Van 3 tot en met 8 juni kunnen we het ISS de hele nacht waarnemen!

iss

Credit: NASA

Er breekt volgende week een mooie periode aan voor spotters van het internationale ruimtestation ISS: in de periode van 3 juni om 14.30 uur tot 8 juni om 13.50 uur Nederlandse tijd is het ISS gedurende de gehele nacht zichtbaar. Vijf dagen dus waarin het ruimtestation continue in het zonlicht zal zijn en overal op aarde tussen de 51,6e breedtegraad – boffen, daar horen wij in Nederland dus nog net bij – de gehele nacht zichtbaar zal zijn. Eh… die genoemde begin- en eindtijden zijn toch overdag, dan zie je het ISS toch niet? Klopt, niet in Nederland tenminste, maar elders op aarde is het dan wel donker. Via de website van Heavens Above heb ik zojuist even opgezocht wanneer het ISS in Nederland (Utrecht) precies te zien is, dus inclusief de gunstige periode van 3-8 juni, en dat ziet er als volgt uit (dubbelklikken voor een grotere versie):

Let bij de data en tijdstippen vooral op de doorkomst waarbij het ISS een grote hoogte bereikt. De kolom ‘alt’ (van altitude) bij ‘highest point’ moet te daarvoor hebben. De getallen liggen tussen 0 en 90, waarbij 0 de horizon is en 90 het punt recht boven je hoofd, het zogenaamde zenith. Een doorkomst met 70 graden of meer als hoogste punt is een uitstekende gelegenheid om ‘m waar te nemen. Hieronder is een video, waarin verteld wordt hoe je het ISS kunt waarnemen, zonder gebruik van instrumenten.

Nou kan je naar het ISS kijken als het overvliegt, maar je kunt ook proberen om het te fotograferen. Dat kan op twee manieren: de ene is met een fotocamera op statief, waarbij je de camera richt op het deel waar het ISS over zal komen en dan laat je de lens een seconde of 10 á 15 open staan, zoals ik zelf wel eens heb gedaan. De andere manier is om het ISS met een telescoop te volgen en dan te proberen om via de telescoop of een camera met telelens het ISS in detail te fotograferen. Dat gaat natuurlijk niet zo gemakkelijk als kijken of fotograferen met een statief, maar het is te doen, zoals collega-Astroblogger Jan Brandt al eens heeft laten zien. Ik heb hier nog een video in petto en wel eentje die gaat over het volgen én fotograferen van het ISS!

Nou, veel waarneemplezier komende periode! Bron: Universe Today.

Verbluffende video van lancering van spaceshuttle [Verplichte kost!]

Stop onmiddelijk met wat je aan het doen bent! Je moet direct dit filmpje bekijken. NASA heeft een video-opname vrijgegeven van een camera aan boord van de Solid Rocket Booster van de Space Shuttle. Nu heeft NASA dat vaker gedaan, maar nooit in de adembenemende kwaliteit van het nieuwe filmpje. Zo is het filmpje bijvoorbeeld in HD, maar het is vooral het geluid dat het filmpje bijzonder maakt. Het geluid is namelijk geremastered door de bekende Hollywood-geluidstudio Skywalker Sound, waardoor het bijzonder krachtig en helder binnenkomt.

Aardscheerder en planetoïde 1998 QE2 blijkt een maan te hebben

credit: NASA/JPL-Caltech/GSSR

De planetoïde 1998 QE2, die vanavond laat op een afstand van 5,86 miljoen km langs de aarde zal scheren, blijkt in het bezit van een maan te zijn. Gisteren werd de 70 meter grote radioantenne van NASA’s Deep Space Network in Goldstone, Californië naar 1998 QE2 gericht en uit de gemaakte radarbeelden bleek dat er om de 2,7 km grote planetoïde nog een maan draait, die 600 meter groot is. Het voorkomen van manen bij planetoïden is geen zeldzaamheid. Schattingen geven aan dat 16% van de planetoïden een meervoudig systeem is, met één of zelfs twee manen. Hierboven zie je de radarbeelden die 30 mei van 1998 QE2 zijn gemaakt en daarop zie je het maantje, rechtsonder. De afstand was toen 6 miljoen km. Hieronder een video, samengesteld uit de gemaakte foto’s.

Op het oppervlak van 1998 QE2 blijken donkere vlekken voor te komen, vermoedelijke ondieptes of inslagkraters. Ook blijkt uit de beelden dat de planetoïde langzamer roteert dan men eerst dacht. Bron: Universe Today.

Marskiezels wijzen op langdurige blootstelling aan stromend water

Kiezels op Mars. Credit: NASA/Malin Space Science Systems

Een nieuwe studie van kiezelstenen op Mars heeft het beste bewijs geleverd dat er ooit water op de Rode Planeet heeft gestroomd, zo blijkt uit meetgegevens van de Marsrover Curiosity. Daarvoor zijn eerder al overtuigende aanwijzingen gevonden – hieruit werd echter niet duidelijk of het om plotselinge gebeurtenissen gaat (zoals het vrijkomen van water door inslagen of vulkanisme) of dat gedurende lange tijd water heeft gestroomd aan het oppervlak van de Rode Planeet.

Nu hebben wetenschappers echter het beste bewijs ooit geleverd voor het langdurig stromen van water op Mars. Hiertoe hebben ze 500 kleine kiezelstenen bestudeerd, die zo’n 2 tot 40 mm groot zijn. De stenen bestaan uit een combinatie van kiezels en zand en de vorm hiervan heeft aangetoond dat ze door water zijn gepolijst.

Als stenen worden blootgesteld aan wind en zand, dan krijgen ze een hoekige vorm. De bestudeerde kiezels op Mars zijn echter glad en vlak en lijker hierdoor erg veel op vergelijkbare stenen op aarde. De onderzoekers hebben zelfs uitgerekend hoe dit water zich gedragen heeft. Het blijkt te gaan om stromend water met een diepte van 10 tot 80 centimeter en een stroomsnelheid van één meter per seconde. Het kost veel tijd om kiezels tot een ronde vorm te polijsten. Dat betekent dat er voor langere tijd waterstromen op Mars zijn geweest. De jonge Rode Planeet moet dus voor langere tijd een warme en natte planeet zijn geweest, vergelijkbaar met de huidige aarde. Bron: Niels Bohr Instituut.

Revolutie in ons begrip van sterren: veel zonachtige sterren produceren helemaal geen ‘planetaire nevel’

De bolhoop NGC 6752. Een versie voor bazen kan hier gedownload worden. Pas op! 180 Mb! Credit:ESO

Astronomen verwachten dat sterren zoals de zon aan het eind van hun leven een groot deel van hun atmosferen de ruimte in blazen. Maar nieuwe waarnemingen van een grote sterrenhoop, gedaan met de Very Large Telescope, hebben – tegen alle verwachtingen in – laten zien dat de meeste van de onderzochte sterren dat stadium simpelweg niet hebben bereikt. Het internationale onderzoeksteam heeft ontdekt dat er een duidelijk verband bestaat tussen de hoeveelheid natrium in de sterren en de manier waarop zij hun leven hebben beëindigd.Jarenlang zijn astronomen ervan uitgegaan dat ze de manier waarop sterren evolueren en sterven goed begrijpen. Gedetailleerde computermodellen voorspelden dat sterren van een vergelijkbare massa als de zon aan het eind van hun leven een fase meemaken – de zogeheten asymptotische reuzentak of AGB – waarin ze een laatste uitbarsting van nucleaire verbranding ondergaan en een groot deel van hun massa afstoten in de vorm van gas en stof.Dit uitgestoten materiaal vindt zijn weg naar volgende generaties van sterren, en deze kringloop van massaverlies en wedergeboorte is cruciaal voor de chemische ontwikkeling van het heelal. Dit is ook het proces dat in het materiaal voorziet dat nodig is voor de vorming van planeten en zelfs voor het ontstaan van organisch leven. Maar toen Simon Camppbell, een Australische expert op het gebied van stellaire evolutie, oude wetenschappelijke artikelen naliep, ontdekte hij intrigerende aanwijzingen dat sommige sterren zich op de een of andere manier niet aan de regels houden en de AGB-fase helemaal overslaan. ‘Voor iemand die zich met stermodellen bezighoudt is dat een bespottelijke gedachte!’, zegt Campbell. ‘Volgens onze modellen doorlopen alle sterren de AGB-fase. Ik controleerde de oude onderzoeken nog eens goed, maar moest vaststellen dat dit niet goed onderzocht was. Hoewel ik geen ervaren waarnemer ben, besloot ik zelf een onderzoek te starten.’

Campbell en zijn team gebruikten de VLT om heel nauwkeurig het licht van sterren in de bolvormige sterrenhoop NGC 6752 in het zuidelijke sterrenbeeld Pauw te bestuderen. Deze grote samenballing van oude sterren bevat zowel een eerste generatie van sterren als een generatie die iets later is ontstaan. De beide generaties onderscheiden zich door de hoeveelheid natrium die zij bevatten – een grootheid die met de zeer hoogwaardige VLT-gegevens kan worden gemeten. De resultaten waren verrassend: alle AGB-sterren in het onderzoek waren sterren van de eerste generatie met een laag natriumgehalte. Geen van de natriumrijkere sterren van de tweede generatie had het AGB-stadium bereikt. Maar liefst zeventig procent van de sterren kwam niet toe aan de fase van een laatste nucleaire opleving en massaverlies. ‘Het lijkt er op dat sterren een natriumarm ‘dieet’ moeten volgen om op hoge leeftijd de AGB-fase te kunnen bereiken. Deze observatie is om verschillende redenen van belang. Deze sterren zijn de helderste sterren in bolvormige sterrenhopen – het aantal helderste sterren zal dus 70% kleiner zijn dan de theorie voorspelt. En het betekent ook dat onze computermodellen van sterren onvolledig zijn en bijgesteld moeten worden!’, besluit Campbell. Bron: European Southern Observatory.

Venus is altijd al gedoemd geweest

Venus en de aarde worden als zusterplaneten beschouwd. De omstandigheden zijn er echter heel verschillend: de aarde is een natte, levendige wereld, terwijl Venus van alle bekende planeten het meest op de hel lijkt. Vroeger zou dat anders geweest kunnen zijn. Is Venus vroeger ook een natte, vriendelijke wereld geweest? Credit: NASA.

Was de jonge planeet Venus een Paradijs of een Hel? Hoewel Venus dichterbij de zon staat dan de aarde, weten we dat de jonge zon minder helder moet zijn geweest. Dat betekent dat Venus (dat ongeveer even groot en zwaar is als de aarde) koel genoeg kan zijn geweest om oceanen mogelijk te maken. Helaas heeft recent onderzoek deze hoop de grond in geboord.Zowel de jonge Venus als de jonge aarde zijn geboren als hete werelden met een gesmolten oppervlak en een stoomachtige atmosfeer. Aangezien de aarde op grotere afstand van de zon stond (in vergelijking met Venus), wist onze planeet supersnel af te koelen. Binnen 4 miljoen jaar was het oppervlak gestold en regende het stoom uit de atmosfeer, waarbij oceanen zijn gevormd. Nieuwe berekeningen hebben uitgewezen dat Venus gedoemd was: doordat de planeet dichterbij de zon stond, heeft Venus er 100 miljoen jaar over gedaan om af te koelen. Hierdoor konden geen oceanen gevormd worden: het stoom bevond zich lang genoeg in de atmosfeer om door het zonlicht gesplitst te worden in waterstof en zuurstof. Het lichte waterstof is vervolgens de ruimte in ontsnapt, waardoor Venus voor altijd een droge en onherbergzame wereld is geworden. Bron: ScienceNow.

Ook Saturnusmaan Dione zou oceaan kunnen hebben

credit: NASA/JPL/Space Science Institute

Hoewel de Saturnusmaan Dione er van een afstand uitziet als een gladde biljartbal, blijkt dat de maan geologisch actief is geweest en dit mogelijk nog steeds is. Waarnemingen die verricht zijn met de Cassini-ruimtesonde hebben namelijk uitgewezen dat een 800 km lange bergketen in het oppervlak van Dione is gezakt. Dat kan eigenlijk alleen maar als de ijskorst van Dione warm is geweest. De beste manier om dit te verklaren, is door te stellen dat Dione een ondergrondse oceaan moet hebben gehad – en mogelijk nog steeds heeft.

Janiculum Dorsa is a 800-kilometer-long mountain and ranges in height from 1 to 2 kilometers. An analysis of the topography data suggests the crust under the mountain puckers as much as 0.5 kilometer. This bending of the crust suggests the icy crust was warm at some time in recent history. The best explanation for such behavior is the existence of a subsurface ocean under the mountain when it formed.  credit: NASA/JPL-Caltech/SSI/Brown

Anderen werelden in het zonnestelsel waarbij het bestaan van ondergrondse oceaan vermoed wordt, zijn allemaal geologisch actief. Dit soort werelden zijn belangrijke doelwitten voor wetenschappers om te zoeken naar de bouwstenen van het leven elders in het zonnestelsel. De mogelijke aanwezigheid van een ondergrondse oceaan op Dione zorgt ervoor dat de ooit saaie ijsbaal ineens astrobiologische potentie heeft.De belangrijkste actieve ijsbal bij Saturnus is het maantje Enceladus, dat enorme geisers bevat die water(-ijs) diep het heelal inspuiten. Blijkbaar is Dione dus het zwakkere broertje van Enceladus.  Aan het oppervlak van Dione zijn bovendien oude breuklijnen gevonden die sterk lijken op de zogeheten ‘tijgerstrepen’ in het zuidpoolgebied van Enceladus – een systeem van breuklijnen waaruit geisers van stof en ijs ontspringen.Wetenschappers hebben moeite om te verklaren waarom Enceladus nog altijd zo actief is, terwijl Dione deels lijkt te slapen. Mogelijk bevat de kern van Enceladus meer radio-actief materiaal, waardoor het maantje van binnenuit sterker wordt verwarmd. Hoe dan ook, een ondergrondse oceaan lijkt algemeen te zijn op kleine ijswerelden. Dit biedt perspectieven voor het bestaan van soortgelijke oceanen op dwergplaneten zoals Ceres en Pluto. Bron: NASA.

Reizen naar Mars vergroot kans op kanker

Credit: NASA

Astronauten die naar Mars gaan, worden onderweg blootgesteld aan zoveel straling dat ze een groter risico op kanker lopen. Dat heeft onderzoek van Amerikaanse wetenschappers uitgewezen. De studie verschijnt vrijdag in het gezaghebbende wetenschapsblad Science.

Tijdens de 1,5 jaar durende reis naar Mars en terug zullen de astronauten worden blootgesteld aan 0,66 sievert aan straling. Dat is 220 keer zo veel als een mens normaal in een jaar te verwerken krijgt. De dosis kan nog eens oplopen wanneer de astronauten eenmaal op het oppervlak van Mars zijn. Bij een blootstelling aan 1 sievert stijgt de kans op kanker met 5 procent. ‘Hier moet op de een of andere manier wat op worden bedacht, voordat mensen maanden of jaren aan een stuk ver de ruimte in kunnen gaan’, zegt onderzoekster Cary Zeitlin.

Tijdens de loopbaan van een astronaut mag zijn of haar risico op kanker met maximaal 3 procent stijgen. Dat is de bovengrens van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA. De blootstelling tijdens een Marsreis kan de limiet overschrijden, erkende de organisatie donderdag. Toch zal de NASA blijven uitzoeken of de mens ooit naar Mars kan: ‘We proberen elke puzzel van de natuur op te lossen om onze astronauten veilig te houden, zodat ze het onbekende kunnen verkennen en kunnen terugkeren.’

De astronauten krijgen tijdens de reis naar Mars vooral te maken met zogeheten galactische kosmische straling. De dosis is op zich laag, maar astronauten worden er elke minuut van elke dag aan blootgesteld. Bovendien is de straling erg moeilijk tegen te houden. ‘Zelfs een 30 centimeter dikke wand van aluminium zou weinig veranderen’, aldus Zeitlin. Af en toe zullen de astronauten ook moeten schuilen voor de deeltjes die door zonnevlammen het heelal in worden geslingerd. Het is de eerste keer dat de straling onderweg naar Mars is gemeten. Daarvoor gebruikten de wetenschappers een speciaal instrument in de verkenner Curiosity. Die reisde anderhalf jaar geleden naar Mars. De trip van 560 miljoen kilometer duurde 253 dagen.

Er zijn plannen om in de verre toekomst voet op Mars te zetten. ‘Ik geloof dat we halverwege de jaren 2030 mensen in een baan rond Mars kunnen brengen en ze veilig kunnen laten terugkeren. Een landing zal volgen. En ik verwacht dat ik het nog zal meemaken’, zei de Amerikaanse president Barack Obama in 2010. Probleem is dat er nog geen capsule is ontwikkeld waarin mensen de oversteek kunnen maken. Ook is het nog niet duidelijk of mensen wel zo lang gewichtloos kunnen zijn. Hieronder nog een infografiek over het gevaar van straling voor ruimtereizigers.


Source SPACE.com: All about our solar system, outer space and exploration

Bron: AD.nl

Astronaut Wubbo Ockels is ernstig ziek

Wubbo Ockels in 2007. Credit: Public Domain/Wikipedia Commons.

Wubbo Ockels, de man die in 1985 als eerste Nederlander [1]OK, we hebben ook nog Lodewijk van den Berg, de eerste in Nederland geboren ruimtevaarder. In 1961 verhuisde hij naar de Verenigde Staten en in 1975 werd hij Amerikaans staatsburger. Tussen 29 april … Continue reading met de Space Shuttle Challenger een vlucht door de ruimte maakte, blijkt een ongeneeslijke ziekte te hebben. Hij lijdt aan een agressieve vorm van niercelkanker, die uitgezaaid is naar zijn longvlies. Als de behandeling aanslaat, heeft hij volgens zijn artsen nog maximaal één tot twee jaar te leven. Dat zei Ockels zelf woensdag in RTL Boulevard. Een arts op Aruba vond in april iets bij Ockels. Hij ging direct naar Amsterdam. In het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis werd de diagnose gesteld. Ockels verblijft op Aruba, waar hij meewerkt aan duurzaamheidsprojecten. Ockels verbleef in 1985 niet lang in de ruimte: hij werd op 30 oktober 1985 gelanceerd met de Challenger en op 6 november 1985 keerde hij weer terug op aarde. Hij was tijdens de vlucht en het verblijf in het Spacelab D-1 verantwoordelijk voor de vele meetapparatuur, waarmee allerlei proeven werden uitgevoerd. Vier maanden na Ockels vlucht met de Challenger explodeerde deze Space Shuttle, 73 seconden na de lancering op 28 januari 1986, waarbij alle zeven bemanningsleden omkwamen. Bron: Wikipedia.

References[+]

References
1 OK, we hebben ook nog Lodewijk van den Berg, de eerste in Nederland geboren ruimtevaarder. In 1961 verhuisde hij naar de Verenigde Staten en in 1975 werd hij Amerikaans staatsburger. Tussen 29 april en 6 mei 1985 vloog Van den Berg aan boord van de Challenger, een half jaar eerder dan Ockels.

Wat is er allemaal te zien aan de hemel in juni 2013?


Hier weer de maandelijkse video, waarin je kan zien wat er allemaal voor interessants aan de hemel staat te gebeuren. Dit keer over de maand juni 2013.

  • de planeten die ’s avonds en ’s nachts te zien zijn: kort na zonsondergang in het westen de planeten Venus en Mercurius. Saturnus staat in het zuiden en gedurende de nacht trekt ‘ie naar het westen.
  • het sterrenbeeld Ossenhoeder (Bo