Maandelijks archief: juli 2013

Marsrover al halverwege nieuwe bestemming

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden
Botany Bay

Botany Bay gezien door Opportunity, met aan de horizon Solander Point. credit: NASA/JPL-Caltech

De ‘andere’ Marsrover (namelijk Opportunity) is al halverwege z’n volgende bestemming. Het Marskarretje heeft nog 800 meter te gaan om z’n reis van 2 kilometer te voltooien. Opportunity is zes weken geleden vertrokken van een gebied dat “Cape York” is gedoopt, alwaar de rover 22 maanden heeft doorgebracht. De rover is onderweg naar een gebied dat Solander Point is genoemd. Beide gebieden maken deel uit van de kraterwand van de 22 kilometer brede Endeavour Crater. Een vlakker gedeelte dat Botany Bay wordt genoemd scheidt Cape York van Solander Point. Botany Bay heeft eigenschappen die het zeer geschikt maakt voor Opportunity om het te doorkruisen. Solander Point steekt een eind boven Botany Bay uit, waardoor het een zeer zichtbaar doelwit vormt voor het Opportunity-team. De nieuwe bestemming heeft een mooie dwarsdoorsnede van meerdere rotslagen – prima onderzoeksmateriaal voor Opportunity. Daarnaast bevat Solander Point een noordelijk wijzende helling, waardoor het een ideale plaats vormt voor Opportunity om de komende Marswinter te overleven. Bron: NASA.

Nieuw telescoop-instrument zorgt voor verbluffende foto’s

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

Credit: Gemini Observatory

Een uniek, nieuw instrument aan boord van de Gemini South-telescoop zou wel eens voor een revolutie kunnen zorgen. Het instrument wordt gebruikt om de verstorende invloed van de aardatmosfeer te compenseren, waardoor een beeldkwaliteit bereikt kan worden dat normaal gesproken alleen mogelijk is met een ruimtetelescoop. Vandaag zijn de eerste ultrascherpe foto’s van het instrument gepubliceerd en de resultaten zijn spectaculair te noemen. Het systeem is meer dan tien jaar in ontwikkeling geweest. Het is niet het eerste systeem dat gebruik maakt van adaptieve optiek, maar wel het eerste systeem met een techniek aan boord dat multi-conjugate adaptive optics wordt genoemd, waarmee de adaptieve optiek naar een geheel nieuw niveau wordt getild. Het nieuwe systeem, dat GeMS wordt genoemd, is zo’n 10 tot 20 keer efficienter dan eerdere systemen.Astronomen hebben het systeem voor het eerst mogen uittesten en ze zijn bijzonder onder de indruk “Wat we hebben gezien gaat veel verder dan alles wat we momenteel tot onze beschikking hebben, zowel in de ruimte als op de grond”, aldus het hoofd van het National Optical Astronomy Observatory. Zoals gezegd, zijn zeven foto’s vrijgegeven, die de mogelijkheden van GeMS laten zien. Tot de foto’s behoren sterrenclusters, stervormingsgebieden en interacterende sterrenstelsels. Bron: Phys.org.

De trailer van de IMAX©-film In Saturn’s Rings

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: Stephen van Vuuren, taken from video.

April 2014 zal ‘ie wereldwijd in alle IMAX® theaters draaien, maar hieronder hebben we alvast de fantastische trailer voor je van In Saturn’s Rings, de 4K film van de in Zuid-Afrika geboren Stephen van Vuuren, welke eerst nog door het leven ging als Outside In. De film is gemaakt van meer dan een miljoen echte foto’s van objecten binnen en buiten het zonnestelsel, echte foto’s in de zin van niet bewerkt op de computer met CGI. De foto’s zijn gemaakt door meer dan 25 ruimtemissies, onder andere van de Cassini sonde die om de planeet Saturnus draait. Hier de trailer van In Saturn’s Rings, o.a. met muziek van de DJ’s Tiësto en Ferry Corsten. Kijken!!

Bron: It’s OK to be Smart.

Posities planeten tonen weinig donkere materie in het zonnestelsel aan

Geplaatst op door Arie Nouwen
7

Volgens de laatste inzichten zijn de sterrenkundigen van mening dat 4,9 procent van het gehele heelal uit normale materie bestaat, donkere materie is goed voor 26,8 procent en de rest (68,3%) wordt gevormd door donkere energie. Alleen naar materie kijkend zou 80% van onze Melkweg uit donkere materie bestaan, de overige 20% uit gewone materie. Op basis hiervan zou je denken dat ons eigen zonnestelsel ook doordrenkt moet zijn met donkere materie en dat heeft al eens geleid tot een schatting van het aantal botsingen van deeltjes donkere materie met een menselijk lichaam tussen de 10 per jaar en één per minuut – iets waar je gelukkig totaal niets van merkt.De twee Russische sterrenkundigen Nikolay Pitjev en Elena Pitjeva (Universiteit van St. Petersburg) denken dat de aanwezigheid van donkere materie wel degelijk merkbaar moet zijn: niet op ons menselijk lichaam, maar wel op de banen van de planeten in ons zonnestelsel, dankzij de gravitationele invloed van donkere materie. Vandaar dat het tweetal de archieven in is gedoken en de exacte posities van de planeten aan de hemel sinds 1910 op een rijtje heeft gezet, 677.000 posities in totaal (zie afbeelding).

Credit: NASA

De uitkomst is verrassend: ze konden geen merkbaar effect uit de gegevens halen. Ze denken dat de hoeveelheid donkere materie binnen de baan van de planeet Saturnus in ieder geval kleiner is dan 1,7 x 10-10 zonsmassa, da’s ongeveer de massa van een grote planetoïde. En da;s best vreemd, want als er vier keer zo veel donkere materie in de Melkweg is als gewone materie, waarom zie je die verhouding dan niet in ons zonnestelsel? Bron: Technology Review.

Namen bekend gemaakt van kleinste Plutomanen

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

Credit: NASA/ESA/M. Showalter, SETI Institute

De namen van de twee kleinste maantjes van Pluto, die voorheen door het leven gingen als “P4” en “P5”, zijn bekend gemaakt. P4 is Kerberos gedoopt, naar de driekoppige hond uit de Griekse mythologie. P5 zal voortaan Styx genoemd worden, naar de mythologische rivier die de scheiding vormt tussen de wereld der levenden en het dodenrijk. De overige drie manen van de ex-planeet staan bekend als Charon, Nix en Hydra. De namen van al deze objecten houden verband met de Onderwereld van de Griekse (en Romeinse) mythologie.

Kerberos en Styx zijn respectievelijk in 2011 en 2012 ontdekt door de Hubble-ruimtetelescoop. Beide maantjes zullen bestudeerd worden door de New Horizons missie, die momenteel onderweg is naar Pluto. De namen zijn gebaseerd op de resultaten van een internetpoll, waar bijna 500.000 mensen gebruik van hebben gemaakt.

Kerborus is de Griekse vorm van de naam Cerberus, dat als tweede eindigde in de stemming. Styx was de derde in rij. De meest populaire suggestie was Vulcan, gebaseerd op een suggestie van Star Trek-acteur William Shatner. Vulcan is de naam van de thuisplaneet van Mr. Spock. De internationale astronomische unie heeft deze naam serieus in overweging genomen, aangezien het ook een connectie met de Griekse mythologie heeft. Helaas heeft de naam weinig te maken met de Onderwereld, waardoor dit voorstel is verworpen.

Bron: SETI

Gigantische krater op Antarctica ontdekt

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

Credit: NASA/David Pape/Wikipedia

Wetenschappers hebben een enorme krater onder de dikke ijslaag van het Antarctische oppervlak gevonden. Deze is mogelijk een aantal jaar geleden ontstaan door een kolossale overstroming, ongeveer drie kilometer onder het ijs. Dat meldt het Europese ruimtevaartagentschap ESA. Ver onder de dikke Antarctische ijslaag liggen meren van zoet water die geen directe verbinding met de oceaan hebben. Deze meren zijn voor wetenschappers van groot belang om de dynamiek van ijs en de watertransport onder het bevroren oppervlak te begrijpen.Europese wetenschappers hebben nieuwe metingen van de CryoSat (een wetenschappelijke aardobservatiesatelliet van ESA) en oude gegevens van NASA’s ICESat (Ice, Cloud, and Land Elevation Satellite) gecombineerd om de grote krater onder het ijs in beeld te brengen. Hierdoor konden zij ook de omvang van de overstroming bepalen.

Credit: NASA

Van 2007 tot 2008 is ruim zes kubieke kilometer water weggestroomd uit het meer (dat is vergelijkbaar met de hoeveelheid water in het Loch Ness-meer in Schotland). Daarmee is het de grootste overstroming in zijn soort. Op het hoogtepunt van de overstroming zou het water met een snelheid van 160 kubieke meter per seconde zijn weggestroomd. Sinds eind 2008 lijkt het meer zich weer bij te vullen, alleen zes keer zo langzaam als dat het leegliep. Volgens de wetenschappers kan het decennia duren voordat het weer op het oude peil is. Tot nu toe zijn ongeveer vierhonderd meren onder het Antarctische ijsoppervlak ontdekt. Iedere keer wanneer er een overstroming is, wordt het subglaciale gebied verstoord, waardoor het ijs aan het oppervlak sneller in de zee glijdt. Bron: AD.nl.

Rotsplaneten konden in vroege heelal al ontstaan

Geplaatst op door Olaf van Kooten
5

Doordat het licht van de quasar door het voorgrondstelsel reist, bevat het de vingerafdrukken van de chemische samenstelling van het voorgrondstelsel. Credit: Chano Birkelind

De eerste sterrenstelsels waren heel anders dan hun soortgenoten van vandaag de dag. In het kader van een nieuw en gedetailleerd onderzoek heeft men een jong sterrenstelsel in ongeëvenaard detail bestudeerd. Hierbij heeft men gekeken naar een aantal belangrijke eigenschappen, zoals grootte, massa, chemische samenstelling en mate van stervorming.Sterrenstelsels zijn in het jonge heelal “gegroeid” uit donkere materie en gaswolken. Gas vormt het rauwe bouwmateriaal van nieuwe sterren. Alleen in sterrenstelsels kan gas voldoende afkoelen om sterren te vormen. Gas buiten sterrenstelsels is hiervoor veel te heet. Zodra het gas is afgekoeld, neemt de dichtheid toe. Uiteindelijk is het gas compact genoeg geworden om in te storten tot een gasbol. Vervolgens doet gravitationele samentrekking het gas verhitten, totdat de noodzakelijke temperatuur voor kernfusie is bereikt – een ster is geboren. In het diepe inwendige van sterren worden nieuwe elementen gesmeed uit waterstof en helium. Hierbij moet je denken aan koolstof, stikstof, stikstof en zuurstof. Vervolgens komen deze elementen samen om zware elementen te vormen: magnesium, silicium en ijzer. Zodra de gehele kern is omgezet in ijzer, kan geen energie meer geproduceerd worden, waarna de ster sterft in de vorm van een supernova-explosie. Hierbij worden alle elementen die gesmeed zijn in het binnenste van de ster het heelal in geblazen. De zware elementen komen dan in gaswolken terecht, waaruit weer nieuwe sterren ontstaan. Op deze manier bevat iedere nieuwe generatie sterren meer en meer zware elementen.

De quasar (grote lichtvlek) en het voorgrondstelsel (links erboven). Credit: ESA/NASA/Hubble Space Telescope

Wetenschappers willen graag weten hoe snel deze “verrijking” heeft plaatsgehad. Om dit te onderzoeken heeft men een sterrenstelsel bestudeerd op een afstand van 11 miljard lichtjaar. Dit heeft men gedaan door het licht te bestuderen van een verder gelegen quasar (actief sterrenstelsels), die precies achter het voorgrondstelsel staat. Op deze manier bevat het licht van de quasar de “vingerafdrukken” van de elementen van het voorgrondstelsel. Wat blijkt? De sterren in het sterrenstelsel bevatten “al” een derde van het zuurstofgehalte van de zon. Dat betekent dat de verrijking met zware elementen heel snel moet zijn gegaan. Zo snel, dat het 11 miljard jaar geleden al mogelijk was om rotsplaneten zoals de aarde te vormen. Bron: Niels Bohr Institute.

Nieuw soort ruimtewind ontdekt

Geplaatst op door Olaf van Kooten
1

Plasma uitstroom van plasmasfeer naar magnetosfeer. Credit: ESA/ATG medialab.

Door een zorgvuldige analyse van metingen van de Europese Cluster-ruimtesondes, die onderzoek doen aan elektrisch geladen deeltjes in de omgeving van de aarde, hebben onderzoekers een zogeheten ‘ruimtewind’ ontdekt waarvan het bestaan twintig jaar geleden al werd voorspeld.

Via deze ‘ruimtewind’ verliest de plasmasfeer van de aarde ongeveer negentig ton plasma per dag. Het plasma (een gas van elektrisch geladen deeltjes, bestaande uit positief geladen atoomkernen en ionen en negatief geladen elektronen) waait met een snelheid van ca. 5000 kilometer per uur van de bovenste lagen van de aardse dampkring naar de buitenste magnetosfeer van onze planeet.

Uiteindelijk verdwijnt het plasma in de interplanetaire ruimte. De ontdekking, die vandaag gepubliceerd wordt in het vakblad Annales Geophysicae, kan mogelijk meer inzicht bieden in het gedrag van de magnetosfeer van de aarde.

Bron: Astronomie.nl

Maanstof kan grote problemen veroorzaken

Geplaatst op door Olaf van Kooten
1

maan (credit: AstroMike247)

Ruimtevaartorganisaties maken wereldwijd plannen voor de hernieuwde verkenning van de maan. Het is de bedoeling dat geavanceerde robots de weg voorbereiden voor nieuwe bemande missies. Hierbij dient wel rekening gehouden te worden met maanstof: een hardnekkige, kleverige en ongezonde substantie. Wetenschappers hebben nu bepaald op wat voor manier dit stof van invloed is op voertuigen.

Men heeft hiertoe een computermodel ontwikkeld, waarbij een gesimuleerde rover geplaatst is in een omgeving vol maanstof. De eigenschappen van dit maanstof zijn gebaseerd op monsters die zijn meegenomen door de Apollo-astronauten. Het blijkt dat dit stof overdag en ’s nachts gewillig naar beneden dwarrelt – precies waar je dit stof wilt hebben. Op de grens tussen dag en nacht gaat dit stof zich echter anders gedragen: het dwarrelt over het voertuig heen. Als gevolg hiervan dringt het stof in allerlei spleten en gaten, om grote problemen te veroorzaken met de elektronica (en de gezondheid, in het geval van een bemande missie).

Moraal van het verhaal: toekomstige maanrovers zouden een bolvormig ontwerp moeten hebben, om ervoor te zorgen dat stof altijd ervan af kan vallen. Sommige lezers zullen zich afvragen “waarom je de apparaten niet gewoon afschermt tijdens de schemering”. Het antwoord is simpel: het is op de maan 14 dagen achtereen licht en 14 dagen achtereen donker. Gevolg: de schemering duurt erg lang.

Bron: Royal Astronomical Society

Grootscheeps donkere energie-onderzoek via supernovae start augustus

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Het Cerro-Tololo Inter-American Observatorium, van waaruit DES wordt uitgevoerd. Credit: Fermilab Visual Media Services

Komende maand augustus start de Dark Energy Survey (DES), een vijfjarig onderzoek aan ver verwijderde supernovae, uitgevoerd met de 570 Megapixel Dark Energy camera (DECam), welke geïnstalleerd is op de vier meter Blanco telescoop in Chili. Die camera heeft een enorm beeldveld – 15 keer de diameter van de Volle Maan maar liefst – en daar hoopt men vele supernovae mee te ontdekken. In de proefperiode (november 2012-februari 2012) werden al 200 supernovae ontdekt. Het gaat om type Ia supernovae, welke voor sterrenkundigen vanwege hun vaste absolute helderheid als standaard afstandsmeter kunnen worden gebruikt. Dankzij die supernovae ontdekte men in 1998 dat het heelal versnelt uitdijt, een versnelling die te danken is aan de mysterieuze donkere energie, wiens afstotende werking sterker is dan de gravitatiewerking van alle massa in het heelal. De ontdekking in 1998 was gebaseerd op onderzoek aan tientallen supernovae, het DES-team van Chris D’Andrea (University of Portsmouth’s Institute of Cosmology and Gravitation) denkt er komende jaren 3500 te ontdekken en daarmee meer te weten te komen over de precieze aard van donkere energie. Wel te hopen dat de vangspiegel van de vier meter Blanco Telescoop – die ze een keertje per ongeluk hebben laten vallen – inmiddels vervangen is. 🙂 Bron: Science Daily.