Maandelijks archief: mei 2013

Mogelijk brokstukken Toengoeska-explosie gevonden

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden
Tunguska rocks

Credit: Andrej Zlobin

In 1908 vond boven Siberië, in de omgeving van een Toengoeska-rivier, een enorme explosie plaats die verwoestende gevolgen had voor het landschap. Aangenomen wordt dat toen een grote meteoroïde of een brokstuk van een komeet in de atmosfeer is ontploft – net als onlangs bij Tsjeljabinsk, maar dan veel heviger. Ondanks enkele onderzoeksexpedities werden echter nooit brokstukken van de kosmische indringer gevonden. Of toch?De Russische wetenschapper Andrej Zlobin maakte deze week bekend dat hij drie steentjes in het Toengoeska-gebied heeft gevonden die de kenmerken van meteorieten vertonen. De vermeende meteorieten maken deel uit van een verzameling van ongeveer honderd stenen die Zlobin al in 1988 uit de nabijgelegen Choesjmo-rivier heeft opgepikt. Om onduidelijke redenen wachtte hij tot 2008 om de stenencollectie nader te onderzoeken, en vervolgens nog eens vijf jaar om daar ruchtbaarheid aan te geven.De vondst van Zlobin zou, als de echtheid ervan kan worden bevestigd, uitsluitsel kunnen geven over het soort object dat in 1908 boven Siberië is ontploft. Maar daarvoor moeten de meteorieten aan een uitgebreide chemische analyse worden onderworpen, en ook dat is nog niet gebeurd. Bron: Astronieuws.nl. Noot:Er zijn meerdere rivieren met de naam “Toengoeska” in Siberië. Het gaat in dit geval om de Podkamennaya (“Stenige”) Toengoeska.

Curiosity is weer aan het werk

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

Credit: NASA

NASA’s Marsrobot Curiosity is weer aan het werk. Nadat de zon bijna een maand tussen de aarde en Mars in stond, stuurt het rijdende laboratorium weer ruwe beelden naar aarde.

Sinds enkele dagen heeft NASA weer contact met Curiosity. In eerste instantie verstuurt de Marswagen via de UHF-zender alle data. Via die zender kan maximaal 250 mb aan data per dag verstuurd worden naar de aarde. Het duurt daarom nog wel even voordat NASA alle informatie die de Marswagen de afgelopen maand verzamelde, heeft ontvangen.

Tijdens de conjunctie, waarbij de zon zich precies tussen Mars en de aarde bevond, was de communicatie met Curiosity stilgelegd. De geladen deeltjes van de zon konden namelijk invloed hebben op de data die van en naar de Rode Planeet werden verstuurd.

Ook met Marsrover Opportunity werd tijdelijk niet gecommuniceerd. Dat ging alleen niet helemaal als gepland. Opportunity, die inmiddels al bijna tien jaar over Mars rondrijdt, zette zichzelf tijdens de conjunctie in standby-modus. Hierdoor deed de Marsrover sinds 22 april niks meer. Het is NASA vandaag gelukt Opportunity weer aan de praat te krijgen.

Bron: AD.nl

Verre sterrenstelsels zijn koeler dan verwacht

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

Messier 82, een (zeldzaam) voorbeeld van een starburst-stelsel in het lokale universum. Credit: NASA/JPL-Caltech

De levensduur van het Herschel Space Observatory is verlopen en het apparaat is gestopt met z’n wetenschappelijke missie. Op de valreep heeft de infraroodtelescoop echter nog een ontdekking verricht: het blijkt dat sterrenstelsels in het vroege universum koeler zijn dan de stelsels van vandaag de dag. Dit betekent dat jonge sterrenstelsels groter en stofrijker waren dan gedacht.

Zo’n 1000 sterrenstelsels zijn bestudeerd. Allemaal stelsels die op grote afstand staan en veel nieuwe sterren produceren. Aangezien ze op grote afstand staan, zien we de stelsels zoals ze er lang geleden uitzagen. De meeste stelsels uit het onderzoek zien we zoals ze er 7 miljard jaar geleden uitzagen (oftewel, toen het heelal half zo oud was als nu). Stelsels van die leeftijd zijn meestal veel actiever dan stelsels van nu – de stervorming kan wel 100 tot 1000 keer hoger zijn dan de stervorming in de Melkweg!

Hoewel dit soort “sterrenflits-stelsels” (starburst galaxies) relatief zeldzaam zijn, produceren ze evenveel energie als alle andere sterrenstelsels bij elkaar. Hierdoor zijn ze van cruciaal belang voor het bestuderen van de geschiedenis van de stervorming in het universum. Nu zijn dit soort “verre” starburst-stelsels vrijwel onzichtbaar in zichtbaar licht – in infrarood licht gloeien ze echter heftig.

Sterren ontstaan uit enorme wolken van gas en stof en vroege starburst-stelsels zijn rijk aan beiden. Het grootste deel van dit stof is nogal koud en kan derhalve alleen waargenomen worden op ver-infrarode golflengten. Pasgeboren sterren doen dit stof echter verhitten, waardoor de waargenomen “temperatuur” van het stelsel langzaam stijgt.

Wetenschapper waren verbaasd om te ontdekken dit jonge starburst-stelsels echter koeler zijn dan sterrenstelsels van vandaag de dag. Hier zijn twee verklaringen voor te bedenken: de sterrenstelsels zijn veel groter dan we dachten, of ze bevatten veel meer stof dan we dachten. Hoe dan ook: dit soort stelsels zijn beduidend anders dan starburst-stelsels uit het lokale universum.

Bron: University of Sussex

Nieuwe detector begint zoektocht naar donkere materie

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

De eerste belletjes in COUPP-60. Credit: SNOLAB

Wetenschappers hebben een apparaat ontwikkelt waarmee gezocht kan worden naar donkere materie, waarbij gebruik wordt gemaakt van kleine belletjes. Het doel is om de gevoeligste detector te bouwen waarmee gezocht kan worden naar de onzichtbare deeltjes. Het apparaat heet COUPP-60, en tijdens een testrit heeft men al belletjes waargenomen. Vervolgonderzoek is noodzakelijk om te bepalen of het werkelijk om donkere materie-deeltjes gaat.

De COUPP-60 is een vat gevuld met water en CF-31 (een bestanddeel van brandblussers). De vloeistof in de detector wordt op een dusdanige temperatuur en druk gehouden, dat het zich vlak boven het kookpunt bevindt. Er is echter een heel klein beetje extra energie nodig om daadwerkelijk bellen te vormen. Als een passerend deeltje de detector binnendringt en in botsing komt met een atoom, wordt dat beetje extra energie ook daadwerkelijk geleverd. Om “vervuiling” van andere deeltjes tegen te gaan, wordt de COUPP-60 ondergedompeld in 26.000 liter water.

Donkere materie-deeltjes, die geacht worden om nauwelijks te reageren met normale materie, zouden individuele belletjes moeten vormen in de COUPP-60 tank. Dit soort gebeurtenissen zouden heel zeldzaam moeten zijn – hoogstens enkele keren per jaar. Meer algemene deeltjes, zoals neutronen, laten juist een heel spoor van belletjes achter.

In de komende maanden zal het betrokken team van wetenschappers die gevormde belletjes gaan analyseren, om te zien of het systeem goed werkt en of daadwerkelijk belletjes gevormd zijn die wijzen op donkere materie.

Credit: SNOLAB

Bron: Physorg

Mei-gallerij: een zwart-wit foto van tulpen, eh… of toch niet?

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Kijk 15 seconden naar de zwarte stip op deze gekleurde foto, van tulpen in een veld. Daarna verschijnt er een zwart- wit foto van dezelfde tulpen. Eh… of zie je nou toch kleuren erin?

Credit: Its Okay to be Smart

Het heeft allemaal te maken met de verwerking van de eerste foto, zoals dat gezien wordt door de kegeltjes en staafjes in je ogen en de verwerking van de informatie in je hersens. Er zijn 4,5 miljoen kegeltjes en 90 miljoen staafjes aanwezig in het gemiddeld menselijk oog. Bron: It’s OK to be Smart.

Kleinste film ooit, met atomen in de hoofdrol

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

Het Amerikaanse computerbedrijf IBM heeft ’s werelds kleinste stop-motion film gemaakt. In het fimpje, “A Boy And His Atom” genaamd, vormen atomen figuurtjes, waaronder een dansend poppetje.

IBM leerde hoe ze atomen konden laten bewegen tijdens de ontwikkeling van een nieuwe, superkleine chip. Deze is slechts 12 atomen groot en het was voor de ontwikkeling belangrijk om met individuele atomen te kunnen spelen. Dat is ze gelukt en nu gebruiken ze hun kennis om een beetje plezier te maken.

Een chaotisch stervormingsgebied

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

Het stervormingsgebied NGC 6559. Klik hier voor een OMG WTF-versie van bovenstaande foto. Let op: 10 Mb. Credit:ESO/U.G. Jørgensen

De Deense 1,54-meter telescoop van de ESO-sterrenwacht op La Silla, in het noorden van Chili, heeft een frappante opname gemaakt van NGC 6559, een object dat de chaos illustreert die ontstaat wanneer er in een interstellaire gaswolk sterren ontstaan.

NGC 6559 is een wolk van gas en stof in het sterrenbeeld Boogschutter, op een afstand van ongeveer 5000 lichtjaar van de aarde. Het gloeiende gebied is een relatief klein object: met afmetingen van slechts enkele lichtjaren valt het bijna in het niet bij zijn honderd lichtjaar grote buurman, de beroemde Lagunenevel. Maar hoewel hij doorgaans over het hoofd wordt gezien, staat NGC 6559 op deze nieuwe foto centraal.

Het gas in de wolken van NGC 6559, voornamelijk waterstof, is het ruwe materiaal voor de vorming van sterren. Zodra een gebied in deze nevel genoeg materie heeft verzameld, begint het onder invloed van zijn eigen zwaartekracht samen te trekken. Daarbij wordt het centrum van dit gebied steeds dichter en heter, totdat er kernfusie op gang komt en een ster is geboren. Bij kernfusie smelten waterstofatomen samen tot heliumatomen, waarbij de energie vrijkomt die een ster doet stralen.

De heldere, hete jonge sterren die in deze wolk worden geboren, voeren energie toe aan het waterstofgas dat nog in de omringende nevel aanwezig is. Het gas zendt deze energie vervolgens weer uit als rood licht. Dat verklaart de smalle, rode wolk in het midden van deze foto. Zo’n object wordt een emissienevel genoemd.

Maar NGC 6559 bestaat niet uitsluitend uit waterstofgas. Hij bevat ook vaste stofdeeltjes die uit zwaardere elementen bestaan, zoals koolstof, ijzer en silicium. De blauwe vlek rechts van de rode emissienevel vertoont het licht van de pas gevormde sterren dat door de microscopisch kleine deeltjes in nevel is verstrooid – alle kanten op is weerkaatst. Een object als dit, dat door astronomen een reflectienevel wordt genoemd, lijkt blauw omdat vooral dit kortgolvige licht gevoelig is voor verstrooiing.In gebieden waar de dichtheid groot is, houdt het stof al het achtergrondlicht tegen, zoals het geval is bij de donkere plekken en kronkels linksonder en rechts op de foto. Om te kunnen zien wat zich daarachter bevindt, zouden astronomen de nevel op golflengten moeten bekijken die lang genoeg zijn om niet te worden geabsorbeerd. Op de achtergrond van de foto zijn ontelbare gelige, oudere sterren van de Melkweg te zien. Door het stof in NGC 6559 lijken sommige van deze sterren zwakker en roder dan ze in werkelijkheid zijn. Bron: European Southern Observatory.

Stuur je naam naar Mars!

Geplaatst op door Olaf van Kooten
5

Animatie van MAVEN. Credit: NASA

Het Amerikaanse ruimteagentschap NASA nodigt iedereen uit om zijn naam en een persoonlijke boodschap online te zetten. Alle namen worden op dvd gezet en meegestuurd met de nieuwe Marssonde MAVEN, die de atmosfeer van onze rode buurplaneet gaat onderzoeken. Van de persoonlijke boodschappen, die geschreven moeten worden in de vorm van een haiku, gaan er maar drie mee.Vanaf 15 juli kan er op de inzendingen worden gestemd. MAVEN is de eerste ruimtesonde die tot taak heeft om de hogere delen van de atmosfeer van Mars te onderzoeken. Daarbij moet onder meer de vraag worden beantwoord hoe de planeet in de loop van zijn geschiedenis het grootste deel van zijn atmosfeer is kwijtgeraakt. De lancering van MAVEN staat gepland voor november van dit jaar.

Bron: Astronieuws.nl.

Marsmeteorieten worden snel aangetast door “aardse” verwering

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

Credit: NASA

Een team van wetenschappers heeft een Marsmeteoriet bestudeerd, in een poging om te achterhalen of de omstandigheden op Mars geschikt zijn geweest voor leven. Helaas heeft het team dit mysterie niet kunnen oplossen. De Marsmeteoriet bleek namelijk lang genoeg op aarde te hebben gelegen, om te zijn aangetast door “aardse” verweringsprocessen.

De meteoriet in kwestie is in 2003 ontdekt op Antarctica. Na bestudering is gebleken dat een flink deel van de “informatie” die de meteoriet zou kunnen bevatten over de Rode Planeet is uitgewist op aarde. Immers: als een steen bewijs bevat dat het is aangetast door water, is dat dan op Mars of op aarde gebeurd? Zo blijkt dat Marsmeteorieten niet persee een geschikte “inkijk” kunnen leveren op de omstandigheden op Mars.

De resultaten zullen worden gebruikt om bij onderzoek van andere Marsmeteorieten beter onderscheid te kunnen maken tussen de verweringsprocessen die al op Mars hebben plaatsgevonden en de latere aardse invloeden.

Bron: Michigan State University

Mei-gallerij: Komeet PanSTARRS en het Andromedastelsel

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Credit: P-M Heden / Clearskies.se / The World at Night

Is ’t geen fantastische foto? Een poosje terug stonden ze gebroederlijk naast elkaar – of is ’t nou gezusterlijk? – komeet Pan-STARRS en het Andromedastelsel (M31), daar in ’t midden boven de horizon. Gemaakt door astrofotograaf P.H. Hëden uit Tánndalen, Zweden. Bron: Space.com.