehad moet hebben, vlak nadat de planeet 4,5 miljard jaar geleden ontstaan is. De wetenschappers hebben gegevens geanalyseerd die verkregen zijn door de MESSENGER-ruimtesonde, die sinds maart 2011 rond de kleinste planeet van het zonnestelsel draait. Hieruit is gebleken dat rotsen aan het oppervlak van Mercurius twee verschillende samenstellingen hebben. Welke geologische processen kunnen verantwoordelijk zijn voor dergelijk verschillende oppervlakte-samenstellingen?Om deze vraag te beantwoorden heeft het team van het Massachussetts Institute of Technology (MIT) de gegevens van MESSENGER gebruikt om de twee typen rotsen na te bootsen in het laboratorium, waarbij de synthetische rots is blootgesteld aan hoge temperaturen en druk om verschillende geologische processen na te bootsen.Aan de hand van deze experimenten hebben de onderzoekers ontdekt dat slechts één fenomeen de twee samenstellingen kan verklaren: een enorme, wereldomvattende magma-oceaan, waaruit twee lagen van kristallen zijn ontstaan. Vervolgens is de oceaan gestold, van onderen weer gesmolten tot magma en uiteindelijk door vulkanisme weer op het oppervlak gespuugd.Wil je weten hoe de onderzoekers precies aan dit resultaat zijn gekomen? Je kunt het volledige onderzoek hier nalezen. Bron: Physorg.

Nu we het toch over Mercurius hebben: NASA heeft ook een mooi filmpje vrijgegeven van Mercurius, waarop de planeet in valse kleuren te zien is gedurende één omwenteling. Het filmpje is feitelijk een mozaiek van vele opnames die door MESSENGER gemaakt zijn en het laat het verschil in reflectie zien tussen verschillende gebieden van Mercurius. Dit vormt een aanwijzing voor de samenstelling van het oppervlak:

NASA: foto bevestigt dat Curiosity poeder uit boorgat op Mars heeft vergaard

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Het schepje met poeder uit het boorgat. Credit: NASA/JPL-Caltech/MSSS

NASA heeft een foto gepubliceerd, waaruit blijkt dat Marsrover Curiosity met een schepje poeder heeft vergaard, dat afkomstig is uit het eerste gat dat onlangs in de Marsbodem geboord is. Dat gat in de rots genaamd John Klein – genoemd naar de Mars Science Laboratory (MSL) deputy project manager John W. Klein, die in 2011 overleed – is 6,4 cm diep en op de vandaag (op Mars: Sol 190) met  Curiosity’s Mast Camera gemaakte foto zien we het 4,5 cm grote schepje, vol met poeder. Dat schepje is deel van het zogenaamde Curiosity’s Collection and Handling for In-Situ Martian Rock Analysis (CHIMRA) instrument en de bedoeling is dat daarmee komende dagen het monster eerst wordt gezeefd, zodat deeltjes die groter zijn dan 150 micrometer worden verwijderd. De overgebleven deeltjes worden daarna geanalyseerd in de Chemistry and Mineralogy (CheMin) en de Sample Analysis at Mars (SAM) instrumenten, de aan boord zijnde laboratoria van Curiosity. Het is voor het eerst dat door een rover op een plek buiten de aarde geboord is en dat het poeder ervan wordt onderzocht. Bron: NASA.

Planeet kleiner dan Mercurius ontdekt rond Kepler-37

Geplaatst op door Arie Nouwen
4

Artistieke impressie van de drie ontdekte planeten rond Kepler-37 in een line-up met de maan en planeten in ons eigen zonnestelsel Credit: NASA/Ames/JPL-Caltech,

De NASA/Kepler-telescoop heeft een planeet kleiner dan Mercurius ontdekt rond de ster Kepler-37. Deze planeet – die ongeveer zo groot is als onze maan – is de binnenste van in totaal drie planeten die draaien rond een ster die een iets koeler zusje is van onze zon. Dit resultaat, waaraan Saskia Hekker van de Universiteit van Amsterdam heeft meegewerkt, verschijnt op 21 februari in Nature. Sinds de ontdekking van de eerste exoplaneten is al duidelijk dat planeetstelsels heel divers kunnen zijn: er is zelfs nog geen enkel stelsel gevonden dat op ons eigen zonnestelsel lijkt. Tot voor kort werden vooral grote exoplaneten ontdekt, de meeste met het formaat van de grootste planeet van ons zonnestelsel, Jupiter.

Kepler is speciaal ontworpen om aardachtige planeten te ontdekken rond andere sterren dan de zon. De satelliet meet continue de helderheid van 150.000 sterren. Op het moment dat een planeet voor zijn ster langs beweegt – een zogenoemde transit – neemt de helderheid van de ster iets af. De vorm en tijdsduur van het dipje in de helderheid geven informatie over de exoplaneet. De transit geeft onder andere informatie over de grootte van de planeet, maar alleen als de grootte van de ster waar de planeet omheen draait bekend is.”De straal van de ster kan zeer nauwkeurig worden gemeten aan de hand van stertrillingen”, licht Hekker toe. “Deze stertrillingen zijn waargenomen voor Kepler-37, en dankzij deze metingen hebben we de straal kunnen bepalen (0,77 maal de straal van de zon), en dus de straal van de planeet.” De planeet rond Kepler-37 (Kepler-37b) is de eerste planeet die astronomen hebben gevonden die kleiner is dan een van de planeten in ons eigen zonnestelsel. Kepler-37b is vergelijkbaar met Mercurius, bestaat zeer waarschijnlijk uit gesteente, en heeft geen atmosfeer of water. Deze ontdekking laat zien dat planeetstelsels zowel veel kleinere als veel grotere planeten kunnen bevatten dan ons eigen zonnestelsel.

Impressie van de kleine exoplaneet Kepler-37b. (NASA/Ames/JPL-Caltech).

Zoals gezegd, behoort Kepler-37b tot een stelsel van drie planeten. De tweede planeet, Kepler-37c, is iets kleiner dan de aarde en staat op 0,14 AU van zijn moederster (1 AU is de afstand aarde-zon). Kepler-37d, de buitenste planeet, is twee keer zo groot als de aarde en staat op 0,2 AU van zijn moederster. De betrokken astronomen vermoeden dat nog meer planeten rond Kepler-37 draaien en blijven de ster dus nauwlettend volgen. Hieronder een handige infografiek over Kepler-37:

Credit: Karl Tate/Space.com

Bronnen: Astronomie.nl en SPACE.com.

Video: hoe maak je een sandwich met pindakaas en honing… in de ruimte?

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Chris Hadfield strikes again! Hadden we van deze Canadese astronaut, momenteel verblijvend in het internationale ruimtestation ISS, eerder video’s getoond waarop hij zingend en handenwassend te zien was, oh ja en eentje waarop hij demonstreerde wat er gebeurt als je een blikje met nootjes in de ruimte openmaakt, dit keer laat hij ons zien hoe je daarboven in de ruimte bij gewichtloosheid een boterham tortilla smeert met honing en pindakaas. Mmmmm, ik krijg honger.

Bron: Space.com.’, ‘Video: hoe maak je een sandwich met pindakaas en honing… in de ruimte?

Over termen als meteoriet, meteoroïde en planetoïde deel II

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Tim Lillis van Narwhal Creative.

Naar aanleiding van alles wat er vorige week vanuit de kosmos op ons neerdaalde had ik een blog over de verduidelijking van allerlei termen zoals meteorieten, meteoroïden en planetoïden. In de discussie die daarop volgde bleek dat er geen duidelijkheid is over de gebruikte termen en dat je bijvoorbeeld sommigen hoort zeggen dat vuurbollen hetzelfde zijn als boliden, terwijl anderen daar qua helderheid een onderscheid in maken. Ik kwam vandaag bovenstaande illustratie tegen, die poogt om enkele termen te verduidelijken, eentje waarin ook de kometen betrokken worden. Geen infografiek die het verlossende woord geeft, maar toch een nuttig overzicht. Lijkt mij een prima zaak om ook kometen hierbij te betrekken, want sommige lezers van de Astroblogs hebben al gesuggereerd (via persoonlijke mail) dat het best zou kunnen zijn dat de Tsjeljabinsk-meteoriet feitelijk een (fragment van een) komeet was. De illustratie ‘Name that Space Rock‘ is van Tim Lillis van Narwhal Creative. Bron: Laughing Squid.

Ons heelal wordt mogelijk verzwolgen door ‘ander’ universum (en dat is de schuld van de Higgs!)

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

De massa van het Higgs-boson is mogelijk achterhaald door de Large Hadron Collider. Hier zie je een voorbeeld van de proton-proton botsingen waarmee bewijs voor de Higgs is gevonden. Credit: CERN/CMS/Taylor, L; McCauley, T.

Een subatomair deeltje dat vorig jaar ontdekt is, zou wel eens kunnen leiden tot een onfortuinlijk einde van ons universum. De massa van het deeltje, waarschijnlijk het Higgs-boson, is een hoofdingrediënt voor het berekenen van de toekomst van ruimte en tijd. Deze berekening kan nu gemaakt worden en houd je vast: over pakweg 20 tot 80 miljard jaar zal het voorbij zijn. Finito! We gaan eraan!! Alweer!!! Okee ik heb me even laten gaan. 20 miljard jaar is lang genoeg om alles te doen wat u nog zou willen doen. Bovendien is het heelal over 80 miljard jaar toch al vrij saai: tegen die tijd zijn rode en bruine dwergen en degeneratieve sterren (witte dwergen, neutronensterren, zwarte gaten) de enige overgebleven (ex-) stellaire objecten.Het Higgs-boson is de manifestatie van een energieveld dat het gehele heelal vult: het Higgs-veld, dat verantwoordelijk is voor het geven van massa aan andere deeltjes. Na tientallen jaren zoeken is vorige zomer eindelijk een nieuw deeltje gevonden dat wel eens de Higgs zou kunnen zijn. Om absoluut zeker te zijn, zijn nieuwe gegevens noodzakelijk. Maar de meeste wetenschappers twijfelen niet aan de identiteit van het nieuwe deeltje. Dankzij de Higgs is het Standaard Model eindelijk compleet. Bovendien kan men, nu de massa van de Higgs bekend is, nieuwe berekeningen uitvoeren die voorheen onmogelijk waren. Zo is de massa van het nieuwe deeltje zo’n 126 miljard elektronvolts, oftewel 126 keer de massa van een proton. Als het deeltje echt de Higgs is, dan zorgt zijn massa ervoor dat het universum fundamenteel onstabiel is – dat betekent dat het in de verre toekomst catastrofaal aan z’n einde zal komen.De massa van de Higgs houdt namelijk verband met de stabiliteit van het vacuum. Als de Higgs werkelijk 126 miljard elektronvolt weegt, dan balanceert het vacuum op het randje van stabiliteit en chaos. In de toekomst zal het vacuum daarom vrijwel zeker gaan vervallen. In dat geval neemt het gehele vacuum een andere staat in, en ontstaat er feitelijk een nieuw heelal dat het ‘onze’ langzaam (nou ja, met de lichtsnelheid) zal verzwelgen.

Het stomme is: als de Higgs slechts een paar procent lichter zou zijn geweest, zou het heelal niet gedoemd zijn. Althans, niet door middel van een vervallend vacuum. Doemdenkers kunnen echter rustig ademhalen: er zijn voldoende andere manieren om het heelal aan een onprettig einde te laten komen. Big Rip, Big Crunch en Heat Death, om er een paar te noemen. Bron: SPACE.com

Een ‘coole’ ontdekking gedaan bij nabije zonachtige ster

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

Credit: Ian Morison

De Europese ruimtetelescoop Herschel heeft een koele laag gedetecteerd in de atmosfeer van de ster Alpha Centauri A. Het is de eerste keer dat zo’n laag gevonden is bij een andere ster dan de zon. De naaste buren van de zon zijn de drie sterren van het Alpha Centauri-stelsel. De zwakke rode dwergster Proxima Centauri staat op slechts 4,24 lichtjaar, terwijl de nauwe dubbelster Alpha Centauri AB iets verder weg staat: 4,37 lichtjaar.

Alpha Centauri B was recent in het nieuws vanwege de ontdekking van een aardemassa planeet bij de ster. Toch is Alpha Centauri A ook heel belangrijk voor astronomen: de ster is bijna een tweeling van de zon qua massa, temperatuur en chemische samenstelling – hierdoor vormt het een ideaal laboratorium om de twee sterren met elkaar te vergelijken.

Een bijzondere merkwaardigheid van de zon is haar superhete atmosfeer (de corona). Deze heeft een temperatuur van meer dan een miljoen graden, terwijl het zichtbare oppervlak van de zon “slechts” 6000 graden is. Wat nog vreemder is: tussen de twee lagen in, heerst er een temperatuurminimum van 4000 graden. Deze tussenlaag, de chromosfeer, bevindt zich op enkele honderden kilometers boven het zichtbare oppervlak.

Credit: ESA

Zowel de corona als de chromosfeer zijn zichtbaar bij een volledige zonsverduistering, als de maan het heldere licht van de zon tijdelijk blokkeert: de chromosfeer is een roze-rode ring rond de zon, terwijl de spookachtige witte plasmastromen van de corona zich miljoenen kilometers uitstrekken.

Het verhitten van de corona is jarenlang een groot raadsel geweest, maar houdt vermoedelijk verband met het verstrengelen en openklappen van magnetische veldlijnen, waardoor energie wordt uitgestoten richting de chromosfeer (en de rest van het zonnestelsel). Waarom er een minimutemperatuur heerst is eveneens al jarenlang een raadsel.

Door Alpha Centauri A te observeren in nabij-infrarood, en deze resultaten te vergelijken met computermodellen van stellaire atmosferen, hebben wetenschappers voor het eerst de ontdekking bekend gemaakt van een vergelijkbare koele laag in de atmosfeer van een ándere ster. Bron: European Space Agency.

Het afstoffen van een kosmische kreeft

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

VISTA-opname van de Kreeftnevel (infrarood). Credit: ESO/VVV Survey/D. Minniti. Acknowledgement: Ignacio Toledo

Een nieuwe opname van ESO’s VISTA-telescoop toont een hemels landschap van gloeiende gaswolken en slierten stof rond hete jonge sterren. De infraroodfoto plaatst de stellaire kraamkamer NGC 6357 in een verrassend nieuw licht. Hij maakt deel uit van een nog lopende VISTA-survey die de Melkweg in kaart brengt om meer inzicht te krijgen in de structuur van ons sterrenstelsel.NGC 6357, die vanwege zijn vorm op opnamen in zichtbaar licht ook wel de Kreeftnevel wordt genoemd, is een complex van grote wolken gas en slierten van donker stof in het sterrenbeeld Schorpioen. In deze 8000 lichtjaar verre wolken ontstaan nieuwe sterren, waaronder ook zware, hete exemplaren die felblauw licht uitstralen.De hier getoonde foto is gebaseerd op infraroodgegevens van de Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy (VISTA) van de ESO-sterrenwacht op Paranal in het noorden van Chili. Het betreft slechts een klein stukje van een enorme survey – VISTA Variables in the Vá­a Láctea (VVV) – waarbij het centrale deel van de Melkweg in kaart wordt gebracht. De nieuwe opname geeft een compleet ander beeld van de Kreeftnevel dan foto’s in zichtbaar licht, zoals deze opname van de 1,5-meter Deense telescoop op La Silla. Dat komt doordat infraroodstraling veel minder sterk wordt geabsorbeerd door de stofwolken waarin het object is gehuld.Een van de heldere jonge sterren in NGC 6357, die Pismis 24-1 wordt genoemd, werd lang aangezien voor de zwaarste ster die we kennen. Later bleek echter dat hij bestaat uit minstens drie afzonderlijke sterren die elk minder dan honderd zonsmassa’s zwaar zijn. Daarmee behoren ze overigens toch nog tot de zwaargewichten van onze Melkweg. Pismis 24-1 is het helderste object in de sterrenhoop Pismis 24, een verzameling sterren die waarschijnlijk gelijktijdig zijn ontstaan.

De Kreeftnevel in zichtbaar licht. Credit:Davide De Martin (ESA/Hubble), the ESA/ESO/NASA Photoshop FITS Liberator & Digitized Sky Survey 2

VISTA is de grootste en krachtigste surveytelescoop die ooit is gebouwd en is bedoeld om de hemel op infrarode golflengten in beeld te brengen. De VVV-survey brengt de kern en een deel van het vlak van onze Melkweg in kaart. Op die manier hopen astronomen meer te weten te komen over het ontstaan, de jeugd en de structuur van ons sterrenstelsel.Delen van NGC 6357 zijn ook waargenomen door de Hubble-ruimtetelescoop en de Very Large Telescope. Met deze telescopen zijn verschillende delen van dit gebied op zichtbare golflengten vastgelegd. De verschillen met de hier gepresenteerde infraroodopname zijn frappant: in het infrarood zijn de uitgestrekte pluimen van rood getint materiaal veel minder opvallend, en zijn op verschillende plekken lange slierten van lichtpaars gas te zien.

Bekijk hier een filmpje waarin wordt ingezoomd op de KreeftnevelBekijk hier een filmpje waarin we de Kreeftnevel afwisselend zien in infrarood en zichtbaar licht. Bron: European Southern Observatory.

NASA was contact met ruimtestation ISS even kwijt

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

Credit: NASA/ESA

Ruimtevaartorganisatie NASA was al het reguliere contact met het internationale ruimtestation ISS even verloren. NASA kon alleen met het station communiceren als het Rusland passeert, dat is elke 90 minuten. Dat zei NASA-woordvoerder Josh byerly aan CNN. Technici in Houston bezig waren de software van de vluchtcomputer aan boord van het ISS te updaten toen alle systemen uitvielen. Dat was om kwart voor tien (lokale tijd), om 11 uur konden mensen van de basis in Houston weer communiceren met het ISS, toen het boven bases in Rusland zweefde. Niet veel later was het contact weer hersteld

Het is niet eerder voorgekomen dat het contact met het ISS werd verloren. Volgens NASA is er geen reden tot zorgen. Aan boord van het ISS zijn op dit moment zes astronauten/ kosmonauten.

Vanmorgen twitterde Chris Hadfield, de Canadese astronaut, nog dat de hoofdcomputer van het station wordt voorzien van een update. ‘Het is onmogelijk dat er iets misgaat.’ Even later twitterde hij dat de naam van de functionaris die communiceert met het ISS Hal is. ‘Ironisch, hoe het leven kunst imiteert.’ 2001: A Space Odyssey van Stanley Kubrick, een film uit 1968, gaat over de intelligente boordcomputer H.A.L., die de controle over een ruimteschip overneemt van de menselijke bemanning.

Bron: AD.nl