Het Nederlandse onderzoeksinstituut TNO heeft de laatste serie geavanceerde optische en mechanische systemen opgeleverd voor ESO’s Very Large Telescope Interferometer (VLTI). Met deze zogenoemde Star Separators zullen de toekomstige VLTI-instrumenten in staat zijn veel zwakkere objecten te observeren dan nu mogelijk is.
De VLTI heeft een referentie-ster nodig om te corrigeren voor de constant veranderende atmosferische condities, waardoor hij met een extreem hoge precisie kan waarnemen. Op dit moment moet deze heldere ster ook het object van de waarnemingen zijn, waardoor astronomen beperkt zijn in het type ster waarnaar ze kijken met de VLTI. De nieuwe Star Separator-technologie maakt het mogelijk om twee objecten tegelijkertijd te observeren: een heldere ster om te corrigeren voor atmosferische storingen, en een zwakkere om echt te bestuderen. De correcties van het heldere object worden daarbij toegepast op het zwakkere.
Dankzij deze ontwikkeling wordt het bereik van de VLTI, en de toekomstige instrumenten PRIMA en GRAVITY, enorm uitgebreid. Het wordt mogelijk om objecten te gaan onderzoeken die 200 maal zwakker zijn dan de objecten die zich nu binnen het bereik van de VLTI bevinden. De VLTI kan straks materiaal gaan onderzoeken rond de superzware zwarte gaten in de kernen van de Melkweg en andere sterrenstelsels. De nieuwe technologie biedt ook mogelijkheden om grote gasplaneten rond nabije sterren te bestuderen, en met een veel grotere nauwkeurigheid de posities van objecten te bepalen.
Het Nederlandse onderzoeksinstituut TNO heeft bijna tien jaar in nauwe samenwerking met ESO hieraan gewerkt. TNO heeft vier Star Separators geleverd voor de hulp-telescopen en vier voor de grote Unit Telescopes van de VLT. De eerste waren klaar in november 2007, afgelopen maand zijn de laatste overgedragen aan ESO.
Afgelopen maanden was ‘ie alleen zichtbaar aan de zuidelijke sterrenhemel: komeet C/2011 L4 (PanSTARRS). Kijk maar naar de foto hierboven, op 2 maart gemaakt door Minoru Yoneto in Queenstown, Nieuw-Zeeland. Maar vanaf volgende week is dat afgelopen en zullen wij Noorderlingen boven de evenaar er ook van kunnen genieten. Vandaag staat de op 6 juni 2011 ontdekte komeet het dichtste bij de aarde – de afstand bedraagt vandaag 1,1 AE (=Astronomische Eenheid, de afstand aarde-zon), da’s 164 miljoen km. En op zondag 10 maart staat komeet PanSTARRS het dichtste bij de zon, op 0,3 AE (45 miljoen km) afstand. Dan is de komeet vanaf de aarde gezien niet zichtbaar, maar na die datum komt ‘ie tevoorschijn, ’s avonds laag boven de westelijke horizon. Met name de 12 en 13e maart moeten we in de gaten houden, als de smalle maansikkel vlakbij de komeet staat.
De grote vraag is natuurlijk hoe helder de komeet gaat worden. De meest recente lichtcurves (zie hieronder) laten zien dat komeet PanSTARRS ongeveer van magnitude +2 zal worden. De kern is met het blote oog zichtbaar, maar als je daar iets opzij van kijkt (‘perifeer kijken’) kan je ook de staart zien.
Credit: Aerith.net
Bij helder weer (duim duim duim) en een goed zicht op de lage, westelijke avondhemel, moet die combi van maansikkel en komeet zeker mooie plaatjes opleveren! En het is een mooi opwarmertje voor dé komeet van 2013, komeet ISON, die mogelijk net zo helder wordt als de Volle Maan. In deze Astroblog vind je nog een video van de NASA over komeet PanSTARRS. En om het feest helemaal compleet te maken hieronder nog een infografiek over deze komeet.
We komen wel eens van die video’s over UFO’s tegen, waarvan je zegt ‘wowie, dat ziet er verdraaid echt uit’. Zoals de video genaamd ‘UFO Over Santa Clarita’, gemaakt door ene Aristomenis “Menithings” Tsirbas. Kijk eerst even naar deze korte, maar indrukwekkende video:
En wat blijkt vervolgens: de video is 100% fake. Aldus Tsirbas zelf, die op de website Wired verklaart dat de video van begin tot eind CGI (Computer Generated Imagery) is, dus op de computer gemaakte beelden. Niet alleen van de voorbij vliegende UFO, maar ook van het interieur in de auto en het landschap daarbuiten, inclusief de hoogspanningsmasten, de zon en de wolken. Dat het 100% nep is blijkt uit de volgende video, waarin Tsirbas laat zien dat de beelden CGI zijn.
Fascinerend, nietwaar? Tsirbas is werkzaam in de filmbranche en hij heeft meegewerkt aan de productie van films zoals Titanic en Hellboy en diverse afleveringen van Star Trek. Met de video UFO over Santa Clarita wil hij laten zien hoe goed en realistisch CGI-films kunnen zijn. Bron: Universe Today.
Een zelfportret van Curiosity op Sol 177 (3 februari 2013), gemaakt met z’n Mars Hand Lens Imager (MAHLI). Credit: NASA/JPL-Caltech/MSSS
Een paar dagen geleden kregen we het bericht door van de NASA dat Marsrover Curiosity te maken had met computerproblemen en dat ‘ie in een ‘safe mode’ terecht was gekomen. De computers aan boord van Curiosity zijn dubbel uitgevoerd en door een probleem in het geheugen van computer A werd automatisch overgeschakeld naar de reservecomputer – goed geraden, computer B. Maar nu bereikt ons het heugelijk nieuws dat de zieke patiënt weer aan het herstellen is en dat de Curiosity al weer uit de safe mode is en in de actieve staat terug is. Dat betekent nog niet dat alles weer bij het normale is. Eerst wil men bekijken wat nou precies de oorzaak is van het geheugenprobleem. Ook moet onderzocht worden of computer A weer de hoofdcomputer wordt of dat die rol wordt overgenomen door B. In dat laatste geval moet er een warme overdracht plaatsvinden van alle actuele gegevens van de Marsrover van A naar B. Men denkt volgende week weer dat de activiteiten van de Curiosity hervat kunnen worden. Bron: NASA.
Op zondag 10 maart 2013 organiseren Sonnenborgh – museum & sterrenwacht en Stichting ‘De Koepel’ voor de zevende keer een astrobeurs. De astrobeurs is er voor jong en oud, voor beginners en gevorderde amateurs, voor telescoopbezitters en voor hen die overwegen een kijker aan te schaffen of zelf te bouwen. Van 12.00 tot 17.00 uur is er een gevarieerd programma met voor elk wat wils.
Er zijn diverse korte voordrachten, van ongeveer een half uur:
13.00 uur: Edwin Mathlener – Het kiezen van kijker en montering
Een presentatie voor beginnende waarnemers.
14.00 uur: Carlo Jenniskens – Visueleperceptie van deepsky
Wat doet ons oog tijdens het waarnemen; een optometrist legt uit. (Zie uitgebreide samenvatting lager op deze pagina.)
15.00 uur: Jan van Gastel – Het modificeren van een Dobsonkijker
De Dobsonkijker is meestal een grote, maar nogal basic kijker. Hoe haal je meer uit de kijker door hem bijv. te motoriseren of te optimaliseren voor planeten?
16.00 uur: Roy Keeris – Noorderlicht in Nederland
Met het zonnemaximum voor de deur neemt de kans om in Nederland poollicht te zien toe. Hoe weet je wanneer het te zien is? En hoe kun je het waarnemen en fotograferen?
Diverse Nederlandse firma’s presenteren hun telescopen en toebehoren: Astro Products, Ganymedes, JTW Astronomy, MESU en Robtics. Kom kijken naar nieuwe producten en beursaanbiedingen. Henk Nieuwenhuis verkoopt replica’s van oude globes en telescopen. U kunt bij Stichting ‘De Koepel’ terecht voor boeken, steratlassen, software, DVD’s, globes, verrekijkers, telescopen en accessoires. Er zijn aantrekkelijke kortingen. Er is een opruiming van iets oudere en tweedehands boeken.Dit alles op de prachtige locatie Sonnenborgh in Utrecht: zowel het museum als de sterrenwacht zijn open voor het publiek. Er zijn tentoonstellingen over het weer en de zon en er is een bijzondere expositie ‘Ruimtebeelden II’ met fraaie foto’s van het zonnestelsel. Bij mooi weer is de zon in wit licht te zien (projectiebeeld) en in H-alfa (met de 15 cm Lunt H-alfakijker). Entree € 7,- . Locatie: Sonnenborgh – Museum & Sterrenwacht, Zonnenburg 2, 3512 NL Utrecht. Open van 12.00 tot 17.00 uur. Kijk hier voor routebeschrijving en OV-informatie. Bron: De Koepel.
De Hubble ruimtetelescoop is één van de meest krachtige instrumenten, waarmee het heelal tot in z’n diepste uithoeken kan worden gefotografeerd – IS gefotografeerd, gezien de duizenden prachtige foto’s van talloze hemelobjecten die ermee zijn gemaakt. Maar af en toe helpt de natuur ook een handje, want de afbeelding van de cluster van sterrenstelsels Abell 68 hierboven zou niet zo mooi zijn geweest als er geen sprake zou zijn van zogenaamde zwaartekrachtslenzen. Abell 68 zelf ligt op een respectabele afstand van maar liefst twee miljard lichtjaar. Maar áchter deze cluster liggen sterrenstelsels die nog veel verder weg liggen. Het licht van die sterrenstelsels passeert onderweg naar de aarde Abell 68 en door de enorme massa van de miljarden sterren in elk van de sterrenstelsels van de cluster wordt het licht afgebogen, een fenomeen dat door Einstein begin 20e eeuw werd voorspeld en dat de naam zwaartekrachts of gravitatielens heeft gekregen. Rondom het heldere, maar wazige sterrenstelsel linksboven op de foto zie je talloze boogjes, dat zwaartekrachtslenzen zijn. Eén zo’n lens heeft wel een erg bijzondere vorm, want het exemplaar rechtsboven dat stelsel lijkt verrassend veel op zo’n Space Invader, het klassieke Arcadecomputerspel uit de jaren zeventig.
Credit: NASA & ESA. Acknowledgement: N. Rose
Die zwaartekrachtslens lijkt een sterrenstelsel met twee kernen – de ogen van de Space Invader – maar in werkelijkheid is dit maar één sterrenstelsel, gelegen achter Abell 68, waarvan de gravitatie van de cluster voor een dubbel beeld zorgt. Hieronder een video, waarin wordt ingezoomd op deze bijzondere cluster.
Sinds vrijdag 15 februari j.l. – de dag dat de wereld werd opgeschrikt door de explosie van een 17 meter grote planetoïde boven het Russische Tsjeljabinsk én de nauwe passage van de drie keer zo grote planetoïde 2012 DA14 – zijn we een tikkeltje huiverig geworden voor het kosmische natuurgeweld dat letterlijk boven ons hoofd hangt eh… vliegt. Een paar weken na ‘E-Day‘ (Earthgrazer-day) komt opnieuw nieuws op dat front tot ons, twee berichten zelfs: ten eerste dat vandaag de planetoïde genaamd 2013 EC ons om 08.35 uur Nederlandse tijd genaderd heeft tot 396.000 km, da’s ongeveer de afstand tot de maan. Het gaat om een planetoïde die qua afmeting vergelijkbaar is met de planetoïde die boven Tsjeljabinsk in stukken brak, zoals gezegd ongeveer 17 meter in omvang. Op de foto hierboven zie je ‘m linksonder in het rode vierkant. 2012 EC werd op 2 maart j.l. ontdekt door het Mt. Lemmon Observatorium in Arizona en met het Virtual Telescope Project wist Gianluca Masi de uit de kluiten gewassen kosmische kiezel te filmen (het is dat stilstaande puntje in ’t midden):
Ten tweede: dat een dag na de ontdekking van 2013 EC een nieuwe planetoïde werd ontdekt – dit keer door de Catalina Sky Survey – en dat 2013 ET, zoals ‘ie nu in de boeken staat, ergens tussen de 64 en 140 meter groot is, en dat ‘ie op 9 maart a.s. langs zal komen, op een veilige afstand van 2,54 keer de afstand aarde-maan. Hieronder zie je een foto van die best wel grote planetoïde.
De sonde Cassini maakt al jaren schitterende foto’s van de planeet Saturnus, van diens ringen én van de manen die om Saturnus heen draaien, zoals Titan en Enceladus. Maar daar beperkt de sonde zich niet toe, want tot twee maal toe heeft ‘ie ook de planeet Venus weten te fotograferen, pakweg 1,32 miljard km verderop in het binnenste gedeelte van het zonnestelsel, bijna negen keer de afstand tussen aarde en zon. Hierboven zie je Venus, zoals Cassini ‘m fotografeerde op 4 januari 2013. Saturnus zelf is links op de foto te zien, met de witte rand, Venus is het kleine puntje bovenaan de foto, net boven de G-ring van Saturnus. De brede, blauwe strook onderaan is de E-ring. Ook daar is een puntje in te zien, maar dat is volgens het Cassini CICLOPS team – welke de foto’s verzorgt – een achtergrondsterretje. Eerder maakte Cassini deze foto, waarop Venus ook te zien is, dwars door de ringen van Saturnus heen. Dat was op 10 november om precies te zijn.
Credit: NASA/JPL-Caltech/Space Science Institute
Dat Venus zo gemakkelijk te zien is vanaf Saturnus is eenvoudig te verklaren: Venus heeft een wit wolkendek en dat reflecteert het zonlicht enorm. Niet voor niets dat Venus ook vanaf de aarde erg helder is en met regelmaat als ‘avondster’ of als ‘ochtendster’ aan de hemel prijkt. Bron: Universe Today.
In de videoserie van MinutePhysics dit keer een korte, maar o zo leerzame video over de vraag hoe groot het heelal is. Voor de doorgewinterde Astroblog-lezers geen bijzondere vraag, met de regelmaat van de klok komt het onderwerp hier aan de orde – zoals in deze blog over ‘de schaal van het heelal‘ (wordt ook in de video naar verwezen) en deze blog over ‘de grootte van het heelal‘.
Welkom bij de volgende editie van Messier Maandag! Iedere week bespreken we een object uit de Messier-catalogus, een lijst van 110 deepsky-objecten die is opgesteld om verwarring met kometen te voorkomen.
Image(s) credit: SEDS — http://messier.seds.org/.
Deze week bespreken we één van de slechts twee stervormende nevels die zichtbaar zijn met het blote oog: Messier 8, beter bekend als de Lagunenevel!
Image credit: Stellarium, freely available at http://stellarium.org/.
Je kunt ‘m vinden door op zoek te gaan naar het sterrenbeeld Boogschutter. Binnen dit sterrenbeeld vind je een sterpatroon dat doet denken aan een theepot. Als je nu goed kijkt naar een punt boven de “tuit” van de theepot, dan zie je een uitgerekt object dat net zichtbaar is met het blote oog (en goed zichtbaar is door een verrekijker), mits het goed donker is natuurlijk. Woon je in Amsterdam of in een kassengebied: helaas. Maar welke waarnemer gaat daar dan ook wonen?
Image credit: Stellarium, freely available at http://stellarium.org/.
Het gaat om een zwakke, nevelige wolk met een omvang van ongeveer anderhalve hemelgraad, dat roodachtig gloeit op foto’s, maar met het blote oog een saaie, grijzige kleur heeft. Binnen deze wolk speelt zich echter een prachtig verhaal af van kosmische wedergeboorte, een verhaal dat in iedere stervormende nevel wordt verteld, waar dan ook in het universum.
Image credit: Rogelio Bernal Andreo of Deep Sky Colors; full-size here: http://tinyurl.com/Messier8.
De roodachtige kleur wordt veroorzaakt door geïoniseerde waterstofatomen die hun elektronen weer terugvangen, terwijl de blauwe kleur veroorzaakt wordt door hete, jonge sterren waarvan het licht weerkaatst wordt door het nevelige gas erachter!Gebieden waarin actieve stervorming plaatsvindt stralen vaak beide karakteristieke kleuren uit, hoewel het ene type soms veel prominenter is dan het andere type. Dit is vaak afhankelijk van de manier waarop het object gefotografeerd is.
Image credit: Robert Gendler.
Neem bijvoorbeeld bovenstaande foto, waarop het gloeiende waterstofgas uitstekend is vastgelegd, terwijl het blauwe reflectielicht bijna niet zichtbaar is. Het blauwe licht is echter goed zichtbaar rond een aantal zeer heldere blauwe sterren. In tegenstelling tot de Pleiaden zijn de blauwe sterren in de Lagunenevel nog zeer jong – maximaal 2 miljoen jaar – waardoor veel ervan nog altijd tot de klasse-O behoren. Dit is de ‘hoogste’ en heetste klasse van sterren, die allemaal zullen sterven door een catastrofale type-II supernova-explosie! Deze sterren behoren tot een open sterrencluster die is ingebed in de Lagune-nevel en zijn goed zichtbaar op onderstaande foto.
Image credit: ESO / IDA / Danish 1.5 m / R. Gendler, U.G. Já¸rgensen, and K. Harpsá¸e.
Op deze foto van het hart van de nevel, waarbij de kleuren kunstmatig zijn versterkt, zijn een aantal interessante kenmerken zichtbaar. Hiertoe behoren de heldere Zandlopernevel en een lagune-vormige donkere streep waaraan deze nevel zijn naam heeft te danken.De Lagunenevel bevindt zich op een afstand van 4500 lichtjaar en bevat slechts 50 tot 100 sterren. Dit is zeer weinig voor een open sterrencluster en is aanvullend bewijs (alsof het rode waterstof niet voldoende is) dat het gebied nog steeds druk bezig is om nieuwe sterren te maken.Dit is hoe de nevel eruit ziet als je gebruik maakt van een goede amateurtelescoop en lange belichtingstijd (zonder speciale filters of andere frivoliteiten):
Image credit: Everton Allen of the Toledo Astronomical Association.
Het zal de lezer mogelijk opvallen dat de achtergrond van sterren erg dicht is rond de Lagunenevel, en dat is geen toeval. De Lagunenevel heeft namelijk het geluk (of ongeluk, afhankelijk van je standpunt) om precies in de richting van het galactische centrum te liggen, zoals goed zichtbaar is op deze foto (afkomstig van de Gigagalaxy Zoom).
Image credit: ESO / S. Guisard / S. Brunier.
Deze sterrencluster zal vermoedelijk nog vele honderdduizenden jaren nieuwe sterren produceren, misschien zelfs miljoenen jaren voordat al het stervormende gas verbruikt is.Zoals altijd, ziet de nevel er heel anders uit als je ‘m bekijkt op andere golflengten, zoals bijvoorbeeld infrarood:
Image credit: ESO / VVV. Acknowledgment: Cambridge Astronomical Survey Unit
In dit geval, dankzij ESO’s Vista-telescoop, is het warme (maar niet hete) gas zichtbaar, evenals de allerjongste (en heetste) sterren.Hoeveel sterren zullen hier uiteindelijk geboren worden? Vermoedelijk vele honderden en misschien zelfs een paar duizend, hoewel de meeste hiervan pas zichtbaar zijn als het lichtblokkerende gas en stof geheel verdampt is. We weten dat dit proces nog altijd gaande is dankzij de dichtere moleculaire wolken (lichtblokkerende Bok-globulen) die op de voorgrond zichtbaar zijn!
Image credit: J-P Metsavainio of Astro Anarchy: http://astroanarchy.blogspot.fi/.
Het mooiste is niet zozeer de foto op zich, maar het feit dat de artiest die het gemaakt heeft er een prachtige 3D-animatie van gemaakt heeft, die absoluut adembenemend is! (Wees geduldig terwijl het vanaf hier geladen wordt. Als je de tijd wilt doden, bezoek dan de zenfolio site van de artiest!).
Image credit: J-P Metsavainio of Astro Anarchy: http://astroanarchy.blogspot.fi/.
Nou, dat was dus de Lagune-nevel, het 8ste object uit de Messier-catalogus. Hoewel deze serie pas begonnen is, vind je hieronder een lijst van alle voorgaande Messier Maandagen, inclusief die van vandaag:- M1, de Krabnevel (25 februari 2013) – M8, de Lagunenevel (4 maart 2013)Bron: Starts With A Bang.
