Vandaag om 10.08 uur Nederlandse tijd is met behulp van een Polar Satellite Launch Vehicle (PSLV) raket de Mars Orbiter Mission(MOM) “Mangalyaan” gelanceerd en is de sonde begonnen aan een historische, tien maanden durende reis naar Mars, historisch omdat het voor India de eerste keer is dat een sonde naar Mars wordt gestuurd. De sonde is gebouwd door de Indian Space Research Organization’s (ISRO) en gelanceerd vanaf Satish Dhawan Space Centre SHAR, Sriharikota, voor de oostkust van India. De bedoeling is dat Mangalyaan september 2014 aankomt bij de Rode Planeet en daar in een sterk elliptische baan terecht zal komen, met hoogtes variërend van 366 tot 80.000 km. Als dat lukt zal India de vierde mogendheid zijn die succesvol een Marsvlucht uitvoert, na de Verenigde Staten, Rusland en Europa. Eerdere Marsmissies van Japan en China mislukten. Mangalyaan heeft vijf instrumenten aan boord, waarmee men gedurende de onderzoeksperiode van zes tot tien maanden onder andere methaan in de ijle atmosfeer van Mars wil opsporen en meten. Hieronder een video van de lancering vanochtend van de eerste Indiase Marssonde Mangalyaan.
Vijf manen hebben geposeerd voor de camera’s van de Cassini-planetenverkenner. Het resultaat is een schitterend portret, met als achtergrond het ringenlandschap van Saturnus – als een kosmisch stilleven. Bovenstaande opname is gericht op de noordelijke, door de zon verlichte, zijde van de ringen, gezien vanaf een punt vlak boven het ringvlak.Helemaal rechts wordt Saturnus geheel aan het oog onttrokken door Rhea, die met een doorsnede van 1528 km de tweede grootste maan is van de ringplaneet. Op het moment van de opname bedraagt de afstand tussen Cassini en Rhea slechts 1,1 miljoen kilometer. Het bekraterde oppervlak van de maan draagt de littekens van een gewelddadig verleden.Het 400 kilometer grote maantje Mimas lijkt boven de binnenste ringen van Saturnus te zweven. De contouren van de enorme Herschel-krater liggen deels verscholen achter Rhea. De kleine, heldere ijsmaan Enceladus is zichtbaar in het centrum van de opname, op een afstand van 1,8 miljoen kilometer vanaf Cassini. Hoewel niet zichtbaar op deze foto, is het oppervlak van Enceladus bedekt met scheuren en geisers, die voortdurend waterdamp en -ijs uitbraken.Linksonder Enceladus is het mini-maantje Pandora zichtbaar, slechts 81 kilometer groot. Dit maantje lijkt midden in de ringen te staan en dat klopt ook: Pandora bevindt zich tussen de A en F ringen van de planeet. Helemaal links is het onregelmatig gevormde maantje Janus zichtbaar. De schaduwachtige vlekken aan het oppervlak komen overeen met grote inslagkraters. Bron: Phys.org.
Het zwarte gat in kwestie is ontdekt in de M62-sterrencluster, op een afstand van 23.000 lichtjaar vanaf de aarde. Dit soort sterrenclusters bevatten de oudste sterren in de Melkweg. Credit: Tom Maccarone et al.
Onderzoekers hebben voor het eerst zwarte gaten ontdekt in bolvormige sterrenhopen. Hiermee is een 40 jaar oude theorie om zeep geholpen. Astronomen waren namelijk van mening dat zwarte gaten niet gevonden kunnen worden in bolhopen. Nu hebben wetenschappers een speciaal soort radiostraling gedetecteerd dat geassocieerd wordt met zwarte gaten die van sterren snoepen.
Bolvormige sterrenhopen zijn een enorme verzameling van sterren, waaronder de oudste sterren in het universum. Binnen zo’n bolhoop zijn sterren enorm dicht op elkaar gepakt – binnen de afstand tussen de zon en haar naaste buur (Proxima Centauri) zouden dan miljoenen sterren staan.
Het zwarte gat in M62 wordt aangegeven met de gele cirkel. De rode cirkel staat voor een nabijgelegen neutronenster op de voorgrond. Credit: Tom Maccarone et al.
Het zal geen verbazing wekken dat botsingen en interacties aan de orde van de dag zijn. Dat is de reden waarom de onderzoekers hier geen zwarte gaten verwachten: interacties met sterren en met elkaar zou ervoor moeten zorgen dat alle zwarte gaten de bolhoop uitgeschopt worden. Nu blijkt dat deze vlieger niet helemaal opgaat, hoewel de theorie ook niet direct de prullenmand in moet – zwarte gaten kunnen nog altijd bolhopen uitgeschopt worden, maar blijkbaar minder snel dan gedacht.
Het is ook mogelijk dat de specifieke radiostraling ook door andere processen dan zwarte gaten geproduceerd kan worden, maar de onderzoekers achten dit onwaarschijnlijk.
Met de aankondiging van de teams die aan de definitieve ontwerpfase gaan werken, heeft de toekomstige SKA-radiotelescoop (Square Kilometer Array) een belangrijke nieuwe mijlpaal bereikt. SKA moet uiteindelijk uit duizenden radio-antennes gaan bestaan, verspreid over een kolossaal gebied in zuidelijk Afrika en in Australië en Nieuw-Zeeland. Het observatorium krijgt een totaal antenneoppervlak van één vierkante kilometer.Vandaag is bekendgemaakt welke teams van astronomen en technici de gedetailleerde ontwerpfase vorm gaan geven. Daarvoor is 120 miljoen dollar beschikbaar. In totaal gaan ruim driehonderd deskundigen uit achttien landen zich over tien verschillende deelaspecten van het revolutionaire project buigen. De Low- en Mid-Frequency Aperture Array-programma’s worden geleid door Jan Greralt bij de Vaate van ASTRON in Nederland. De bouw van de eerste fase van SKA moet in 2018 van start gaan.Bron: Astronomie.nl.
Van alle op de zon lijkende sterren in onze Melkweg blijkt maar liefst 22 ±8 % – zeg 1 op de 5 – in het bezit te zijn van aardachtige planeten, die zich in de leefbare zone rondom de ster bevinden en daarmee potentiële plekken zijn waar leven kan ontstaan. Aldus een groep sterrenkundigen van de Universiteiten van Californië in Berkeley en de Universiteit van Hawaï in Manoa, die statistische berekeningen heeft losgelaten op gegevens, welke afgelopen vier jaren verzameld zijn met de Kepler ruimtetelescoop van de NASA. Concreet betekent dit dat als je op een heldere avond naar boven kijkt en je naar de duizenden sterren kijkt er eentje is die zo’n aardachtige planeet in een leefbare zone bevat, die slechts 12 lichtjaar van je vandaan staat en die met het blote oog zichtbaar is – de ster tenminste! Wowie, da’s een intrigerende gedachte, nietwaar?
De Kepler satelliet is een poosje terug uitgevallen door defecte gyroscopen, maar er wordt al druk nagedacht over mogelijke opvolgers van de exoplanetenjager. Berekeningen zoals deze zijn van belang, omdat men met die opvolger echte aardachtige exoplaneten wil ontdekken en bestuderen, Tweede Aardes genaamd, en dus niet hete Aardes, zoals onlangs nog Kepler-78b. Bron: Keck Observatorium.
De eclips gefotografeerd door Jeff Jackson in Sullivan’s Island, South Carolina. Credit and copyright: Jeff Jackson
Gisteren – zondag 3 november 2013 – was in grote delen van de wereld een zeer bijzondere zonsverduistering zichtbaar: een hybride zonsverduistering, dat is er eentje die zowel ringvormig als totaal is. Die zijn op zich al zeldzaam, maar het exemplaar van gisteren was helemaal bijzonder. Bij verreweg de meeste hybride zonsverduisteringen is de eclips langs de centrale lijn eerst ringvormig – waarbij de maan vanaf de aarde gezien te klein is om de zon geheel te bedekken en er een kleine rand of ring overblijft – daarna is ‘ie totaal en tenslotte weer ringvormig. De hybride zonsverduistering van zondag begon ringvormig, werd al snel totaal en dat bleef ‘ie tot het einde. De eclips startte met z’n centrale lijn in het westen van de Atlantische Oceaan, waar de ringvormige fase slechts vier seconde duurde. Slechts 14 seconden (!) na het begin van de centrale lijn raakte de top van de schaduwkegel van de maan het aardoppervlak en veranderde de eclips van een ringvormige in een totale zonsverduistering.
De eclips gefotografeerd door Helen Lin in Owiny Village in Oeganda, Credit and copyright: Helen Lin
Het maximum van de totaliteitsfase van de centrale lijn lag op 11° westerlengte, in de zee ten zuiden van Liberia, daarna liep de totaliteit door over midden-Afrika, door landen als Gabon, Congo en Oeganda. De totaliteit eindige in Somalië, waar de totaliteit nog maar één seconde duurde. In het zuiden van Europa was de eclips te zien als een gedeeltelijke verduistering. Leonard E. Mercer zag ‘m bijvoorbeeld zo op Malta:
De eclips gezien op Malta, Credit and copyright: Leonard E. Mercer.
Hierboven tussendoor diverse foto’s van deze bijzondere eclips, hieronder nog als toetje op de vla twee video’s. De bovenste video is een bijzondere, want die is in de ruimte geschoten door de Europese Proba-2 satelliet.
Steve Ellington maakte deze mooie timelapse video aan de Oostkust van de Verenigde Staten.
Een krachtige windhoos heeft zondagmiddag huisgehouden in Wijk bij Duurstede. Kleinere exemplaren zijn waargenomen in Arnhem en in het oosten van het land. Het is alweer de tweede keer deze herfst dat windhozen over ons land trekken. De ‘Wijkse’ twister was van de categorie F1 en heeft zelfs eventjes de F2 bereikt. De schade is groot: gevels en daken zijn van gebouwen afgerukt en vele auto’s zijn beschadigd door omvallende bomen. Het schadespoor is zo’n 2 kilometer groot en 60 meter breed. De strook loopt van bedrijventerrein Broekweg/Langshaven over de wijk De Horden tot en met de binnenstad.
Ravage
Volgens een woordvoerder van de Veiligheidsregio Utrecht is de materiële schade enorm. Voor zover bekend zijn er geen persoonlijke ongelukken gebeurd. ‘Ik ben door de wijk gereden en dan wordt pas duidelijk hoe de wind heeft huisgehouden. Er zijn zelfs panden instabiel geworden door de tornado’, zegt de woordvoerder.’De dakpannen vlogen door de lucht, de kliko’s en bomen vlogen door de straat’, vertelt een inwoner van Wijk bij Duurstede over het moment dat een windhoos zondag over zijn huis aan de Hofstede trok.’Ik zat voetbal te kijken, hoorde ineens gerommel en ook al duurde het maar 30 seconden, ik schrok me rot. Wij hebben veel schade. Aan de achterkant van het huis zijn er meer dan honderd dakpannen afgewaaid, twee overkappingen zijn stuk en de voorruit van de auto ligt eruit.”Ik ben geschrokken van de verwoestende werking van deze windhoos. De ravage die ik aantrof was enorm. Gelukkig zijn er tot nu toe geen gewonden gevallen’, reageerde burgemeester Tjapko Poppens. Hij sprak met getroffen bewoners die volgens hem nog zeer onder de indruk waren van wat hen was overkomen. ‘Bemoedigend was om te zien dat er grote saamhorigheid ontstond tussen de hulpdiensten, buurtbewoners en gemeente. Men hielp elkaar’, aldus Poppens.
http://www.youtube.com/watch?v=-uFgprxMjkk
Afsluiting
Nadat de tornado was uitgeraasd, regende het meldingen bij de brandweer. Dakpannen waren van woningen geblazen, bomen lagen over voertuigen en op het bedrijventerrein waren veel gebouwen zwaar beschadigd. ‘Onze eerste zorg was de veiligheid van de inwoners en ondernemers. Voor hun veiligheid en voor de hulpdiensten was het nodig om een aantal gebieden af te sluiten’, legt de burgemeester uit.De gemeente realiseerde zich dat de afsluiting voor betrokken inwoners en ondernemers vervelend was. ‘Maar we wilden op dat moment geen onnodige risico’s lopen. Juist, omdat op dat moment het weer nog instabiel was en er gevaar was voor het vallen van bijvoorbeeld takken en dakpannen’, aldus Poppens.
Rampgebied
Bedrijventerrein Broekweg in Wijk bij Duurstede biedt vanochtend de aanblik van ‘een soort rampgebied’, aldus een medewerker van een van de bedrijven. Het gebied werd gistermiddag getroffen door een windhoos, die dwars over het Utrechtse stadje raasde. In de binnenstad van Wijk bij Duurstede zijn nog wat straten afgesloten, omdat het er nog niet veilig is. Er kunnen nog takken, dakpannen, glas en lantaarnpalen vallen.Op Broekweg zijn dak en gevels van machinefabriek Urschel compleet weggewaaid. Werknemers barstten vanmorgen in tranen uit toen ze de ravage zagen. De directeur van het bedrijf maakt zich grote zorgen of zijn verzekering de schade door noodweer wel zal vergoeden.Van een naastgelegen metaalbedrijf is het dak ontzet. ‘Aan de buitenkant is niet veel te zien, maar het is zo lek als een mandje en is onveilig’, aldus de eigenaar. Volgens de gemeente zijn meer gebouwen in de plaats instabiel. Deskundigen en verzekeraars komen kijken of er in die panden gewerkt kan worden. Andere bedrijven met kapotte daken en ramen hebben forse waterschade, want het heeft na de windhoos langdurig geregend.
Uitleg
Ook op andere plaatsen in het land zijn zondagmiddag windhozen waargenomen, liet een woordvoerder van weerbureau Weeronline weten. ‘De meldingen kwamen vooral uit Gelderland, omgeving Arnhem en verderop in Maurik. Maar daar waren de hozen veel minder sterk’, aldus de zegsman. Volgens hem is de windhoos die in Wijk bij Duurstede toesloeg vrij bijzonder voor Nederland. ‘Er komen wel vaker hozen voor, maar met zoveel kracht en schade is zeldzaam. Het was echt een tornado’.De tornado ontstond in een actieve buienlijn die urenlang over het midden van het land trok. Deze buien gingen gepaard met hagel en onweer. Boven Zuid-Holland ontwikkelde zich rond 14.00 uur in de buienlijn een zogenaamde supercel. Dit type buien heeft een eigen circulatie met afwijkende windsnelheden en windrichtingen in de boven- en onderlaag. Hierdoor kan zich een tornado vormen.
Dit is de zwakkere Arnhemse windhoos. Deze heeft vrijwel geen schade veroorzaakt, maar heeft wel mooie plaatjes opgeleverd. Credit: Via YouTube.
Rond 15.00 uur ontstond een dergelijke wervelwind in de buurt van Everdingen die als een trechtervormige slurf onder de onweerswolken zichtbaar was. De tornado trok met de buien mee en veroorzaakte kort daarna flinke schade in Wijk bij Duurstede. Gelet op de schade is het vrijwel zeker om een tornado in de categorie F1 gegaan. In deze categorie komen maximale windsnelheden voor tot 178 km per uur. Later in de middag is er ook in de omgeving van Arnhem een tornado gezien. Deze wervelwind deed zich voor onder een bui die ontstond kort achter de eerste supercel.Bij de analyse op de schade van gisteren kan het niet anders dan dat windsnelheden van 150 km per uur werden gehaald. Gedurende ongeveer tien seconden is mogelijk de 180 km/u gehaald, oftewel van categorie F2. Het is in deze tien seconden dat de meeste schade veroorzaakt is. Overigens is het om een zogenaamde rope tornado (“touwhoos”) gegaan – een dunne en langgerekte hoos. Die zien er een beetje lullig uit, maar kunnen wel degelijk flinke windsnelheden bereiken.
Tornado trekt de Nederrijn over
Video’s
Op deze video, gemaakt door Telegraaf TV, wordt ondermeer ingegaan op de nasleep van de tornado van gisteren. Zoals gezegd zijn ook elders windhozen gevormd. Op deze video, ook van Telegraaf TV, is een fotogeniek exemplaar zichtbaar dat heeft huisgehouden in de bossen rond Rheden. Bronnen: ANP, Algemeen Dagblad, De Telegraaf, Weer Online, Wikipedia, RTL Nieuws
De Hubble-ruimtetelescoop heeft in hetzelfde sterrenstelsel voor de tweede keer een supernova gefotografeerd, zo heeft de Europese ruimtevaartorganisatie ESA laten weten. Een supernova ontstaat meestal wanneer een massieve ster zijn leven beëindigd door middel van een spectaculaire explosie, waarbij het grootste deel van de ster de ruimte in geblazen wordt.Het onderwerp van deze nieuwe Hubble-opname is het spiraalstelsel NGC 6984. In dit stelsel is vorig jaar een supernova afgegaan, die de naam SN 2012im heeft gekregen. Nu is in hetzelfde stelsel nóg een ster ontploft: SN 2013ek, op de foto zichtbaar als een prominent ster-achtig object rechtsboven de kern van het stelsel. Supernova 2012im is van het zeldzame type Ic, terwijl de meer recente SN 2013ek van het type Ib is. Beide typen zijn het gevolg van het ineenstorten van de kern van een massieve ster, waarbij een neutronenster gevormd wordt. De rest van de ster wordt hierbij het heelal in geblazen. Maar wacht even: core collapse supernova’s zijn toch van het type II? Klopt, maar bij type Ib en Ic supernova’s is nog iets anders aan de hand: deze massieve sterren hebben namelijk hun waterstofenvelop verloren voordat ze supernova zijn gegaan. Bij Type Ic is daarbij meer van die buitenste envelop verdwenen dan bij Ib, samen met een laag helium.Overigens zitten astronomen ook met een mysterie in hun maag. Beide supernova’s vonden namelijk op bijna dezelfde positie plaats! Dit kans is hierop is dusdanig klein, dat astronomen vermoeden dat beide gebeurtenissen iets met elkaar te maken moeten hebben. Hoe dan precies, is nog onduidelijk. Bron: SpaceTelescope
De Hubble-ruimtetelescoop heeft een opname gemaakt van onze naaste stellaire buur: Proxima Centauri. Deze ster staat op een afstand van 4,1 lichtjaar, in de richting van het sterrenbeeld Centaurus. Hoewel Proxima Centauri helder straalt op deze Hubble-opname, is de dichtstbijzijnde ster (na de zon) vanaf de aarde niet met het blote oog zichtbaar. Dat komt doordat de ster acht keer kleiner is dan de zon. Proxima Centauri is een zogenaamde rode dwerg: een kleine, rode ster met een zeer lage helderheid.
Zoals veel rode dwergen is Proxima Centauri echter een “vlamster” – een ster die van tijd tot tijd een stuk helderder kan worden. Convectieve processen binnen de ster zijn verantwoordelijk voor deze plotselinge en willekeurige helderheidsveranderingen. Deze convectieve processen zijn er ook mede verantwoordelijk voor dat Proxima Centauri bijzonder lang mee zal gaan. Astronomen schatten dat de ster pas over 4000 miljard jaar door z’n brandstofvoorraad heen zal raken. Nee, dat is geen typfout: als bijna alle sterren gestorven zijn en geen nieuwe sterren meer aangemaakt worden, als het heelal een kille en dode plaats is, waarbij clusters van sterrenstelsels door de donkere energie uit elkaar getrokken worden, zal Proxima Centauri nog rustig doorbranden alsof er niets aan de hand is.
Nee, ik ga niet over op Engels, de Astroblogs blijft gewoon in het Nederlands. ‘Telescope‘ is de naam van een korte science fictionfilm van Collin Davis en Matt Litwiller, die zich afspeelt in het jaar 2183, als de aarde zo dood als een pier is en een archeoloog – de laatste der Mohikanen van de aardlingen, gespeeld door Bello Lubin – in een enorm ruimteschip door de kosmos zwerft. Het bijzondere van het ruimteschip is dat het sneller kan dan het licht. En daarmee betreden we natuurlijk een pad dat in de science fiction oh zo vaak bewandeld wordt, maar dat in de echte fysica geen stand houdt, omdat de snelheid van het licht een ‘natuurlijke barriére’ is, eentje die gewoon niet overschreden kan worden.
Credit: from the film “Telescope” / Collin Davis
Het idee van de film is dit: die archeoloog vliegt sneller dan het licht gaat van de aarde af. Vervolgens kijkt hij met een enorme telescoop terug naar de aarde, inzoomend tot iemand die in Ierland weer naar boven aan het kijken is. ‘Iemand, de aarde was toch zo dood als een pier?’ Nee, omdat hij sneller dan het licht – Faster than Light (FTL) in de natuurkunde – ging gaat hij voorbij de fotonen van de aarde die gewoon met de lichtsnelheid zijn gereisd en kan hij letterlijk terug kijken in de tijd en daarmee naar de tijd voordat de mensheid zichzelf kopje onder deed gaan. Interessante gedachte nietwaar, tenminste voor een science fictionfilm? Kijk hieronder naar deze korte, maar boeiende film – waarin er, hoe kan het ook anders, ook dingen fout gaan. Oh ja nog één ding: in de video speelt ook de Kattenoognevel, een bekende planetaire nevel, een rol.
