We kenden ‘m al van de antimaterie rap, maar Comaniddy (alias Mike Wilson) heeft weer een nieuwe rap bedacht, de Black Hole Rap. Onder de video staan de teksten.
Comaniddy rapt over zwarte gaten
1
Maandelijks archief: januari 2014
Enorme kracht hyperzwaar zwart gat voorkomt massale stervorming
Credit: X-ray: NASA/CXC/Stanford/J.Hlavacek-Larrondo et al, Optical: NASA/ESA/STScI/M.Postman & CLASH team
Sterrenkundigen hebben met behulp van de Chandra röntgensatelliet van de NASA ontdekt dat het ‘hyperzware’ zwarte gat in het centrum van de cluster van sterrenstelsels genaamd RX J1532.9+3021 (kortweg RX J1532) door z’n krachtige straling voorkomt dat er een massale stervorming in de cluster plaatsvindt. De cluster RX J1532 ligt zo’n 3,9 miljard lichtjaar van ons vandaan in de richting van het sterrenbeeld Noorderkroon (Corona Borealis) en op de foto hierboven zie je ‘m – in paars de door Chandra gedetecteerde röntgenstraling, in geel de optische straling, vastgelegd met de Hubble ruimtetelescoop. Wat uit de waarnemingen blijkt is dat vanuit de directe omgeving van het zwarte gat, welke vermoedelijk een massa heeft van meer dan tien miljard (!) zonsmassa, naar tegengestelde richtingen enorme straalstromen of jets worden uitgespuwd. Die energierijke jets schieten vanaf de rotatiepolen van de accretieschijf rondom het zwarte gat de intergalactische ruimte in en wat er vervolgens gebeurt is dat ze in het intergalactische gas twee enorme gaten schieten, elk zo’n 100.000 lichtjaar in doorsnede – da’s de doorsnede van het Melkwegstelsel – hieronder in de gelabelde versie van de foto duidelijk zichtbaar.
Credit: X-ray: NASA/CXC/Stanford/J.Hlavacek-Larrondo et al, Optical: NASA/ESA/STScI/M.Postman & CLASH team
Normaal gesproken zou heet gas dat röntgenstraling uitzendt moeten afkoelen en afkoelend gas is bij uitstek de manier om stervorming te krijgen. RX J1532 is pakweg 1000 biljard (!!) zonsmassa zwaar en dat zou moeten resulteren in het ontstaan van miljarden sterren. Alleen: die stervorming is niet waargenomen. Men denkt dat die gaten die het zwarte gat middenin RX J1532 in het omringende gas heeft geschoten de stervorming verhinderen. De gaten zorgen er namelijk voor dat het gas niet afkoelt en dat daar er door geen stervorming plaatsvindt. Het zou kunnen dat hetzelfde effect bereikt wordt met een minder zwaar zwart gat, eentje die slechts een miljard zonsmassa op de weegschaal weegt, maar dan moet dat zwarte gat wel enorm snel roteren. Hoe dan ook, er is iets opmerkelijks aan de hand in RX J1532. Bron: Chandra.
Paas vs Philipse bij KVDB: is geloof in God niet achterhaald?
Credit: Geralt/Pixabay.
Gisteravond was er bij Knevel en van den Brink een reuze interessant debat tussen theoloog Stefan Paas en filosoof Herman Philipse over de vraag of geloof in God niet achterhaald is. Normaal gesproken zou ik over deze gewaagde vraag – zo zou ik het toch wel willen omschrijven – op de Astroblogs geen aandacht besteden, ware het niet dat in het debat diverse keren het heelal erbij werd gehaald. Zo kwam Paas aan met het ‘Kosmologische Argument’, waarmee het bestaan van God zou worden bewezen: alles wat bestaat moet een oorzaak hebben, dus ook het leven en de aarde. Die oorzaak moet buiten tijd en ruimte liggen en dan kom je volgens hem al snel bij een omschrijving uit dat dicht in de buurt komt van wat mensen God noemen. Philipse daarentegen noemt het geloof in God achterhaald, niet alleen omdat we door de ontdekkingsreizen geleerd hebben dat er vele culturen zijn met even zovele godsdiensten, soms met één god, soms met duizenden goden, en geen enkele cultuur aanspraak kan maken op dé ware openbaring, maar ook doordat we steeds meer over het heelal te weten zijn gekomen. En daarmee kwamen beiden op de oerknaltheorie uit, die stelt dat 13,7 miljard jaar geleden het heelal begon – eigenlijk was het 13,82 miljard jaar geleden, maar vooruit. Op EO Live was tegelijk een mogelijkheid om te stemmen op één van de twee heren en ruim 80% koos de zijde van Philipse – een uitstekende keuze m.i. 🙂 Afijn, bekijk hier nogmaals het debat.
Het interessante aan het debat vond ik dat Paas op twee punten liet zien een ‘verlicht denker’ te zijn: hij accepteerde het bestaan van meerdere goden, al meende hij wel dat er maar eentje was waar iedereen in geloofde én hij accepteerde het feit dat het heelal 13,7 miljard jaar met een oerknal was ontstaan. God was volgens hem de schepper van die oerknal. Woensdagavond 29 januari is er overigens een ‘Nationaal Religiedebat‘ in Felix Meritis over de vraag of het godsgeloof nog redelijk is. Het debat tussen Paas en Philipse was daar een opwarmertje voor. Bron: EO.
De Republiek van de Maan / Live Google+ Hangout
Private Moon (credit: Leonid Tishkov)
1. Mocht je één dezer dagen in Londen zijn raad ik je aan naar het Bargehouse [1]Oxo Tower Wharf, South Bank, London SE1 9PH. 10/01/2014 – 02/02/2014 11am-6pm daily, late opening 6.30-8.30pm Thursday 9 January and 6.30-10pm Thursday 16 January. te gaan en daar een bezoekje te brengen aan “The Republic of the Moon“, een door Arts Catalyst georganiseerde tentoonstelling over de mens en de maan, die duurt tot 2 februari a.s. Het is een soort mix van “personal encounters, DIY space plans, imaginary expeditions and new myths for the next space age”, waarbij het Bargehouse is omgetoverd tot een aardse ambassade van de Republiek van de Maan. Met de ‘uitdagende en risicovolle’ tentoonstelling, die vol zit met “performances, workshops, music, talks and a pop-up moon shop”, willen de organisatoren ons laten nadenken over kolonisatie, exploitatie en eigenaarschap van de maan. Ze hebben ook een ‘Manifesto for a Republic of the Moon’ geschreven, in ePub en PDF gratis beschikbaar. Mmmm… wie maan en kunst zegt, die zegt uiteraard Daniela de Paulis, de bedenker van het Moonbounce project, lid van de Astronomers without Borders én auteur op de Astroblogs. En dat brengt mij gelijk op het tweede onderwerp:
Straks om 18.00 uur Nederlandse tijd zal er een Google+ Hangout zijn, gehouden door de Astronomers without Borders en waarin ze terugblikken op de hoogtepunten van 2013 en vooruitblikken op 2014. En die Google+ Hangout, welke geleid wordt door AWB President en oprichter Mike Simmons, is hier live op de Astroblogs te volgen. Zodra het begint zal ik hieronder een venster openen.
Bron: Arts Catalyst.
References
| ↑1 | Oxo Tower Wharf, South Bank, London SE1 9PH. 10/01/2014 – 02/02/2014 11am-6pm daily, late opening 6.30-8.30pm Thursday 9 January and 6.30-10pm Thursday 16 January. |
|---|
Meer informatie over de nieuwe supernova 2014J
Credit: E. Guido, N. Howes, M. Nicolini.
Gisteren werden we verblijd met het heuglijke nieuws dat er een supernova was verschenen in het nabije sterrenstelsel Messier 82, ook wel het Sigaarstelsel genoemd (vanwege z’n karakteristieke vorm). De supernova is zelfs door kleine telescopen goed zichtbaar. Het is de verwachting dat de supernova, die momenteel van magnitude +11 is (ongeveer), in helderheid zal blijven toenemen. Over een paar dagen zou de supernova, die de naam SN 2014J heeft gekregen, zelfs door goede verrekijkers zichtbaar kunnen zijn!
Credit: Leonid Elenin
Als je de supernova komende nacht wilt zien, heb je minimaal een 4-inch telescoop nodig. De supernova bevindt zich op een afstand van 12 miljoen lichtjaar, in de richting van het sterrenbeeld Grote Beer. Hiermee is het de dichtstbijzijnde supernova sinds SN 1993J, die opvallend genoeg was “afgegaan” in de naaste buur van M82, namelijk M81. Beide stelsels vormen een fysieke groep (samen met NGC 3077) en deze stelsels beïnvloeden elkaar ook zichtbaar. Het is opmerkelijk dat de supernova niet eerder is ontdekt: op foto’s is het object al zichtbaar vanaf 16 januari!
Credit: Bob King.
Messier 82 is een heldere en opvallende sterrenstad, die we precies vanaf opzij waarnemen. Het stelsel is vermoedelijk een spiraalstelsel en is helder genoeg om zichtbaar te zijn door verrekijkers. Het stelsel wordt ook wel het Sigaarstelsel genoemd en soms ook het Sterrenflitsstelsel, vanwege z’n vorm en z’n heldere stervormingsgebieden. De recente supernova is alweer de derde in tien jaar tijd die is waargenomen in M82. De andere twee, uit 2004 en 2008, kwamen echter niet in de buurt van de helderheid van SN 2014J.
Credit: NASA/CXC/M. Weiss
SN 2014J, voorheen PSN J09554214+6940260 , is een type Ia (één-A) supernova – een nogal klinische term voor één van de meest catastrofale gebeurtenissen in het universum. Zo’n explosie is het gevolg van een superdichte witte dwergster, een object dat niet veel groter is dan de aarde, maar niet veel minder weegt dan de zon. De zwaartekracht die wordt uitgeoefend door een witte dwerg is enorm, en als deze deel uitmaakt van een nauwe dubbelster, zal de witte dwerg materiaal gaan overhevelen van de begeleider.Zodra een witte dwerg (dat een type van degeneratieve ster is) een massa heeft bereikt van 1,4 zonnemassa’s, kan deze zichzelf niet langer in stand houden. De witte dwerg stort plotseling in, waarbij idioot hoge temperaturen bereikt worden. Het gevolg is een thermonucleaire kettingreactie, waarbij de hele ster wordt opgebrand. Dit proces zien we vanaf de aarde als een heldere lichtbron, even helder als het complete sterrenstelsel er omheen. Het lijkt alsof er een nieuwe ster aan de hemel is verschenen – in werkelijkheid is het juist het einde van een heel oude ster (witte dwergen zijn de restanten van zon-achtige sterren).
Goed, mocht je een telescoop in de schuur hebben staan, dan wil je vast een poging wagen om de “nieuwe ster” met eigen ogen te zien. Het tijdstip maakt niet eens uit: vanuit Nederland is M82 circumpolair, wat betekent dat het de gehele nacht zichtbaar is. Hierboven zie je de situatie om 8 uur ’s avonds in de omgeving van Washington. Wat jij zal zien, zal hier dus van afwijken. Maar dat maakt niet uit – de relatieve verhouding blijft hetzelfde.Wat je moet doen, is een lijn trekken vanaf de “rechterkant” van de pan richting de Poolster. M82 bevindt zich dan een stukje boven deze lijn, meer richting de Grote Beer dan richting de Poolster.
Maar laten we de locatie wat preciezer definiëren. Trekt dit keer een lijn vanaf de bovenkant van de pan. Als je vanaf de ster Dubhe rechtdoor gaat, dan kom je bij de ster 23 Ursae Majoris terecht, die met het blote oog zichtbaar zou moeten zijn. Vanaf hier moet je een stukje “sterspringen” naar een kleine driehoek van sterren en vanaf dat punt een lijn trekken naar een opvallend duo van sterren. M82 (en M81) bevinden zich een halve hemelgraad onder de lijn. Ach, als je naar de kaartjes kijkt, zie je wat ik bedoel.
Bron: Universe Today
Rotsachtige planeet ontdekt bij heldere ster
CREDIT: VINCENT VAN EYLEN
Astronomen hebben een relatief kleine rotsplaneet ontdekt bij de relatief heldere ster Kepler-410A. De omloopbaan van de planeet blijkt precies te zijn uitgelijnd met de rotatie van de moederster. Het object kan gemakkelijk bestudeerd worden, doordat de moederster vrij helder is en waargenomen kan worden door een verrekijker.
De planeet draait rondom een ster die deel uitmaakt van een dubbelster. De planeet, die door het leven gaat als Kepler-410A b, is iets groter dan de aarde en draait in 18 dagen rondom z’n moederster. Hiermee zal de planeet veel te heet zijn voor leven zoals wij dat kennen. De planeet is ontdekt doordat het periodiek voor het oppervlak van z’n moederster langs beweegt.
Het blijkt dat de planeet een periode heeft van 17,8 dagen, maar z’n omloopbaan is een beetje verstoord: de planeet trekt regelmatig een kwartier te vroeg of te laat voor z’n moederster langs. Dat is bewijs dat een tweede planeet (die z’n moederster niet bedekt) aan Kepler-410A b moet trekken. Die planeet is nog niet gevonden.
De moederster is 2,7 miljard jaar oud (een jonkie vergeleken met de zon), iets groter dan de zon en staat op een afstand van 425 lichtjaar. De planeet is nummer 1071 waarvan het bestaan is bevestigd (exclusief de planeten in ons zonnestelsel).
Bron: EurekAlert!
IJs in de ruimte blijkt zeer poreus te kunnen zijn
Een stofdeeltje in de ruimte, typisch een tiende micrometer groot en met een laagje ijs omhuld. De structuur van het ijs bepaalt het catalytisch vermogen om nieuwe moleculen te maken. Het lijkt erop dat de beschikbare oppervlakte wel eens veel groter zou kunnen zijn dan tot nu toe aangenomen.
Nederlandse astronomen hebben ontdekt dat ijs in de ruimte veel poreuzer kan zijn dan tot nu toe werd gedacht. Dat heeft gevolgen voor de effici
Herschel ontdekt waterdamp rondom dwergplaneet Ceres
De Europese infraroodsatelliet Herschel mag dan juni vorig jaar technisch gesproken de geest hebben gegeven, het heeft geen beletsel gevormd om op basis van waarnemingen van Herschel de ontdekking te hebben gedaan dat de dwergplaneet Ceres omgeven wordt door een wolk van waterdamp. Met zijn 950 km doorsnede is Ceres de grootste van de planeto
Cryosat ontdekt kleurrijk ringpatroon op Antartica
De ‘diamanten ring’ op Antarctica. Credit: ESA/UCL/IEEE
ESA’s aardobservatiesatelliet CryoSat heeft een bijzonder patroon in het ijs van Antarctica ontdekt. Wetenschappers denken dat de vondst van deze ‘diamanten ring’ zal zorgen voor nóg nauwkeurigere metingen. Vanuit zijn baan om de aarde verzamelt CryoSat gegevens over de dikte van het ijs op het zuidelijkste continent van onze planeet. De satelliet maakt daarbij gebruik van een hoogtemeter, die met behulp van radartechnologie door de wolken kan kijken. De radartechnologie stuurt een signaal naar de aarde en vangt het terugkaatsende signaal op. Aan de hand van de tijd tussen het zenden en ontvangen berekent CryoSat de hoogte van het Antarctische ijs. Tijdens zijn metingen vliegt de kunstmaan in twee verschillende banen over de zuidpool heen. De ongewone vondst -een kleurrijke ring van hoogteverschillen- werd ontdekt op de plek waar de twee banen elkaar kruisen.
Geen foutje
‘Toen we het patroon zagen, dachten we in eerste instantie dat er een probleem met de satelliet was’, aldus Tom Armitage van de Hogeschool van Londen, waar hij het onderzoek naar het vreemde patroon leidde. De onderzoekers dachten aan een rekenfout of een probleem met de tijdmeting. Uiteindelijk bleek dat de diamanten ring veroorzaakt wordt door de harde winden op de Zuidpool. Dankzij de wind ontstaan er permanente erosie- en afzettingsoppervlakken, CryoSats radarmetingen verstoren.
Impressie van CryoSat. Credit: ESA.
Bekend ‘probleem’
Dat wind invloed kan hebben op metingen van radarhoogtemeters is al langer bekend. Maar nooit eerder werd deze invloed zo duidelijk in kaart gebracht. De kleurrijke ring rondom het midden van Antarctica werd nooit eerder gezien, omdat andere hoogtemeters nooit ver genoeg naar het zuiden vlogen. De ontdekking van de ring geeft wetenschappers een beter inzicht van de interactie tussen radargolven en de wind aan het oppervlak van de ijskap. Doordat de gemeten ring stabiel is kunnen de meetgegevens gemakkelijk gecorrigeerd worden. Daardoor komt de integriteit van de metingen niet in het geding, waardoor CryoSat ons ook in de toekomst kan blijven bestoken met nieuwe inzichten en kennis. Bron: ESA
Supernova waargenomen in M82 (UPDATE)
Foto gemaakt door L. Elenin en I. Molotov.
Dan nu een nieuwsbericht uit de categorie “vers van de pers”. Zojuist is mogelijk een supernova waargenomen in het nabije sterrenstelsel M82. Momenteel beginnen de eerste foto’s langzaam het internet te bereiken, maar de supernova is nog niet bevestigd. De helderheid van de kandidaat-supernova is momenteel van de magnitude 11,7 en zal de komende dagen blijven stijgen. Komend weekeinde zal de kandidaat-supernova z’n hoogste helderheid bereiken.
Oproep aan alle astrofotografen: als het komende nacht helder is, probeer de supernova dan op de gevoelige plaat vast te leggen! Alle foto’s waarop de (kandidaat-)supernova zichtbaar is, zullen morgen gepubliceerd worden op AstroBlogs!
Ik ben het nieuws nog op geen enkele nieuwssite tegengekomen, dus we hebben hier bij AstroBlogs min of meer de primeur! Zodra de supernova is bevestigd, en er meer informatie is vrijgegeven, zullen we daar weer een blogje aan wijden.
Update
De supernova is bevestigd! Het blijkt er eentje te zijn uit de categorie Ia, oftewel een witte dwergster die teveel materie heeft overgeheveld van een begeleider en kaboem is gegaan.
Update 2
In deze astroblog wordt uitgebreid ingegaan op de supernova, die de naam SN 2014J heeft gekregen. Inclusief waarneemtips!
Foto gemaakt door meneer Mayhill, USA.
Animatie van M82 “voor” en “na”, gemaakt door E. Guido, N. Howes, M. Nicolini. Werkt schijnbaar alleen door erop te klikken, geen idee waarom 🙁