Maandelijks archief: oktober 2013

Supervulkanen op Mars ontdekt?

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden
Oxus Patera kandidaat supervulkaan

Credit: ESA/Mars Express/Freie Universitat Berlin/Google

Supervulkanen hebben Mars ooit bedekt met een dikke aslaag die zich uitstrekte tot de evenaar, waarbij de afzettingen gevormd zijn die door Curiosity en Opportunity zijn waargenomen, zo wordt gesuggereerd in een nieuwe studie. Wetenschappers vermoeden namelijk dat de onregelmatige kraters in Arabia Terra (in het noorden van Mars) feitelijk de restanten zijn van enorme vulkanen die lang geleden zijn uitgebarsten.Het ontdekken van supervulkanische structuren op Mars zou onze kijk op het vulkanisme op de Rode Planeet fundamenteel kunnen veranderen. De meeste vulkanen op Mars zijn makkelijk te herkennen aan hun schildvormige structuur, vergelijkbaar met de vulkanen op Hawaii. Dit zijn echter relatief jonge structuren en wetenschappers hebben zich altijd afgevraagd waar de oeroude vulkanen gebleven zijn. Het is mogelijk dat deze oervulkanen heel explosief zijn geweest en structuren gevormd hebben die vergelijkbaar zijn met die in Arabia Terra.http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=7f0mh-Fimk4Aangezien sommige wetenschappers denken dat de korst van Mars vroeger dunner is geweest dan vandaag de dag, dan zou het magma kunnen zijn uitgebarsten voordat de gassen zijn vrijgekomen in de korst. Dat heeft flinke implicaties voor de atmosferische samenstelling (én de potentiële leefbaarheid) van de jongere planeet Mars!Het volledige onderzoek kun je teruglezen in Nature. Bron: Universe Today.

Marssonde MRO heeft met z’n HiRISE camera komeet ISON gefotografeerd

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

credit: NASA/JPL/University of Arizona

De Amerikaanse Marssonde Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) is er in geslaagd om met z’n High Resolution Imaging Science Experiment (HiRISE) camera de komeet ISON te fotograferen! De fotoreeks hierboven werd op 29 september gemaakt, twee dagen voor de kortste nadering tussen Mars en komeet ISON. De afstand tussen de komeet en planeet bedroeg toen 12,8 miljoen km, maandag was dat 10,5 miljoen km. Met de HiRISE zijn ook op 1 en 2 oktober opnames van de komeet gemaakt, maar die resultaten zijn nog niet bekendgemaakt. Het is wel zo dat de komeet op die laatste twee dagen qua helderheid minder gunstig stond t.o.v. Mars, dus het kan zijn dat er helemaal niets is gezien. Op basis van de waarnemingen met HiRISE proberen de sterrenkundigen een indruk te krijgen van de afmetingen van de kern en van de mate van activiteit. Bron: HiRISE.

Komeet ISON gefotografeerd tijdens z’n nadering tot Mars

Geplaatst op door Arie Nouwen
3

Credit: Ernesto Guido, Nick Howes, Martino Nicolini/Remanzacco Observatory

Afgelopen maandag – 1 oktober 2013 – kwam komeet ISON ‘in de buurt’ van de planeet Mars, welke tot een afstand van 10,5 miljoen km werd genaderd. We weten nog niet of satellieten of rovers op Mars succesvol zijn geweest om de komeet te fotograferen [1]Ondanks het feit dat de meeste NASA-activiteiten zijn stilgelegd als gevolg van de government shutdown, hebben een aantal NASA-missies toch waarnemingen kunnen verrichten van ISON’s passage … Continue reading [Update 19.15 uur: inmiddels weten we dat wel, HiRISE heeft ‘m gefotografeerd!], maar we weten wel dat Ernesto Guido, Nick Howes en Martino Nicolini van het Remanzacco observatorium daarin geslaagd zijn. Met de 2.0-m f/10.0 Ritchey-Chretien + CCD Liverpool Telescope wisten ze de foto hierboven te maken, een stack van 20 opnames, elk met een belichtingstijd van 11 seconden. Ze wisten in detail ook nog de binnenste coma rondom de kern van komeet ISON vast te leggen:

Credit: Ernesto Guido, Nick Howes, Martino Nicolini/Remanzacco Observatory

Het drietal probeerde middels de foto’s te kijken of er behalve de staart nog meer straalstromen vanuit de kern worden geproduceerd, en op dit moment lijkt wellicht één kleine straalstroom te zijn gedetecteerd. Ze blijven komende tijd komeet ISON in de gaten houden. Op 28 november a.s. beleeft ‘ie z’n perihelium, waarbij de kortste afstand tot de zon wordt bereikt – 1,1 miljoen km boven het zonsoppervlak. Mocht ‘ie dat perihelium ‘overleven’ – d.w.z. mocht de komeet niet fragmenteren in kleine delen – dat kan ‘ie nog voor een mooi spektakel aan de hemel zorgen. Op 26 december beleeft komeet ISON de dichtste nadering tot de aarde, nog altijd een afstand van 64 miljoen km.Een astrofotograaf heeft het voor elkaar gekregen om zowel de komeet als de Rode Planeet in één beeldveld vast te leggen. Het resultaat kun je hier bekijken. Bron: Universe Today.

References[+]

References
↑1 Ondanks het feit dat de meeste NASA-activiteiten zijn stilgelegd als gevolg van de government shutdown, hebben een aantal NASA-missies toch waarnemingen kunnen verrichten van ISON’s passage langs Mars. Dat komt doordat verschillende missies geleid worden vanuit niet-overheidsorganisaties die contractors zijn van NASA. Zo wordt de Mars Reconnaissance Orbiter bestuurd wordt vanuit het Jet Propulsion Laboratory, dat onderdeel vormt van het California Institute of Technology.

Jong sterrenstelsel wordt voortdurend gevoed door koud gas

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

credit: MPIA / G. Stinson / A. V. Macciò.

Astronomen hebben stromen van koud waterstofgas ontdekt die naar een ver sterrenstelsel toe stromen en daar als grondstof voor de vorming van nieuwe sterren dienen. Zulke materiestromen zijn een belangrijk onderdeel van modellen die de hevige stervorming in de begintijd van het heelal proberen te verklaren. Ongeveer tien miljard jaar geleden – nog geen vier miljard jaar na de oerknal – produceerden sterrenstelsels meer dan honderd keer zo veel sterren als nu. Dat laat zich alleen verklaren als de gasvoorraad van deze stelsel voortdurend wordt aangevuld.Jammer genoeg laat dat ‘bijtankproces’ zich niet gemakkelijk rechtstreeks waarnemen. Dat komt niet alleen doordat de betreffende sterrenstelsels heel ver weg staan, maar ook doordat het toestromende gas in de onmiddellijke omgeving van het stelsel zo sterk is verdund, dat het bijna geen licht uitzendt. Om die verre gasstromen toch te kunnen waarnemen, zijn astronomen afhankelijk van de toevallige samenstanden van quasars – de heldere kernen van zeer verre sterrenstelsels – en sterrenstelsels-in-wording. In zeldzame gevallen schijnt het licht van zo’n quasar vanaf de aarde gezien precies door de gasstroom van het voorgrondstelsel heen. Daarbij absorbeert het gas bepaalde golflengten van het quasarlicht, en dit absorptiepatroon verraadt de dichtheid, chemische samenstelling en de temperatuur ervan. Op die manier heeft een internationaal team van astronomen een overtuigend voorbeeld van dit groeiscenario gevonden: een elf miljard lichtjaar ver sterrenstelsel dat de aanduiding Q1442-MD50 heeft gekregen. Het is niet voor het eerst dat dit is gelukt: nog maar drie maanden geleden maakte een ander team melding van een soortgelijke ontdekking. Maar de nieuwe ontdekking is wel completer – niet alleen is vastgesteld dat Q1442-MD50 in hoog tempo nieuwe sterren produceert, maar ook dat deze productie op gang wordt gehouden door gas dat sinds de oerknal niet wezenlijk van samenstelling is veranderd. Bron: Astronomie.nl.

Lichtzwaarden uit Star Wars kunnen werkelijkheid worden

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

Credit: Digital work by ILM

Belangrijk nieuws voor iedereen die altijd al een Jedi-ridder had willen worden. Wetenschappers hebben per ongeluk een manier ontdekt om een echt lichtzwaard te maken! Natuurkundigen zeggen dit in een artikel in het gerenommeerde tijdschrift Nature. De wetenschappers in kwestie hebben een manier gevonden om lichtdeeltjes (die normaal gesproken massaloos zijn) aan elkaar te “lijmen”, om zo een soort molecuul te maken dat zich precies gedraagt als de dodelijke wapens uit het scifi-epos Star Wars.

“De meeste eigenschappen van licht kunnen afgeleid worden van het feit dat fotonen massaloos zijn en niet interacteren”, zegt professor Lukin van Harvard University. “We hebben nu een speciaal medium gemaakt waarin fotonen dusdanig sterk op elkaar reageren, dat ze zich gedragen alsof ze massa hebben en zelfs moleculen vormen. Het is geen exacte vergelijking met lichtzwaarden, maar toch zijn er overeenkomsten. Als de fotonen met elkaar interacteren, dan drukken ze elkaar weg. De natuurkunde hierachter is vergelijkbaar met hetgeen we zien in de films”.

Volgens de onderzoekers kan het echter nog even duren voordat hun technologie werkelijk toegepast kan worden. Nog even geduld dus!

Bron: The Guardian

Oh, voor de fans (waaronder ik), nog een stukje frivoliteit 😉

Laatste antenne geleverd aan ALMA – alle 66 antennes nu actief

Geplaatst op door Olaf van Kooten
Beantwoorden

Credit: ESO/C. Pontoni

De laatste antenne voor de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) is zojuist overgedragen aan de ALMA-sterrenwacht. De 12 meter grote schotel is vervaardigd door het Europese AEM Consortium en completeert de succesvolle overdracht van in totaal 25 Europese antennes – het grootste ESO-contract tot nu toe.De antenne is de 66ste en laatste die aan de sterrenwacht wordt overgedragen. Noord-Amerika heeft 25 12-meter antennes geleverd, en Oost-Azië vier schotels van 12 meter en twaalf van 7 meter. Naar verwachting zullen alle 66 ultra-nauwkeurige radioantennes voor millimeter- en submillimetergolflengten eind dit jaar als één telescoop samenwerken. Deze array strekt zich over een afstand van maximaal zestien kilometer uit over de Chajnantor-hoogvlakte in de Atacamawoestijn in het noorden van Chili. De ALMA-sterrenwacht werd in maart 2013 officieel in gebruik gesteld door de president van Chili, Sebastián Piá±era. Die gebeurtenis markeerde de voltooiing van alle belangrijke systemen van de reuzentelescoop en de formele overgang van bouwproject naar volwaardige sterrenwacht.Met de levering van de laatste antenne is de antennebouwfase van ALMA afgerond [1]. Alle 66 antennes zijn nu beschikbaar voor wetenschappelijk onderzoek – het begin van een nieuw tijdperk van astronomische ontdekkingen. Volgens de ESO is dit een belangrijke mijlpaal voor de ALMA-sterrenwacht, omdat astronomen in Europa en elders in staat gesteld worden om de volledige stralingsgevoeligheid van de ALMA-telescoop te benutten. De overdracht van de laatste Europese antenne markeert de succesvolle afronding van het grootste ESO-contract tot nu toe. Het contract met het AEM Consortium omvatte het ontwerp, de constructie, het transport en de installatie van de 25 antennes.ALMA helpt astronomen bij de beantwoording van belangrijke vragen over onze kosmische oorsprong. De telescoop neemt het heelal waar op golflengten van een millimeter en minder. De straling in dit deel van het elektromagnetische spectrum is afkomstig van kosmische objecten die tot de koudste of de verste in hun soort behoren. Het gaat dan om koude wolken van gas en stof waarin nieuwe sterren worden geboren en verre sterrenstelsels aan de grens van het waarneembare heelal. Het heelal is nog relatief weinig onderzocht op submillimetergolflengten, omdat de telescopen niet alleen extreem droge atmosferische omstandigheden nodig hebben, zoals die op Chajnantor, maar ook grote antennes en geavanceerde detectoren. Zelfs voor zijn voltooiing is ALMA al veel gebruikt voor wetenschappelijke doeleinden, wat tot de publicatie van tal van spannende resultaten heeft geleid.

Bron: European Southern Observatory

Zonneschild James Webb Telescope bijna klaar

Geplaatst op door Olaf van Kooten
2

Op de foto is het ingeklapte zonneschild (uitgeklapt ter grootte van een tennisveld) te zien.

De James Webb Telescope (de langverwachte opvolger van de Hubble) begint steeds dichterbij z’n voltooiing te komen. Op onderstaande video wordt ingegaan op het speciale zonneschild van de telescoop, dat inmiddels bijna voltooid is. Dit schild bestaat uit vijf verschillende lagen, die ervoor zorgen dat de infrarode instrumenten van de telescoop zo koud mogelijk gehouden worden.

De vijf lagen van het zonneschild hebben ieder een eigen unieke vorm. Mede hierdoor kan de warmte-overdracht tussen iedere laag geminimaliseerd worden. Dat betekent dat Laag 1 (de buitenlaag) altijd het heetst is, terwijl Laag 5 (de binnenlaag) het koelst is, waardoor de telescoop onder een optimale temperatuur z’n werk kan doen.

Bron: NASA

Herschel en SPT vangen ‘ongrijpbaar signaal’ van de oerknal

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: ESA and the Planck Collaboration

Gebruikmakend van de Herschel infrarood-ruimtetelescoop en de South Pole Telescope (SPT) op Antartica zijn sterrenkundigen er in geslaagd om in de kosmische microgolf-achtergrondstraling, het restant van de hete oerknal waarmee 13,8 miljard jaar geleden het heelal ontstond, een soort van ongrijpbaar signaal te detecteren, de zogenaamde B-mode polarisatie. Er zijn twee soorten polarisatie in de CMB, zoals de Engelse akorting van die kosmische straling luidt, de E-mode en B-mode polarisatie. De E-mode werd al in 2002 ontdekt en is voor ons het minst interessant. De B-mode polarisatie kent twee varianten:

  • de polarisatie veroorzaakt door de gravitatielens-effecten van materie die zich tussen de bron en ons bevindt. Die bron is het moment dat de CMB ontstond, 380.000 jaar na de oerknal, het moment van ‘het laatste oppervlakte van de verstrooiing’.
  • en de polarisatie veroorzaakt door de inflatie van het heelal, minder dan een seconde na de oerknal, de zogenaamde primordiale B-mode polarisatie

Herschel en de SPT zijn er nu in geslaagd om samen in de CMB signalen van die eerste variant te detecteren. Tussen het moment dat de fotonen van de CMB 13,8 miljard jaar geleden aan hun lange reis begonnen en het moment dat ze aankwamen bij de telescopen van Herschel en SPT zijn ze talloze massarijke clusters van sterrenstelsels gepasseerd, die hun invloed hebben achtergelaten op de fotonen in de vorm van gravitatie- of zwaartekrachtslenzen, een verschijnsel dat een eeuw geleden al door Albert Einstein werd voorspeld. Die lenzen zijn in de vorm van de B-mode polarisatie gevonden, in de grafiek hieronder rechts te zien.

ESA and the Planck Collaboration

Door onderzoek aan de CMB zoals gedaan met Herschel en de SPT hoopt men uiteindelijk de tweede variant van de B-mode polarisatie te vinden, de illustere primordiale B-mode polarisatie, veroorzaakt door zwaartekrachtsgolven tijdens de inflatieperiode zeer kort na de oerknal. Volgend jaar worden de definitieve gegevens van de Planck satelliet gepubliceerd en met hoopt dat daarin aanwijzingen voor deze vorm van B-mode polarisatie te zien zullen zijn. :bron: Bron: Herschel.