Paul Bakker en ik zijn zojuist aangekomen in vakantieverblijf Grandchamps, gelegen op
Astrovacançe Grandchamps: de aankomst
3
Maandelijks archief: oktober 2013
NASA’s Marssonde MAVEN wordt ontzien bij de shutdown
NASA-medewerkers aan de slag met MAVEN in het KSC. Credit: NASA
Sinds het begin van de shutdown in de Verenigde Staten op 1 oktober j.l. zijn alle ambtenaren daar naar huis gestuurd, op enkele functies na die te maken hebben met gezondheid en veiligheid. Zoals Olaf van Kooten maandag meldde staat nu ook de Marsrover Curiosity werkloos stil op Mars, al weten we dat niet helemaal zeker, omdat… de woordvoerders thuis zitten. 🙂 Even leek de shutdown ook roet in het eten te gooien voor NASA’s toekomstige Marssonde MAVEN, die momenteel uitgebreid wordt getest in het Kennedy Space Center (KSC) in Florida. Er is een strak tijdschema voor dat testen en alles is gericht op een lancering op 18 november a.s. Ook die datum is heel strak, want het is de meest ideale datum voor de lancering van een sonde die naar Mars reist, vanwege de banen van Aarde en Mars. Dat ‘lanceervenster’ komt maar eens in de twee jaar voor, dus je begrijpt dat de shutdown voor de NASA een ramp is. Maar wat is gisteren besloten: dat voor MAVEN een uitzondering wordt gemaakt en dat de voorbereidingen verder kunnen gaan, alle betrokken ambtenaren – haha collega’s van mij dus eigenlijk – mogen weer aan de slag. Er zijn ook nog wat astro-ambtenaren die de veiligheid van het ISS daarboven waarborgen, maar de rest van de NASA, 97% van het personeel, zit thuis voor de buis. Bron: Universe Today.
Wil je ook een biertje… met maanstof?
Credit: Dogfish and ILC Dover
We hadden al Higgs bier, Vostok 4 ruimtebier en Japans ruimtebier, maar nou is er een wel heel bijzonder biertje op de markt verschenen: Celest-jewel-ale van bierbrouwer Dogfish Head uit het Amerikaanse Delaware. Wat het zo bijzonder maakt? Nou simpel, dat er maanstof in zit! 😯 Yep, niet gelogen echt maanstof. Via het ILC Dover bedrijf dat in de buurt zit van de brouwerij en dat ruimtepakken voor astronauten voor de NASA maakt kwamen ze in het bezit van maanmeteorieten, stukjes maansteen die na een inslag op de maan eerst in de ruimte slingerden en vervolgens na een lange omzwerving op aarde terechtkwamen. Vervolgens werd het bier met een hamer tot stof geslagen en dat stof werd in het bier verwerkt, tezamen met Duits gerst en hop. En hop het heerlijke en kosmische Celest-jewel-ale was klaar! Wat het kost? Geen idee.
Credit: Dogfish and ILC Dover
Maanstof wordt overigens ook in een andere product verwerkt: in horloges. Bron: Dogfish.
Ruimtereis is hoofdprijs nieuwe realityshow
Het Amerikaanse netwerk NBC heeft een nieuwe realityshow in voorbereiding waarbij voor de winnaar een ritje naar de ruimte klaar ligt. Het televisiestation werkt nauw samen met Richard Branson, die met zijn bedrijf Virgin Galactic vanaf volgend jaar commerciële vluchten naar de ruimte wil aanbieden.Het programma zal vermoedelijk ‘Space Race’ gaan heten, maar wanneer de eerste uitzending te zien zal zijn en wat de opzet van de show zal zijn, is nog niet bekend. ‘Dit kan een heel bijzondere ervaring worden voor iedereen die wel eens heeft gedroomd over een vlucht door de ruimte’, aldus NBC-directeur Paul Telegdy.Branson’s bedrijf Virgin is in de Mojave-woestijn, in het zuidwesten van de Verenigde Staten, druk bezig met testvluchten op 21 kilometer hoogte. Het doel is volgend jaar daadwerkelijk van start te gaan met ruimtevluchten. Het bedrijf heeft al 80 miljoen dollar in kas van 640 mensen die interesse hebben getoond voor een rit naar de ruimte. De tv-show is geweldige publiciteit voor de onderneming van Branson. Bron: ANP
Ontstaan van het leven blijkt een nog groter mysterie te zijn dan gedacht
Recent onderzoek heeft het mysterie van het ontstaan van het leven nog eens versterkt. Het blijkt namelijk dat de huidige modellen van de leefbaarheid van de jonge aarde tekort schieten. Met andere woorden: de jonge aarde zou helemaal niet leefbaar geweest moeten zijn! Dat komt doordat de zon destijds een stuk zwakker was dan vandaag de dag.
Het leven is op aarde ontstaan tijdens het Archeïcum, een tijdvak tussen 3,8 en 2,4 miljard jaar geleden. Als gevolg van de zwakkere zon zou onze planeet echter te koud voor leven geweest moeten zijn. Toch weten we dat dit niet het geval is geweest – deze tegenstelling staat bekend als de “zwakke jonge zon paradox”. Tijdens het Archeïcum ontving de aarde zo’n 25 procent minder zonne-energie dan vandaag de dag. Als de hoeveelheid broeikasgassen in de atmosfeer gelijk zou zijn geweest aan het huidige gehalte, dan zou onze planeet in een permanente ijstijd verkeerd hebben. We hebben echter bewijs voor het ontbreken van uitgebreide ijsafzettingen!Nou, dat kan maar één ding betekenen: de hoeveelheid aan broeikasgassen zou veel hoger geweest moeten zijn dan vandaag de dag. Maar was dat ook zo? Wetenschappers hebben berekend dat de hoeveelheid CO2 zo’n 1000 hoger geweest moet zijn om onze planeet leefbaar te houden. Helaas blijkt uit gefossiliseerde grond dat het CO2 gehalte bij lange na niet zo hoog kan zijn geweest. Er waren ook andere broeikasgassen aanwezig, zoals ammoniak en methaan, maar deze stoffen worden gemakkelijk vernietigd door het felle UV-licht van de jonge zon. Een andere theorie stelt dat de hoeveelheid stikstof in de atmosfeer het broeikaseffect kan hebben versterkt. Vandaar dat wetenschappers geprobeerd hebben het stikstofgehalte in de jonge aardatmosfeer te bepalen. Hiertoe heeft men superkleine luchtmonsters bestudeerd die gevangen zitten in waterdruppels binnen kwartskristallen. Door de hoeveelheid en de isotopische verhouding te bepalen van het stikstof en argon, kan de samenstelling van de atmosfeer achterhaald worden. Het blijkt dat de hoeveelheid stikstof in de atmosfeer tijdens het Archeïcum niet veel verschilt heeft van het huidige gehalte. Dat zadelt wetenschappers met een probleem op: hoe heeft de jonge aarde zichzelf in vredesnaam warm kunnen houden? Bron: Phys.org.
Heldere dubbelster Fomalhaut blijkt uit drie sterren te bestaan
Credit: NASA, ESA, en de Digitized Sky Survey 2.
Een internationaal team van astronomen, onder wie Matthew Kenworthy van de Leidse Sterrewacht, heeft ontdekt dat de nabije ster Fomalhaut geen dubbelster is, maar een drievoudige ster. De derde ster, die de aanduiding Fomalhaut C heeft gekregen, draait net als Fomalhaut B op zeer grote afstand om de hoofdster van het stelsel.Hun omlooptijden bedragen miljoenen jaren. Daarmee is Fomalhaut een van de wijdste drievoudige stersystemen die we kennen. Zowel Fomalhaut B als Fomalhaut C werden lang als zelfstandige sterren gezien. Fomalhaut B, ook bekend als TW Piscis Austrini, is bijna een lichtjaar van Fomalhaut A verwijderd, de rode dwerg Fomalhaut C (alias LP 876-10) zelfs meer dan drie lichtjaar. Dat ze bij elkaar horen blijkt uit het feit dat ze met dezelfde snelheid en in dezelfde richting door de ruimte bewegen. Hun afstand tot de aarde bedraagt ongeveer 25 lichtjaar. Dat de drie sterren bij elkaar blijven, is te danken aan de massa van de hoofdster, die ongeveer twee keer zo zwaar is als onze zon. Hierdoor kan hij voldoende aantrekkingskracht uitoefenen om de beide andere sterren aan zich te binden. Fomalhaut A is vooral bekend van de stofschijf die hem omgeeft. Het vreemde is dat de ster zich niet precies in het centrum van deze schijf bevindt. Ook is aan de rand van de schijf een object ontdekt – welllicht een planeet, maar misschien ook een samenklontering van puin – die in een opvallend langgerekte baan om de ster draait. Mogelijk zijn deze merkwaardigheden het gevolg van de zwaartekrachtsinvloed van de twee begeleidende sterren. Bron: Astronomie.nl.
Er zit een gat in het linker voorwiel van Marsrover Curiosity
Credit: NASA / JPL / MSSS
Op foto’s die op 2 oktober (Sol 411) door de Mars Hand Lens Imager (MAHLI) van Curiosity zijn gemaakt blijkt dat er in het linkervoorwiel van de Marsrover een gat zit. Op de detailfoto hieronder zie je door het gat zelfs een stukje Marsbodem. Kennelijk is de Curiosity over een scherpe rots gereden en is het wiel opengereten. Een probleem gaat het gelukkig niet opleveren, want de zes wielen van de Curiosity zijn zodanig gebouwd dat ze tegen een stootje kunnen en dat gaten zoals deze verder rijden niet in de weg staan.
Credit: NASA / JPL / MSSS
Aan de scheur te zien is het wiel op die plek van dun materiaal gemaakt, vergelijkbaar met blik – bij de plekken met de gaten, welke ‘morsecodes’ zijn, is dikker materiaal gebruikt. Had men die wielen in z’n geheel niet wat steviger kunnen maken, hoor ik jullie al zeggen. Yep, had gekund. Alleen was de Curiosity dan veel zwaarder geworden en bij dit soort voertuigen telt iedere gram. En zoals gezegd, de wielen zijn er op gebouwd met dit soort gaten te functioneren, sterker nog, het schijnt dat de Curiosity nog zou rijden als ‘ie vierkante wielen zou hebben. Kortom, niks aan het handje. 😀 :bron: Bron: Planetary Society.
Moonbounce en hersengolven in de kunst
Vandaag hebben Daniela de Paulis – Astroblog-auteur en visueel kunstenaar – en Jan van Muijlwijk – als CAMRAS radioamateur betrokken bij de radiotelescoop van Dwingeloo – beiden een lezing gehouden bij ASTRON, het Nederlandse instituut voor radiosterrenkunde, over ‘moonbounce en hersengolven in de kunst’. Daniela heeft het Moonbounce-project jaren terug opgezet, waarbij beelden met behulp van de radiotelescoop van Dwingeloo naar de maan worden gestuurd en daar worden teruggekaatst. Die gereflecteerde beelden worden opgevangen door dezelfde telescoop, maar dan zit er een flinke portie kosmische ruis in de foto’s. Dit keer heeft ze samen met van Muijlwijk een nieuw idee omarmd: om in het kader van een artistiek en technologisch avontuur hersengolven van iemand de ruimte in te sturen. Op de afbeelding hierboven zie je bovenaan een van de maan teruggekaatst lichtspectrum, inclusief ruis, daaronder een EEG (electroencephalograph) van iemands alfa-hersengolven (credits Daniela de Paulis resp. Hugo Gamboa). Hieronder een foto van Daniela, ASTRON-directeur Mike Garrett en helemaal rechts Jan Van Muijlwijk tijdens hun presentatie.
Bron: ASTRON.
Hoe hoog is het noorderlicht eigenlijk?
De meeste lezers van AstroBlogs zullen nooit de kans gehad hebben om het noorderlicht mee te maken, écht mee te maken. Dus niet een beetje rode gloed aan de horizon (wat we in Nederland wel vaker hebben), maar echt knetterende gordijnen van sprookjesachtig licht boven je hoofd. Degene die het geluk gehad hebben om dit wél mee te maken, hebben zich wellicht afgevraagd hoe hoog die dansende lichten eigenlijk zijn. Het is immers bij alle luchtverschijnselen lastig om afstanden te schatten!
Gelukkig blijkt er een manier te zijn om de hoogte van het noorderlicht te bepalen. Een groep wetenschappers hebben hiertoe gebruik gemaakt van een simpele techniek. Ze hebben twee digitale camera’s geplaatst in Alaska, met een onderlinge afstand van acht kilometer. Vervolgens hebben ze een oude sterrenkundige vriend toegepast: parallax.Parallax het schijnbare verschil in de positie van een object wanneer het onder een verschillende hoek wordt bekeken. Door de parallax van de linker- en rechterfoto’s te gebruiken, kan de afstand berekend worden door middel van een driehoeksmeting. Hoewel dit vaker is gedaan bij het noorderlicht, is het nooit eerder gedaan met digitale camera’s.
Het noorderlicht gezien door twee verschillende camera’s, op een onderlinge afstand van 8 kilometer. Credit: Ryuho Kataoka et al
Oh, wat die hoogte dan is? Wel, het noorderlicht vindt plaats op een hoogte van 90 tot 400 kilometer – oftewel, in het gebied dat officieel als “de ruimte” wordt beschouwd, maar wat desondanks dicht genoeg is om moleculen te laten reageren met de zonnewind, waardoor het kleurrijke schouwspel gevormd wordt. Lees het volledige hier onderzoek in Annales Geophysicae. Bron: Universe Today.
Een planetaire nevel met een mysterie in z’n centrum
Credits: Bruce Balick, Howard Bond, Raghvendra Sahai, their collaborators, and NASA.
Van de Kattenoognevel tot de Eskimonevel, planetaire nevels behoren tot de meest fotogenieke objecten in het universum. Deze restanten van sterren (met een ongelukkig gekozen naam) ontstaan wanneer een stervende ster z’n buitenlagen het heelal in blaast. Planetaire nevels kunnen echter zeer uiteenlopende vormen hebben, waardoor ze een complexe structuur en geschiedenis moeten hebben.
Wetenschappers hebben recent voorgesteld dat de meest exotische vormen niet het resultaat zijn van één, maar van twéé sterren in het centrum. Het is de interactie tussen de voorganger-ster en de binaire begeleider dat verantwoordelijk is voor de vorm van de resulterende planetaire nevel. De archetypische planetaire nevel is bolvormig – de meeste planetaire nevels hebben echter een asymmetrische en complexe structuur.Een voorbeeld van een dergelijke planetaire nevel is LoTr 1, dat twee sterren in z’n centrum heeft: een zwakke, hete witte dwergster en een koele, grote reuzenster met een snelle rotatie. Deze nevel vertoont overeenkomsten met vier andere planetaire nevels (Abell 65, Abell 70, WeBo1 en LoTr 5) die allemaal een binaire ster in het centrum hebben.Deze vier nevels hebben nog een gezamenlijk eigenschap gemeen: de begeleider blijkt steeds een bariumster te zijn, een koele reuzenster met opvallend veel barium. Voordat de planetaire nevel gevormd wordt, haalt de voorganger-ster een overschot aan barium uit z’n binnenste, om dit vervolgens uit te stoten in de vorm van een bariumrijke sterrewind, die vervolgens op de begeleider valt.
LoTr 1 with a binary central star system and two slightly elongated shells, with ages of 17 and 35 thousand years. Credit: Tyndal et al.
Nadat de voorganger-ster z’n envelop heeft weggeblazen zal deze veranderen in een witte dwerg, terwijl de begeleider zal veranderen in een bariumster. Een reeks van waarnemingen heeft echter uitgewezen dat deze vlieger niet opgaat voor LoTr 1. Hoewel deze nevel inderdaad een dubbelster in z’n centrum herbergt, blijkt de begeleider géén bariumster te zijn. Dat betekent dat we op het gebied van planetaire nevels nog een flink hiaat in onze kennis hebben. Het feit dat de begeleider geen bariumster is, lijkt te suggereren dat er weinig massaoverdracht heeft plaatsgehad tussen de voorganger-ster (nu de witte dwerg) en de begeleider. Het feit dat de begeleider een zeer snelle rotatie heeft, vormt dan weer een sterke aanwijzing dat juist wél massaoverdracht heeft plaatsgevonden. Blijkbaar heeft de voorganger-ster materiaal gedumpt op z’n begeleider voordat het barium is “opgegraven” vanuit het inwendige. Als dat klopt, dan zal hier bewijs voor gevonden moeten worden in de eigenschappen van de witte dweg. De wetenschappers proberen dit nu te detecteren.Het volledige artikel verschijnt binnenkort in de Monthly Notices of the Royal Astronomical Society en is hier te downloaden. Bron: Universe Today.