Astronomen hebben een heel bijzondere komeet ontdekt. Het is een zogenaamde main belt comet, die draait in de planetoïdengordel tussen Mars en Jupiter. De omloopbaan van het object is als een planetoïde, maar het object vertoont komeetachtig gedrag. Dat is op zich niet heel bijzonder. Wat wél vrij uniek is, is het feit dat de komeet niet één, niet twee, maar zes staarten heeft! Astronomen vermoeden dat deze meervoudige staarten het gevolg zijn van een snelle en chaotische rotatie. Meer informatie kan ik nog niet geven, de ontdekking van de komeet (die door het leven gaat als P/2013 P5 (PANSTARRS)) is letterlijk zojuist bekend gemaakt 🙂 Bron: SayPeople.
computersimulatie van de Tsjeljabinsk-explosie. Credit: Andrea Carvey, Mark Boslough & Brad Carvey.
De explosie van een kleine planetoïde boven de Russische stad Tsjeljabinsk, op 15 februari van dit jaar, was niet alleen de hevigste in meer dan honderd jaar, maar ook verreweg de best gedocumenteerde. Het verschijnsel is op honderden video’s vastgelegd en met tal van instrumenten gedetecteerd. De tijdschriften Nature en Science presenteren deze week de wetenschappelijke oogst die dat heeft opgeleverd.In Nature doet een team van Tsjechische en Canadese wetenschappers verslag van hun analyse van de omloopbaan die de ruwweg 19 meter grote planetoïde volgde. Deze blijkt sterke overeenkomsten te vertonen met de baan van een andere planetoïde die regelmatig in de buurt van onze planeet komt: de ruim twee kilometer grote aardscheerder 86039 (1999 NC43). Mogelijk was het object dat op een hoogte van dertig kilometer boven Tsjeljabinsk uit elkaar spatte een losgeslagen brokstuk van deze aardscheerder.In een tweede Nature-artikel presenteert een breed internationaal team, met o.a. Lá¤slo Evers en Pieter Smets (beiden KNMI en TU Delft), een schatting van de totale hoeveelheid energie die bij de explosie vrijkwam: het equivalent van de explosie van 500 kiloton TNT. Hun analyse van het verloop van de explosie laat zien dat de daarmee gepaarde drukgolf minder hevig was dan de meest gebruikte modellen voorspellen. Daar staat tegenover dat uit een nieuwe analyse van infrageluidmetingen die in de periode 1994-2013 zijn verzameld blijkt dat er tien keer zo vaak objecten met afmetingen groter dan tien meter de aardatmosfeer binnendringen dan tot nu toe werd aangenomen. Een explosie van het kaliber Tsjeljabinsk of groter treedt gemiddeld ongeveer eens in de tien jaar op.Ook de publicatie in Science is het resultaat van een groot internationaal onderzoek, met Nederlandse bijdragen van Lá¤slo Evers en Jacob Kuiper (KNMI) en Peter Jenniskens (SETI Institute, NASA Ames). Daarin wordt onder meer vastgesteld dat de brokstukken die rond Tsjeljabinsk zijn gevonden gewone chondrieten zijn – het meest voorkomende soort meteorieten dat op aarde wordt aangetroffen. Op basis van videobeelden heeft dit team berekend dat het object dat de aardatmosfeer binnenkwam een snelheid van ruim 19 kilometer per seconde had – iets sneller dan eerdere schattingen aangaven.Naar schatting driekwart van het object is hoog in de atmosfeer verdampt en het overige kwart verpulverde grotendeels tot stof. Slechts een minieme fractie – minder dan 0,05 procent oftewel ongeveer 5000 kilogram – is in de vorm van meteorieten op aarde terechtgekomen. Het grootste exemplaar, met een gewicht van ongeveer 650 kilogram, is in oktober van de bodem van het Tsjerbakoelmeer opgevist. Bron: Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie.
Begin oktober waren we met een groep Huygensleden een week in de Provence om daar een week van de sterrenhemel te genieten. Deze foto met stersporen is daar genomen vanaf het balkon van Grand Champ. Nou ja, het is niet
Vandaag is het precies vijftig jaar geleden dat de zeer vruchtbare relatie tussen ESO en Chili tot stand kwam die zowel de Europese als de Chileense astronomie in staat stelde om haar wetenschappelijke, technologische en culturele grenzen te verleggen. Op 6 november 1963 werd het eerste verdrag tussen de European Southern Observatory (ESO) en de regering van Chili, deConvenio, getekend. Dat gaf ESO toestemming om haar telescopen onder de buitengewoon heldere Chileense hemel te plaatsen. ‘De samenwerking met Chili heeft bewezen solide en duurzaam te zijn. ESO vormt een wetenschappelijke en culturele brug tussen Chili en Europa; zij opent de deur naar de toekomst en biedt Chili, de ESO-lidstaten en zeker ook de wetenschap en de technologie in het algemeen grote voordelen,’ zegt Tim de Zeeuw, directeur-generaal van ESO.
De Zwitserse 1,2-meter Leonhard Euler-telescoop (voor) en de 3,6-meter ESO-telescoop (achter) van de ESO-sterrenwacht op La Silla. La Silla, een berg in het zuidelijke deel van de Atacamawoestijn, is ESO’s oudste waarnemingslocatie in Chili. De sterrenwacht ligt 2400 meter boven zeeniveau en kent uitstekende waarnemingsomstandigheden. Credit:ESO/S. Lowery
De eerste ESO-telescoop, met een spiegel van één meter, werd in 1966 geïnstalleerd en de sterrenwacht op La Silla – de eerste ESO-sterrenwacht – werd op 25 maart 1969 opengesteld door de president van Chili. In de loop van de jaren werden op deze uitstekende locatie de 3,6-meter telescoop, de New Technology Telescope en enkele kleinere telescopen gebouwd. Deze technologische ontwikkelingen baanden de weg voor wat de volgende ESO-faciliteit in Chili zou worden: de Paranal-sterrenwacht. De sterrenwacht op Paranal, die op 5 maart 1999 officieel in gebruik werd genomen, is de thuisbasis van de Very Large Telescope (VLT). Het is de meest geavanceerde optische/infrarood-sterrenwacht ter wereld en de plek waar enkele van de belangrijkste astronomische resultaten zijn verkregen. Het is ook de locatie van twee van de krachtigste surveytelescopen ter wereld: VISTA en de VST.
De Very Large Telescope (VLT) op Paranal is ESO’s vlaggenschip in de Atacamawoestijn in het noorden van Chili. Credit:Dave Jones/ESO
Onlangs heeft ESO, samen met partners in Noord-Amerika en Oost-Azië, en in samenwerking met Chili, de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) gebouwd – het grootste astronomische project ter wereld. ALMA, die op de Chajnantor-hoogvlakte staat, bestaat uit 66 millimeter/submillimeterantennes en is op 13 maart 2013 in gebruik gesteld door de president van Chili, Sebastián Piá±era. ‘ESO is uitgegroeid tot een belangrijk instrument voor de opleiding van nieuwe generaties wetenschappers in Chili en Europa. Dit heeft ons in staat gesteld om de banden tussen onze gemeenschappen aan te halen: de verschillende samenwerkingscommissies die tussen ESO en Chili bestaan zijn daar duidelijke voorbeelden van. Niet alleen op wetenschappelijk niveau, maar ook op het gebied van cultuur en onderwijs,’ zegt Fernando Comerón, ESO-vertegenwoordiger in Chili.
Een kleine groep antennes van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) op de Chajnantor-hoogvlakte in het noorden van Chili. Dit is de derde ESO-sterrenwacht. Credit:ESO
Als thuisland krijgt Chili voorrang bij het aanvragen van waarnemingstijd bij de telescopen van ESO, waarmee Chileense astronomen toegang hebben tot enkele van de meest geavanceerde waarnemingsfaciliteiten ter wereld. In de nabije toekomst zal de relatie tussen ESO en Chili nog verder worden versterkt. Een week geleden heeft president Piá±era de wettelijke documenten overhandigd die de overdracht van het land rond Cerro Armazones aan ESO regelen (zie eso1345). Cerro Armazones wordt de thuisbasis van het volgende ESO-project: de European Extremely Large Telescope – ‘het grootste oog op de hemel’. Om dit gouden jubileum met de Chileense bevolking te vieren, organiseren ESO en de ambassades van haar lidstaten een reeks culturele evenementen. Informatie daarover is hier beschikbaar. Verder heeft ESO verschillende Chileense autoriteiten, ambassadeurs en vertegenwoordigers van de lidstaten en de wetenschappelijke gemeenschap in Chili uitgenodigd voor een speciale ontvangst op 8 november 2013. Bron: ESO.
Twee fases uit een simulatie van een witte dwergster die door een tussenmaat zwart gat uit elkaar getrokken wordt. De kleuren in deze figuur geven de hoeveelheid gas van de uit elkaar getrokken ster weer, waarbij geel de grootste hoeveelheid gas weergeeft en zwart de minste. Het zwarte gat is te herkennen aan het kleine witte cirkeltje op de positie 0,0. De x- en y-assen geven de afstand tot het zwarte gat in honderdduizenden kilometers. Credit: Stephan Rosswog et al.
Bij de rand van het nabije melkwegstelsel Messier 86 hebben sterrenkundigen een vreemde röntgenflits waargenomen. Deze flits is zeer waarschijnlijk veroorzaakt door een zeldzaam kosmisch ongeval, waarbij een kleine ster uit elkaar getrokken is door een middelgroot zwart gat. De ontdekking lijkt het gebrek aan bewijsmateriaal voor het bestaan van middelgrote zwarte gaten te gaan verhelpen.Het door Peter Jonker en zijn team (SRON, Radboud Universiteit Nijmegen) onderzochte signaal in het röntgenlicht laat eerst twee kleine uitbarstingen zien met een tussenpoos van 4000 seconden. Weer 4000 seconden later neemt de hoeveelheid licht opeens toe met een factor 100, om daarna geleidelijk af te nemen. Dit lijkt sterk op het signaal dat voorspeld wordt wanneer een ’tussenmaatje’ uit de familie van zwarte gaten een witte dwerg (het overblijfsel van een ster als onze zon) uiteenrijt.De periode van 4000 seconden komt overeen met de tijd die het materiaal van de verscheurde ster erover doet om één keer rond een zwarte gat te draaien dat tienduizend keer zo zwaar is als de zon. Dit soort middelgrote zwarte gaten – er zijn al wel veel lichtere en superzware zwarte gaten ontdekt – kunnen vroeg in het heelal zijn ontstaan uit de eerste generatie van supersterren. De ruimte rond melkwegstelsels zou er dan vol mee moeten zitten, maar tot nu toe was er geen sterk bewijs voor de aanwezigheid van deze tussenmaat. De ontdekking van Jonker en zijn team lijkt dat gebrek aan bewijsmateriaal te gaan verhelpen. Jonker: “Waarschijnlijk is dit het topje van de ijsberg, want we hebben nog meer van dit soort vreemde röntgenflitsen gevonden. Aidan Glennie, promovendus in Oxford, werkt met mij aan een onderzoek aan twee vergelijkbare signalen uit andere melkwegstelsels. Aangezien de kans dat zo’n zwart gat een ster vangt en uiteenrijt uiterst klein is, betekent dit dat er waarschijnlijk vele middelgrote zwarte gaten zijn. “Hoe meer middelgrote zwarte gaten we vinden, hoe meer het voor de hand ligt dat superzware zwarte gaten ontstaan uit het samensmelten van deze middelgrote zwarte gaten. Met name de aanwezigheid van superzware zwarte gaten in het vroege heelal is bij het ontbreken van de middelgrote zwarte gaten lastig te verklaren.Het samensmeltingsproces zelf is in de toekomst hopelijk ook waar te nemen met de LIGO-Virgo en eLISA-faciliteiten. Astronomen hopen daarmee de zwaartekrachtsgolven te meten die twee samensmeltende middelgrote zwarte gaten uitzenden. Ook kunnen astronomen wellicht de eigenschappen van de sterk vervormde ruimte-tijd vlak bij het zwarte gat vergelijken met de voorspellingen van Einstein. Dit omdat een witte dwerg pas heel dicht bij het zwarte gat wordt verscheurd. Bron: SRON.
China heeft ons een zeldzame inkijk gegeven in het supergeheime ruimtevaartprogramma van de Aziatische grootmacht. Gisteren werd een model tentoongesteld van de maanrover die eind dit jaar gelanceerd zal worden. De maanrover vormt onderdeel van het ambitieuze ruimtevaartprogramma van Beijing, dat verwikkelt is in een heuse space race met andere Aziatische mogendheden.
De goudkleurige rover, met zes wielen en vleugelachtige zonnepanelen, werd onder grote belangstelling onthuld op de China International Industry Fair en Shanghai. Het tonen van de maanrover gebeurde (waarschijnlijk niet toevallig) op dezelfde dag als de lancering van een Marssonde door de grote concurrent, India. Het is de bedoeling dat de rover begin december gelanceerd zal worden met een Long March 3B raket.
De Chinese maanverkenner heeft een autonoom navigatiesysteem en geavanceerde wielen, die speciaal ontwikkelt zijn voor maximale grip op het poederachtige maanoppervlak. De rover kan hellingen tot 30 graden beklimmen en heeft een maximale snelheid van 200 meter per uur. De naam van peperdure ruimtespeeltje is nog niet bekend, maar zal volgens geruchten “Zoekende Droom” zijn.
Science fiction films worden soms bekritiseerd door de aanwezigheid van geluid in de ruimte (bijvoorbeeld bij een explosie). Een oud gezegde luidt niet voor niets dat “in de ruimte niemand je kan horen”. Maar als dat waar is, waarom zei de natuurkundige Don Gurnett tijdens een recente persconferentie dat hij het “geluid van de interstellaire ruimte” had gehoord?
Het blijkt dat de ruimte geluid kan maken – als je weet hoe je moet luisteren.
Op de persconferentie werden plasmagegevens omgezet in geluid. Dit geluid vormde het onweerlegbare bewijs dat de Voyager 1 ruimtesonde de heliosfeer heeft verlaten. De heliosfeer is een enorme magnetische bel rondom de zon (en planeten). Feitelijk is de heliosfeer de magnetosfeer van de zon, maar dan opgeblazen tot gigantische proporties als gevolg van de zonnewind. Buiten de heliosfeer bevindt zich de interstellaire ruimte, het domein van de sterren [1]De elektromagnetische interstellaire ruimte, welteverstaan! De zwaartekracht van de zon strekt zich veel verder uit dan de heliosfeer – pas een lichtjaar van de zon eindigt de invloed van onze … Continue reading.
Hoe dan ook, na jaren van anticipatie heeft Voyager 1 eindelijk de elektromagnetische grens van het zonnestelsel doorkruist. Wetenschappers weten dit zeker: ze hebben het gehoord! Strikt gesproken detecteert het plasmagolf-instrument van Voyager 1 natuurlijk geen geluidsgolven. In plaats daarvan detecteert het elektronengolven binnen het geioniseerde gas (plasma) dat de ruimtesonde doorkruist. Geen mens kan deze golven horen, hoewel ze voorkomen op audiofrequenties, tussen de paar honderd en paar duizend Hertz. We kunnen de gegevens wél door een luidspreker afspelen en dan goed luisteren. De toonhoogte en golflengte kan ons iets vertellen over de dichtheid van het plasma rondom de ruimtesonde.Toen Voyager1 zich nog binnen de heliosfeer bevond, waren de tonen laag, rond de 300 Hz (typisch voor plasmagolven die door de zonnewind bewegen). Buiten de grens is de golflengte gesprongen naar hogere waardes, tussen de 2 en 3 kHz, overeenkomend met de hogere dichtheid van het interstellaire medium. Deze overgang klonk Gurnett als muziek in de oren! Deze muziek klinkt ongeveer zo – het geluid van de interstellaire ruimte!
De elektromagnetische interstellaire ruimte, welteverstaan! De zwaartekracht van de zon strekt zich veel verder uit dan de heliosfeer – pas een lichtjaar van de zon eindigt de invloed van onze moederster helemaal. Om die grens te bereiken, heeft Voyager 1 nog een paar duizend jaar nodig!
Onderzoekers hebben gebruik gemaakt van witte dwergsterren om het bestaan van massieve fotonen voor een groot deel te weerleggen. Witte dwergen vormen het eindstadium van sterren zoals de zon. Ze doen niet langer aan fusie, maar stralen nog wel door restwarmte. Hoewel witte dwergen heel langzaam afkoelen, kan de mate van afkoeling wel degelijk gemeten worden. De aanwezigheid van een extra vorm van energie zou een verstorende invloed moeten hebben op de mate van afkoeling.
De wetenschappers hebben vooral gekeken naar de eventuele aanwezigheid van massieve (of “donkere”) fotonen – broertjes van de normale massaloze fotonen. Massieve fotonen zijn hypothetische deeltjes die een onderdeel kunnen vormen van donkere materie. Daarnaast vormen ze de overbrengers van een donkere variant van elektromagnetisme. Helaas hebben massieve fotonen, in tegenstelling tot normale fotonen, slechts een beperkt bereik. Als gevolg hiervan kunnen ze niet rechtstreeks gedetecteerd worden.
Vandaag een mini-Docu Dinsdag. Ik heb namelijk geen volledige astrodocu beschikbaar. Suggesties zijn overigens welkom: weet je een leuke documentaire, laat het ons dan weten!
Hoe dan ook, Shane Gehlert heeft gebruik gemaakt van een combinatie van NASA-modellen en digitale animatie om I Need Some Space te cre
Met de Amerikaanse ruimtetelescoop zijn in totaal maar liefst 3.538 exoplaneten ontdekt, waarvan de meeste [1]om precies te zijn 3.371. Er zijn inmiddels 167 door Kepler ontdekte exoplaneten bevestigd, dus die zijn ‘echt’. voorlopig nog het predicaat ‘kandidaat’ dragen, omdat een bevestiging door een onafhankelijk instrument nog moet plaatsvinden. Een groot deel van die exoplaneten draait samen met andere planeten in ‘multiplanetaire systemen’ om een ster, net zoals er acht planeten om de zon draaien. Daniel Fabrycky van het wetenschappelijke team van Kepler heeft voor de derde keer op rij een video weten te maken, waarin alle door Kepler gevonden systemen – pakweg 34% van het totaal aantal gevonden exoplaneten – in een soort van planetarium (Engels: ‘orrery’) te zien zijn. Je ziet in de video de planeten om hun ster draaien, de kleur zegt niets over hun echte kleur, de grootte van het bolletje zegt wel iets over de diameter van de planeet. Helemaal linksboven in grijs is het zonnestelsel te zien, met alleen de rotsachtige planeten weergegeven, Mercurius, Venus, Aarde en Mars. Prachtig om te zien, met leuke muziek op de achtergrond – naar ik meen de Walkürenritt uit Richard Wagner’s Die Walkure. Bron: Universe Today.
